I SA 1633/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1) uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2002 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 1633/03 UZASADNIENIE Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9 a, 136 ust. 3 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543), po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2002 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, co następuje: Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [...] marca 2002 r., nr [...] odmówił zwrotu M. S. części nieruchomości o powierzchni około [...] m2 z działki gruntu o ogólnej powierzchni [...] m2, oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie [...], położonej w G. przy ul. [...]. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji stwierdził, co następuje: Z nadesłanych akt sprawy wynika, że będąca przedmiotem wniosku o zwrot działka nr [...] w obrębie [...] położona w G. przy ul. [...] wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu W. z dnia [...] sierpnia 1983 r. (znak: [...]) w związku z przeznaczeniem pod budowę zajezdni [...] [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 1998 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowej [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego Skarbu Państwa o powierzchni [...] m2, położonego w G. przy ul. [...], w skład którego wchodziła również wyżej wymieniona działka. Decyzja ta stanowiła podstawę dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu [...] stycznia 2000 r. Obecnie przedmiotowy grunt jest w użytkowaniu wieczystym [...] – na podstawie umowy z dnia [...] października 2001 r o oddaniu przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania (Rep. A nr [...]). Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oddanie wywłaszczonego gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich przed dniem wejścia w życie tej ustawy, to jest przed dniem 1 stycznia 1998 r., wyklucza prawną możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości. W omawianej sprawie oddanie wyżej wymienionej działki w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu [...] w G. nastąpiło po terminie określonym w art. 229 cytowanej wyżej ustawy. Jednakże należy wskazać, iż w odniesieniu do działki nr [...] wystąpiła negatywna przesłanka zwrotu, którą w myśl uchwał Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. sygn. akt III AZP 13/93 i z dnia 22 grudnia 1993 r. sygn. akt III AZP-24/93 jest utrata władania gruntem przez Skarb Państwa lub gminę. Jednym z przykładów takiej utraty władania jest ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego. Ustalone orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wyklucza możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego. Rozważania, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, byłyby bezprzedmiotowe, dlatego utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik M. S. Zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 kpa oraz w efekcie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a także art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy, domagał się uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) z dniem 1 stycznia 2004 r. stał się właściwy do rozpoznania sprawy zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem decyzje Starosty Powiatu [...] i Wojewody [...] odmawiające zwrotu przedmiotowej nieruchomości naruszają prawo. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją przeprowadzone zostało przez organy administracji publicznej z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, przede wszystkim art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i spowodować przedwczesną odmowę zwrotu nieruchomości, uchybiającą przepisom ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami regulującym omawianą kwestię. Okolicznością niesporną w sprawie jest, że ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości, w skład której wchodzi działka o powierzchni [...]ha położona w G. przy ul. [...], wywłaszczona decyzją z dnia [...] sierpnia 1983 r., nr [...] (części tej działki dotyczy żądanie zwrotu) nastąpiło po dacie wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Nie ma więc w sprawie zastosowania art. 229 tej ustawy, zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie można podzielić stanowiska organów opartego na orzecznictwie sądowym z okresu obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127), że ustanowienie na nieruchomości użytkowania wieczystego całkowicie przekreśla możliwość jej zwrotu. Kierując się tym poglądem Wojewoda [...] stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że powyższa okoliczność, chociaż ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło po dniu 1 stycznia 1998 r., stanowi negatywną przesłankę zwrotu i zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wyklucza możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, czyniąc bezprzedmiotowym rozważanie, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zasadnie strona skarżąca zakwestionowała powyższe stanowisko, gdyż nie znajduje ono oparcia w obowiązujących w dacie rozpatrywania sprawy przepisach. Przede wszystkim podnieść należy, że z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, to jest z dniem 1 stycznia 1998 r. zasadniczo zmieniły się przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W art. 137 ust. 1 zawarta została normatywna definicja pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu w dacie wydania zaskarżonej decyzji nieruchomość uważa się za zbędną na ten cel, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (art. 137 ust. 1 pkt 1), albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu, a cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2). Zasadność żądania zwrotu nieruchomości winna więc być rozważona w świetle wskazanych w ustawie kryteriów, które przesądzały o możliwości uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia, a co za tym idzie jej zwrotu. Stąd też koniecznym było szczegółowe ustalenie stanu faktycznego w zakresie dotyczącym przesłanek zwrotu określonych w omawianych przepisach i rozważenie zasadności zgłoszonego przez stronę żądania w świetle tych przepisów, skoro w sprawie niniejszej nie występowały okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z uwagi na wskazane uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego obydwie wydane w niniejszym postępowaniu decyzje należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W oparciu o art. 152 tej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja do czasu uprawomocnienia się wyroku nie podlega wykonaniu.