I SA 1578/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie WSA Monika Nowicka WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz C. P. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. I SA 1578/03 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpoznaniu wniosku C. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1950 r., nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], nr hip. [...], repertorium hip. [...], o powierzchni [...] m2, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2003 r. W uzasadnieniu wskazał, że Prezydium Rady Narodowej Miasta L. działając na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 z późn. zm.) wywłaszczyło decyzją z dnia [...] sierpnia 1950 r., nr [...] nieruchomość położoną w L., przy ul. [...], stanowiącą własność J. i A. L. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, bowiem jak wynika z uzasadnienia decyzji "nieruchomość według przedstawionych dowodów zajęta była przed dniem 9 maja 1945 r. i znajdowała się do chwili wydania decyzji we władaniu Państwa i była użytkowana na cele użyteczności publicznej". Decyzja z dnia 3 sierpnia 1050 r. została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi z dnia 16 sierpnia 1050 r., nr 5, poz. 41. C. P. – spadkobierczyni po J. i A. L. (postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] listopada 1991 r. sygn. akt [...]) – wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1950 r. We wniosku podniosła, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1950 r. zapadło z rażącym naruszeniem art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., ponieważ wywłaszczona nieruchomość nie była zajęta w czasie wojny na cele użyteczności publicznej, a zarząd Miejski w L. nie mógł wystąpić o jej wywłaszczenie, bo nie posiadał wniosku zatwierdzonego przez właściwego ministra. Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. C. P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, iż przedmiotowa nieruchomość nie została zajęta na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Skarżąca podniosła także, iż właściciele wywłaszczonej nieruchomości nie zostali powiadomieni o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego pismami urzędowymi, wobec czego zostali pozbawieni możliwości odwołania się od decyzji wywłaszczeniowej. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazał, że z akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość w nieokreślonym bliżej czasie została zagospodarowana ze środków publicznych i włączona częściowo do Parku im. [...], istniejącego już od 1932 r., a częściowo przeznaczona na poszerzenie ul. [...]. Nie można jednak określić dokładnie kiedy przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez Skarb Państwa na cele użyteczności publicznej lub inne cele wymienione w dekrecie i czy była we władaniu Skarbu Państwa w dniu 16 kwietnia 1948 r. Wobec braku całości akt wywłaszczeniowych i wątpliwości co do stanu faktycznego wywłaszczonej nieruchomości, przeprowadzono w dniu [...] października 2001 r. rozprawę administracyjną w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych w sprawie. Z protokołu rozprawy wynika jednak, że nie udało się ustalić kto dokładnie władał nieruchomością w czasie wojny i na jaki cel, a także w czyim władaniu znajdowała się przedmiotowa nieruchomość w dniu 16 kwietnia 1948 r. Nie odnaleziono także dokumentów potwierdzających ten fakt. Organ wskazał na znajdujące się w aktach sprawy, wydane w dniu [...] maja 1945 r. zarządzenie Prezydenta Miasta L. o nakazie rozbiórki. Zarządzenie to zostało skierowane do Głównego Likwidatora mienia opuszczonego i porzuconego, co potwierdza, zdaniem organu, że po wyzwoleniu L. w styczniu 1945 r., Skarb Państwa sprawował władztwo nad przedmiotową nieruchomością, bowiem Główny Likwidator mienia opuszczonego i porzuconego sprawował w imieniu Skarbu Państwa zarząd nad majątkiem nie znajdującym się w "posiadaniu właściciela, jego prawnych następców lub osób prawa ich reprezentujących" (art. 1 § 1 i art. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych – Dz. U. Nr 17, poz. 97). Odnośnie zarzutu nie powiadomienia właścicieli o decyzji, organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. , "zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego". Z akt sprawy wynika, że w Dzienniku Urzędowym Miasta Łodzi z dnia 15 kwietnia 1950 r., nr 8, poz. 67, została ogłoszona decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 1950 r. nr [...] o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie spornej nieruchomości, zaś w Dzienniku Urzędowym Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi z dnia 16 sierpnia 1950 r. nr 5, poz. 41 została ogłoszona decyzja Prezydium Rady Narodowej Miasta L. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa tej nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się także wypis obwieszczenia o orzeczeniu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Dlatego zdaniem organu należy uznać, iż zostały zachowane wymogi, określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r., dotyczące zawiadomienia właścicieli o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i decyzji wywłaszczeniowej. Wobec powyższego organ uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] sierpnia 1950 r. Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2003 r. skargę w terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła C. P. Wniosła ona o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła, że powoływanie się przez organ na dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 z późn. zm.) – nie może mieć zastosowania w niniejszym przypadku, gdyż w okresie wojny 1939-1945 na parceli numer hip. [...], repetytorium hip. [...] przy ul. [...] w L. – znajdował się dom zamieszkały przez jej dziadków J. i A. L. oraz pięć rodzin lokatorskich. Dopiero nakazem rozbiórki domu z dnia [...] maja 1945 r., czyli już po wojnie - dom powyższy wraz z zabudowaniami został zburzony ponieważ stan techniczny budynku kwalifikował go do rozbiórki. Po dokonaniu rozbiórki pozostała parcela numer hip. [...], została przyłączona do Parku im. [...] oraz częściowo przeznaczona na poszerzenie ul. [...]. Skarżąca podniosła, że jej dziadkowie – prawowici właściciele powyższej parceli, - nie zostali powiadomieni pisemnie o fakcie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego - w związku z powyższym zostali pozbawieni możliwości odwołania się od tej decyzji. Podniosła też, że z ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Rady Narodowej nr 5 w Łodzi z dnia 16 sierpnia 1950 r. wynika, iż małżonkowie L. zamieszkiwali pod adresem [...] - zatem mienie powyższe nie zostało opuszczone, a skierowanie zarządzenia z dnia [...] maja 1945 r. Prezydenta Miasta L. do Głównego Likwidatora "mienia opuszczonego i porzuconego" – nastąpiło z naruszeniem ówczesnego prawa – ponieważ zarzut opuszczenia lub porzucenia nie dotyczył powyższej nieruchomości. W związku z rozbiórką domu małżonkowie L. zostali wraz z lokatorami wykwaterowani do lokali zastępczych. Skarżąca wskazała, że w księdze wieczystej KW [...] Skarb Państwa nigdy nie był ujawniony, a dziadkowie, ani ich spadkobiercy nie otrzymali rekompensaty za to mienie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powołał się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne badają legalność orzeczeń organów administracji publicznej, to jest, czy są zgodne z przepisami prawa materialnego i procesowego. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem postępowanie administracyjne nie zostało przeprowadzone wnikliwie. Organ wskazał, że nie zdołano zgromadzić całości akt administracyjnych dotyczących przedmiotowej nieruchomości, a ze szczątkowych akt nie wynika, kiedy nieruchomość została zajęta przez Skarb Państwa na cele użyteczności publicznej lub inne cele i czy była we władaniu Skarbu Państwa w dniu 16 kwietnia 1948 r. Wskazać jednakże należy, że w aktach administracyjnych nadesłanych przez organ od Sądu wraz z odpowiedzią na skargę nie ma oryginału decyzji z dnia [...] sierpnia 1950 r. będącej przedmiotem wniosku. Zarówno z treści uzasadnienia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r. jak i z dnia [...] maja 2003 r. nie wynika, czy organ dysponował oryginałem decyzji lub jej odpisem, czy też jedynie opierał się na treści obwieszczenia zamieszczonego w Dzienniku Urzędowym Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi z dnia 16 sierpnia 1950 r. Z pisma z dnia [...] lipca 1992 r. skierowanego do skarżącej przez Urząd Rejonowy w L. Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami, a będącego odpowiedzią na jej wniosek z dnia [...] kwietnia 1992 r. wynika, że kopia decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1950 r. została przesłana skarżącej przy piśmie z dnia [...] kwietnia 1992 r. Z kolei z odpisu pisma z dnia [...] kwietnia 1992 r. wynika, że przesłano skarżącej odpis decyzji, ale z dnia [...] marca 1950 r., a więc o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Wobec powyższego nie wiadomo o jaką decyzję chodziło w piśmie z dnia [...] lipca 1992 r. i czy organ dysponował decyzją z [...] sierpnia 1950 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do tego się nie odniósł. Podnosząc, że dysponował szczątkowymi aktami nie wskazał w uzasadnieniu na jakich szczątkowych aktach organ się opierał wydając decyzję. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych wywłaszczonej nieruchomości, w tym ustalenie kto i kiedy władał przedmiotową nieruchomości w czasie wojny, czy i na jaki cel była zajęta w czasie wojny oraz w czyim władaniu znajdowała się w dniu 16 kwietnia 1948 r. wyznaczono rozprawę administracyjną na dzień [...] października 2001 r. Z protokołu rozprawy wynika, że C. P. nie stawiła się na tę rozprawę, gdyż przebywała w szpitalu (usprawiedliwienie nieobecności nadesłał jej mąż). Zgodnie z treścią art. 89 § 2 kpa organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy. Skoro organ nie dysponował kompletnymi aktami administracyjnymi z okresu wydania decyzji wywłaszczeniowej, w tym brak było dokumentów, z których wynikałoby kto władał nieruchomością w czasie wojny i w dniu wejścia w życie dekretu z 7 kwietnia 1948 r., jak również na jaki cel nieruchomość była wykorzystana, to niewątpliwie dowód z przesłuchania C. P. był w sprawie niezwykle przydatny. W tym celu m.in. organ wyznaczył rozprawę na dzień [...] października 2001 r. Jednakże organ mając informację o chorobie wnioskodawczyni, a więc o przeszkodzie do stawiennictwa trudnej do przezwyciężenia w rozumieniu art. 94 § 2 kpa nie odroczył rozprawy i nie wyznaczył nowego terminu przesłuchania C. P. W niniejszej sprawie dowód taki byłby wskazany, a organ mógłby od jego przeprowadzenia odstąpić wtedy, gdyby strona pomimo prawidłowego powiadomienia i braku przeszkód do stawiennictwa nie stawiła się na rozprawę administracyjną. Podnieść także należy, że organ nie odniósł się do kwestii podniesionych we wniosku C. P. o ponowne rozpoznanie sprawy w tym, do kwestii, że w budynku na spornej nieruchomości mieszkali oprócz małżonków L. także lokatorzy, którzy wraz z właścicielami zostali wykwaterowani do lokali zastępczych wobec nakazu rozbiórki budynku. Skarżąca podnosiła, by organ ustalił daty wykwaterowania w Biurze Ewidencji Ludności. Co prawda skarżąca nie podała nazwisk i imion lokatorów, jednakże powinna być do tego wezwana przez organ. Kwestia ustalenia wykwaterowania właścicieli i lokatorów miałaby o tyle znaczenie, że wskazałaby kto i do kiedy władał nieruchomością. Podnieść należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy nie można się jedynie ograniczyć do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Jednakże z uzasadnienia decyzji z dnia [...] maja 2003 r. nie wynika, aby organ poczynił dodatkowe ustalenia w kontekście zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Mając na uwadze wszystkie powyżej podniesione okoliczności wskazać należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, 8, 77, 86, 94 § 2 i 136 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania i dlatego z mocy art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku uzasadnione jest treścią art. 152, a w pkt 3 wyroku treścią art. 200 wyżej powołanej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyjaśni czy dysponował oryginałem lub odpisem decyzji z dnia [...] sierpnia 1950 r., przesłucha skarżącą w charakterze strony na okoliczności dotyczące władania nieruchomością w okresie wojny i w dacie wejścia w życie dekretu z dnia [...] kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138) oraz na okoliczność opuszczenia nieruchomości przez właścicieli i zamieszkałych tam lokatorów, jak również odniesie się do zarzutów podniesionych we wniosku skarżącej z dnia [...] marca 203 r. o ponowne rozpoznanie sprawy.