I SA 1476/02

W IMIENU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2004 r. sprawy ze skargi S. A. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2002 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody S. z [...] stycznia 2002 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz S. A. kwotę 30 zł (trzydzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 1476/02 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] maja 2002 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody S. z dnia [...] stycznia 2002 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. w części dotyczącej wywłaszczenia od S. A. nieruchomości położonej we wsi G. i oznaczonej w dacie przejęcia jako działki nr [...] i [...]. Z ustaleń organu wynika, że decyzją Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej we wsi G. na potrzeby Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. - z przeznaczeniem pod budowę kopalni " J. ". Decyzją tą, zgodnie z wykazem, objęto grunty o pow. [...] ha i łącznie 148 właścicieli oraz posiadaczy gruntów, w tym nieruchomość oznaczoną w dacie przejęcia jako działki nr [...] i [...] stanowiącą własność S. A. na podstawie aktu not. z dnia 30 stycznia 1959 r., nr Rep. [...]. Powyższa decyzja stała się ostateczna w dniu [...] sierpnia 1982 r. S. A. wystąpił do Wojewody S. o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wywłaszczeniowej, podnosząc zarzut, że decyzji tej nie otrzymał jak również nie zostało mu wypłacone odszkodowanie. Urząd Gminy w G., który winien przechowywać akta archiwalne organu I instancji przedmiotowej sprawy wywłaszczeniowej, akt tych nie posiada. Pomimo podjętych działań, akt nie odnaleziono w Zakładowym Archiwum Urzędu Wojewódzkiego w K., ani w Archiwum Starostwa K. jak też i w Państwowym Archiwum w K. Zatem w oparciu o ostateczną decyzję wywłaszczeniową (kopia uwierzytelniona, wykonana z oryginału decyzji będącej w posiadaniu Przedsiębiorstwa Państwowego Kopalnie [...] w K.), zapisy w ewidencji gruntów oraz księgach wieczystych, jak również o dokumenty udostępnione przez strony postępowania Wojewoda S. przeprowadził postępowanie w niniejszej sprawie. W toku prowadzonego postępowania organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie część nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa, oznaczonej jako działki nr [...] i [...], pozostającej w wieczystym użytkowaniu Przedsiębiorstwa Państwowego Kopalnie [...] w K. na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody S. z dnia [...] czerwca 1995 r., znak: [...], co zostało ujawnione w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej KW nr [...]. Na terenie wywłaszczonych nieruchomości, nieprzerwanie od czasu wywłaszczenia funkcjonuje kopalnia " J.", która w sposób nieodwracalny zmieniała ukształtowanie terenu poprzez wyrobiska i hałdy materiału odpadowego. Wobec istniejącego stanu faktycznego i prawnego należy uznać, że przedmiotowa nieruchomość jest wykorzystana i zagospodarowana zgodnie z celem określonym przy wywłaszczeniu tj. pod budowę kopalni "J." w G. Dla celów prowadzonego postępowania Przedsiębiorstwo Państwowe Kopalnie [...] w K. przedłożyło do akt sprawy poświadczone notarialnie oświadczenie T. N. - Naczelnika Gminy G. z okresu wywłaszczenia, w którym stwierdza on, że pierwsza decyzja orzekająca o wywłaszczeniu nieruchomości pod kopalnię "J." w G. została uchylona i po uzupełnieniu braków została ponownie wydana w tej sprawie nowa decyzja, która została doręczona wszystkim stronom postępowania za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Ponadto ówczesny Naczelnik tej gminy oświadcza, iż nie przypomina sobie, żeby od tej decyzji wnoszone były odwołania. Wie natomiast, że wypłaty odszkodowań za wywłaszczony grunt dokonywał Bank Spółdzielczy w G., gdzie kierowana była liczna korespondencja w sprawie tych odszkodowań. Ponadto przedłożone zostało również oświadczenie T. M. - pełniącego w latach [...] stanowisko Dyrektora [...] w K., który oświadcza, że całość prac dot. robót przygotowawczych, dokumentacyjnych oraz realizacyjnych finansowania i nadzorowania inwestycji Zakładu [...] Kopalni "J." w G., prowadziła ówczesna służba Dyrekcji Okręgowych Dróg Publicznych w K. przy współpracy Urzędu Gminy w G., zainteresowanego Wydziału Urzędu Wojewódzkiego, a także służby technicznej [...]. Z prowadzonego postępowania pamięta, że odnośnie jednej działki były problemy z ustaleniem jej właściciela, w związku z tym odszkodowanie zostało przekazane do depozytu sądowego w K. Natomiast pozostałym rolnikom należność została wypłacona zgodnie z wyceną biegłych. Dodatkowo organ dopuścił dowód z przesłuchań świadków w osobach: S. C. i J. G., byłych pracowników kopalni "J.", którzy zeznali, iż byli pracownikami technicznymi i pracami wywłaszczeniowymi się nie zajmowali. W okresie kiedy weszli z niniejszą inwestycją na wywłaszczony teren nie spotkali się z interwencjami byłych właścicieli, którzyby zabraniali wejścia na ich działki. Kwestia wypłaty odszkodowań nie jest im znana i dlatego na ten temat nie mogą się jednoznacznie wypowiedzieć. W niniejszej sprawie Wojewoda S. przeprowadził w dniu [...] stycznia 2002r. rozprawę administracyjną, podczas której wnioskodawca podtrzymał swój wniosek o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia działek nr [...] i [...]. Brak akt sprawy, prowadzonego pod budowę "J." postępowania wywłaszczeniowego, utrudnia Wojewodzie S. dokonanie szczegółowej oceny jego prowadzenia, stosownie do przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Fakt ten nie może być jednak podstawą do stwierdzenia, że przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowe przeprowadzone zostało wadliwie. Z pisma DODP K. z dnia [...] stycznia 1991 r. skierowanego do M. G. wynika, że wskutek uprawomocniania się decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., dyrekcja DODP K. w dniu [...] września 1982 r. przekazała listę wypłat dla 148 osób na kwotę [...] zł. oraz wystąpiono pismem z dnia [...] sierpnia 1982 r. do Państwowego Biura Notarialnego w K. o dokonanie zmian w księgach wieczystych i zbiorach dokumentów właścicieli wywłaszczonych nieruchomości. Dodatkowo w piśmie tym dyrekcja DODP K. wyjaśnia, że wobec przedstawionego stanu, brak jest podstaw do przyznania dodatkowej należności za wywłaszczone nieruchomości poza odszkodowaniem wypłaconym w 1982 r. Dodatkowo w piśmie tym dyrekcja podaje, że za pozbawienie użytkowania, na podstawie ugody nr [...] wypłacono rolnikom kwotę [...] zł., na podstawie ugody nr [...] wypłacono [...] zł. oraz na podstawie ugody nr [...] wypłacono [...] zł. Bank Spółdzielczy w G. w piśmie z dnia [...] listopada 1989 r. skierowanym do M. G. wyjaśnił, iż nie może udostępnić dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowań z tytułu wywłaszczeń dla potrzeb Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K., gdyż dokumenty te uległy zniszczeniu, a usługę wykonał na rzecz DODP. Z pism Prokuratury Rejonowej w K. z dnia [...] października 1998 r. i [...] listopada 1998 r., nr [...] wynika, że na skutek skargi M. G. całość akt sprawy dotyczącej wywłaszczenia od 148 rolników gruntów pod kopalnię "J." w G. była przedmiotem badania przez ten organ. Z pism tych wynika, że organ ten dokonał wnikliwej analizy tych akt i stwierdził, że decyzja Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., znak: [...] została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i doręczona została wszystkim stronom postępowania, a wobec nie złożenia odwołania stała się prawomocna. Na podstawie badanych akt Prokuratura stwierdziła, że nie ulega wątpliwości, iż rolnicy wiedzieli o wywłaszczeniu gruntów, bowiem został wybudowany kamieniołom. Ponadto ustalono, że część rolników otrzymała za pośrednictwem Banku Spółdzielczego stosowne kwoty -po odliczeniu zaległych podatków. Natomiast pieniądze nie podjęte przez rolników zostały wpłacone na książeczki oszczędnościowe. Należy zauważyć, że w rozdzielniku decyzji wywłaszczeniowej w pkt 1 wpisano " otrzymują w/g rozdzielnika od str. 3 do 8-ej" co oznacza, że wysłano do wszystkich stron postępowania stosowną decyzję. W oparciu o posiadany materiał dowodowy w sprawie, Wojewoda S., rozpatrując złożony wniosek, uznał, że brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Potwierdził to zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję Wojewody S. Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast skargę wniósł S. A. W skardze podniósł, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż nie otrzymał on decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Gminy G. z [...] sierpnia 1982 r. jak również z tytułu wywłaszczenia nie zostało mu wypłacone odszkodowanie. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli legalności decyzji ostatecznej Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] maja 2002 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody S., do czego powołany jest Sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), Sąd ocenił, że organy prowadzące postępowanie nadzorcze nie zebrały w sposób należyty materiału dowodowego. Postępowanie nadzorcze podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe. Postępowania te różnią się jedynie przedmiotem, który w postępowaniu zwykłym stanowi merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy zaś w nadzorczym organ rozstrzyga o zaistnieniu wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że decyzję w trybie art. 158 kpa organ może wydać po podjęciu niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności, wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, oparciu rozstrzygnięcia na całokształcie zebranego materiału dowodowego oraz prawidłowym jego uzasadnieniu. Obowiązki te wynikają z obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej – art. 7 kpa, zasady zaufania do organów Państwa – art. 8 kpa, a także przepisów procesowych zawartych w art. 77 § 1, 89 i 107 § 3 kpa. Zaskarżone decyzje zostały oparte na bardzo skąpym materiale dowodowym. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Wojewody S. organ nadzorczy nie dysponował aktami postępowania wywłaszczeniowego, których nie było w organie dokonującym wywłaszczenia, a także nie odnaleziono ich w archiwum Państwowym jak i w archiwum Zakładowym S. Urzędu Wojewódzkiego w K. Organy prowadzące postępowanie oparły się jedynie na uzyskanej kserokopii decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...].08.1982 r. orzekającej o wywłaszczeniu, której akta sprawy nie zawierają, oraz odpisach oświadczeń byłego dyrektora kopalni, byłego naczelnika gminy G., oraz zeznań świadków zatrudnionych w kopalni. Oparcie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności na tak szczątkowym materiale dowodowym narusza wskazane wyżej przepisy prawa procesowego. W świetle załączonych pism skierowanych do archiwów: państwowego i zakładowego oraz notatki służbowej dotyczącej poszukiwania akt w Urzędzie Gminy G. nie można uznać, iż organy dołożyły wszelkich starań w celu odnalezienia akt wywłaszczeniowych. Z załączonych do akt pism Prokuratury Rejonowej w K. z [...].10.1998 r. i [...].11.1998 r. wynika, iż w tych datach akta administracyjne były dostępne i składały się z akt Naczelnika Gminy G. i Dyrekcji Okręgowych Dróg Publicznych w zakresie wypłacenia odszkodowań i akt Urzędu Wojewódzkiego w K. Brak jest dokumentów, z których by wynikało, ze organy podjęły działania w celu ustalenia do jakiego organu zostały one przesłane po zbadaniu ich przez Prokuraturę i gdzie się aktualnie znajdują. Z załączonych do akt materiałów wynika, że decyzja wywłaszczeniowa z [...].08.1982 r. nie była pierwszym rozstrzygnięciem w sprawie, gdyż Wojewoda decyzją z [...].10.1981 r. stwierdził nieważność poprzedniej decyzji Naczelnika w tej sprawie z [...].05.1981 r. wobec oparcia jej na nieważnej decyzji Wojewódzkiego Urzędu Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich z [...].12.1977 r. Z weryfikowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji wynika, że została ona oparta o decyzję Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w K. z [...].05.1980 r. a więc o dokumenty sprzed wydania pierwszej decyzji z [...].05.1981 r. Porównanie dat obu decyzji nasuwa wątpliwości czy wywłaszczenie odbyło się w oparciu o ważną decyzję lokalizacyjną. Powyższe wątpliwości uzasadniają potrzebę odszukania akt, zbadanie prawidłowości wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania a nadto ustalenie, czy po stwierdzeniu nieważności decyzji z [...].05.1981 r. przez Wojewodę K. było prowadzone postępowanie oraz jakich czynności i ustaleń dokonano przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej z [...] sierpnia 1982 r. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, 152 i 200 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.