I SA 1552/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Anna Tarnowska-Mieliwodzka Protokolant Joanna Kaklin po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi I. U. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz I. U. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 1552/03 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy C. nr [...] z dnia [...] listopada 1980 r. o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w P. oznaczonej jako pgr nr [...], nr [...] i nr [...] oraz o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przedstawił następujący stan sprawy: Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w C. nr [...] z dnia [...] listopada 1980 r. sprostowanej postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 1981 r., orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Państwa – z przeznaczeniem pod budowę drogi N.-G. – nieruchomości położonej w P. oznaczonej jako pgr [...],[...] i [...] o powierzchni [...] m2 oraz ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Od tej decyzji złożyła odwołanie I. U. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że zaskarżona decyzja z dnia [...] listopada 1980 r. została wydana na podstawie przepisów ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), a zatem zasadnie organ wojewódzki oceniał zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie z trybem przepisów art. 16 ust. 3 i 4 powołanej ustawy, ustalenie właściciela nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym powinno być dokonane na podstawie odpisu z księgi wieczystej, a w razie braku księgi wieczystej - odpisu dokumentu ze zbioru dokumentów; jeżeli nie było ani księgi wieczystej ani zbioru dokumentów - to na podstawie wyciągu z księgi ewidencji gruntów i budynków. Art. 18 ówcześnie obowiązującego dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) stanowił, iż domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z akt archiwalnych sprawy wynika, że organ wywłaszczeniowy oparł ustalenia stanu prawnego nieruchomości położonej w P. oznaczonej jako pgr [...],[...] i [...] na wpisie znajdującym się w księdze wieczystej prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w N. Kw [...]. Zgodnie ze znajdującym się tam wpisem, ostatnim ujawnionym właścicielem przedmiotowej nieruchomości był F. O., który zmarł [...] września 1975 r., lecz wobec braku następców prawnych, za których mogły być uznane jedynie osoby objęte postanowieniem o nabyciu po nim praw do spadku, a dopiero postanowieniem z dnia [...] września 1999 r. sygn. [...] Sąd Rejonowy w N. stwierdził, że spadek po zmarłym F. O. nabyli żona M. O. oraz dzieci I. U., S. O., W. O., M. O., E. O., S. O., B. O. - stan prawny przedmiotowej nieruchomości oparto na zapisie w księdze wieczystej Kw [...] prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w N. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej nr [...] P. gmina C. z dnia [...] marca 2001 r. jako właściciel przedmiotowej nieruchomości nadal figuruje F. O. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywały możliwość ustalania w postępowaniu wywłaszczeniowym rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości poprzez imienne zawiadomienia oraz publiczne obwieszczenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Przepisy powołanej ustawy przewidywały możliwość zgłaszania przez osoby zainteresowane - w tym również osoby nie objęte imiennymi zawiadomieniami – wniosków organowi prowadzącemu postępowanie wywłaszczeniowe. Wnioski mogły oczywiście dotyczyć również stanu własności. Zawiadomieniem (obwieszczeniem) nr [...] z dnia [...] października 1980 r. Naczelnik Gminy C. poinformował właścicieli nieruchomości i osoby zainteresowane, iż wszczęto, na wniosek Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. z dnia [...] sierpnia 1980 r., postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do nieruchomości położonych w P. na cele budowy drogi. Osoby reprezentujące prawa właścicieli nieruchomości i osoby zainteresowane miały prawo przeglądać wniosek wywłaszczeniowy wraz z dostępnymi załącznikami. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia [...] października 1980 r. otrzymał Urząd Gminy w C. w celu wywieszenia na tablicy ogłoszeń w przeciągu 21 dni, a także Państwowe Biuro Notarialne w N., które zawiadomieniem l.dz. Kw [...] (bez daty) skierowanym do F. O., poinformowało o wpisaniu w Kw [...] ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego działek nr [...], nr [...] i nr [...] o pow. [...] m2, powstałych z podziału działek nr [...] i nr [...]. Także decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza Naczelnika Gminy w C. z dnia [...] listopada 1980 r. była przez okres 14 dni wywieszona na tablicy urzędowej, po czym została opatrzona adnotacją, iż nie została zaskarżona wobec czego stała się prawomocna i wykonalna. Taki tryb postępowania wywłaszczeniowego był zgodny z art. 45 ówcześnie obowiązującego Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do tego przepisu, pisma skierowane do osób nie znanych z miejsca pobytu, pozostawiało się w aktach sprawy, po czym wywieszało się obwieszczenie na okres 14 dni. Pisma te uważało się za doręczone w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie. Tym samym zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. organ umożliwił osobom legitymującym się tytułem własności w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości zgłoszenie i udowodnienie w toku postępowania wywłaszczeniowego swojego prawa własności, a tym samym wzięcia udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym w charakterze strony. Jak wynika z powyższego nie można uznać, aby nieznane wówczas osoby reprezentujące prawa właściciela nieruchomości położonej w P. wpisanej w Kw [...] nr [...], nr [...] i nr [...] nie zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej (zawiadomienie nr [...] z dnia [...] października 1980 r.) oraz o wydaniu zakwestionowanej decyzji wywłaszczeniowej. Decyzja z dnia [...] listopada 1980 r. ustalała również odszkodowanie należne z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt archiwalnych, wysokość odszkodowania ustalona została na podstawie opinii szacunkowej sporządzonej w kwietniu 1980 r. przez biegłego z listy wojewódzkiej, zgodnie z art. 7, art. 8 i art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w N., sygn. akt [...] z dnia [...] października 1982 r., podjętym na wniosek Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K., zezwolono na złożenie do depozytu sądowego kwoty [...] zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości objętej Kw nr [...] składającej się z pgr. [...],[...] i [...] gminy P., wobec nieuregulowanego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podzielił ocenę dokonaną przez organ wojewódzki, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa, których istnienie jest niezbędne do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Jeżeli strony bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] lutego 1978 r., to okoliczność ta nie stanowi wady wymienionej w art. 156 § 1 kpa, lecz stanowi podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Żadna z przesłanek do wznowienia postępowania nie jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa, której istnienie skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji. Na decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju miast złożyła skargę I. U. i wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie przepisów procedury administracyjnej oraz konstytucyjnych praw do ochrony własności, jak również udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, gdyż nie można zgodzić się z twierdzeniem, iż organy administracji działały zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., skoro ostrzeżenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego przekazano osobie nieżyjącej, a zatem u podstaw decyzji wywłaszczeniowej legło poświadczenie nieprawdy związane z wadliwym doręczeniem decyzji F. O., który nie żył, 2) naruszenie przepisu art. 45 kpa w starej wersji, bowiem twierdzenie w zaskarżonej decyzji, że działanie ówczesnych organów administracji było zgodne z procedurą nie jest słuszne. Nieadekwatność powoływania się na ów przepis wynika wprost z faktu, że osoby zainteresowane były znane, ponieważ w domu F. O. nadal zamieszkiwały jego dzieci, była żona M. O., co przecież obligowało do powiadomienia o odjęciu prawa własności., 3) art. 107 i następnych kpa, gdyż nie rozważono, że operaty wywłaszczeniowe były oparte o stan katastralny nieadekwatny do już obowiązującego i wprowadzonego do map i ewidencji gruntów oznaczenia ewidencyjnego w postaci działek, a nie parcel katastralnych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przy rozpoznawaniu sprawy pominięto podstawowe zasady porządku konstytucyjnego i prawnego. Zaskarżona decyzja pomija, że do chwili obecnej pomimo ostrzeżenia nie wykonano cokolwiek z formalności wywłaszczeniowych, co również świadczy o zasadności skargi, skoro do chwili obecnej właścicielem tej nieruchomości jest nadal jej ojciec co wskazuje, że zarzucane we wniosku i pismach uchybienia zaistniały. Nie jest słuszne stwierdzenie, jakoby w niniejszej sprawie nie miał zastosowania przepis art. 156 § 1 kpa, jeżeli zaskarżona decyzja Naczelnika Gminy w C. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jak też została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie z uwagi na jej śmierć. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek I. U. z dnia [...] czerwca 2000 r., w którym skarżąca podniosła, iż decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] listopada 1980 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa oraz skierowana została do osoby już nieżyjącej, to jest F. O. Postępowanie o stwierdzenia nieważności decyzji jest prowadzone w nowej sprawie, co oznacza, że przed wydaniem decyzji organ obowiązany jest przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a w uzasadnieniu odnieść się do wszystkich istotnych okoliczności w przedmiocie oceny decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, w kontekście wystąpienia podstaw stwierdzenie nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Podstawę prawną decyzji z dnia [...] listopada 1980 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu stanowiły przepisy art. 3, 8 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Decyzja ta skierowana została do F. O., który był wprawdzie wpisany w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, lecz zmarł w dniu [...] września 1975 r., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] września 1999 r., sygn. akt [...]. Również F. O. został wskazany w decyzji jako osoba uprawniona do odszkodowania. Decyzją z dnia [...] listopada 1980 r. wywłaszczono działki o łącznej powierzchni [...] m2, chociaż z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, że ostrzeżenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego dotyczy działek nr [...],[...] i [...] o powierzchni [...] m2. Korekta wywłaszczonej powierzchni nastąpiła w drodze postanowienia Naczelnika Gminy w C. z dnia [...] czerwca 1981 r., nr [...]. Ani z decyzji administracyjnej ani dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, czy w toku postępowania wywłaszczeniowego była przeprowadzana rozprawa i czy brał w niej udział biegły do spraw szacowania nieruchomości. Natomiast z zawiadomienia (obwieszczenia) o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego do nieruchomości położonej w P. i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia [...] października 1980 r. wynika, że rozprawa wyznaczona została na dzień [...] listopada 1980 r., a więc już po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej w sprawie będącej przedmiotem postępowania nadzorczego. Organy obu instancji nie dokonały oceny tych okoliczności w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa. Powołały się natomiast na protokół okazania granic projektowanej drogi, który został podpisany przez F. O., ale czynność ta miała miejsce w dniu [...] września 1972 r., a więc wtedy, gdy F. O. jeszcze żył. Okoliczność ta nie ma znaczenia prawnego dla oceny decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z 1980 r. Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.