I SA 1649/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech WSA Monika Nowicka Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 lipca 2004 r. sprawy ze skargi A. w K. oraz Prezydenta Miasta K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej oddala skargi I SA 1649/02 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] czerwca 2002 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2001 r., nr [...],którą stwierdził nieważność decyzji Komisji Odwoławczej Do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...].12.1971 r. i utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z [...].05.1971 r. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...] położonej w K. przy ul. [...]. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że decyzją Komisji Odwoławczej Do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1971 r. utrzymano w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1971 r., wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 18 poz. 94 z 1961 r.), o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. Dzielnica [...] przy ul. [...], oznaczonej jako l. kat. [...], z przeznaczeniem na cele budowy II etapu miasteczka studenckiego. W rozpoznawanej sprawie jest faktem bezspornym, że w dacie orzekania o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości współwłaścicielami nieruchomości były osoby wymienione w postanowieniu Sądu Rejonowego K. z dnia [...] września 1978 r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po J. K., zmarłym w dniu [...] lutego 1968 r. przez M. K., A. R. i B. K. Organ nadzoru badając kwestionowane decyzje stwierdził rażące naruszenie przepisów prawa obowiązującego w dacie orzekania o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, które stanowi podstawę do stwierdzenia, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości dokonane zostało wbrew przepisom powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że wbrew treści art. 6 ust. 1 ustawy dnia 12 marca 1958 r. ubiegający się o wywłaszczenie przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego nie wystąpił do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. I SA 1649/02 Bezspornym jest, ze skoro najpóźniej od dnia 17 maja 1971 r. zarówno wnioskodawca wywłaszczenia, jak i organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe uzyskali informację o śmierci byłego właściciela, jak i o osobach spadkobierców oraz o prowadzonym postępowaniu spadkowym, to w szczególności organ administracjyjny miał obowiązek zawieszenia prowadzonego postępowania i ustalenia osób aktualnych właścicieli nieruchomości, tak, aby ubiegający się o wywłaszczenie mógł wystąpić z ofertą dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Zaniechanie zatem wystąpienia do aktualnych właścicieli nieruchomości z ofertą dobrowolnego nabycia nieruchomości stanowi rżące naruszenie przepisu art. 6 ustawy wywłaszczeniowej, tym bardziej, że skoro ubiegający się o wywłaszczenie, najpóźniej od dnia rozprawy wywłaszczeniowej, uzyskał informację o osobie właściciela, to tym samym wyłączenie powyższego obowiązku określone w art. 6 ust. 4 nie mogło mieć zastosowania. W szczególności z akt sprawy nie wynika, aby od dnia 17 maja 1971 r. prowadzenie rokowań natrafiło na przeszkody trudne do przezwyciężenia, gdyż miejsce pobytu i osoby aktualnych właścicieli były znane. Powyższą ocenę rażącego naruszenia przepisu art. 6 ustawy wywłaszczeniowej potwierdza także dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 17 grudnia 1999 r. sygn. akt I SA 142/99, wyrok z dnia 28 stycznia 2000 r. sygn. akt I SA 92/99, wyrok z dnia 2 lutego 2000 r. sygn. akt I SA 302/99, wyrok z dnia 27 marca 2001 r. sygn. akt I SA 2400/99). Mając powyższe na uwadze, a w szczególności fakt, że wskazane uchybienie przepisu art. 6 ustawy wywłaszczeniowej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, a także uwzględniając fakt, że nie stwierdzono, aby w sprawie zachodziła którakolwiek z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 2 Kpa organ orzekł jak w sentencji zaskarżonej decyzji. Skargi na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zostały wniesione przez A. w K. i Prezydenta Miasta K. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej. A. wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2002 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].03.2002 r. zarzucając naruszenie prawa materialnego, a w szczególności : I SA 1649/02 - art. 6 ust. 4 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości; - art. 156 § 2 kpa poprzez pominięcie okoliczności iż unieważniona decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne; - art. 16 kpa poprzez naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych. Prezydent Miasta K. wniósł o uchylenie względnie stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2002 r. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaniechanie wystąpienia do właścicieli nieruchomości z ofertą dobrowolnego zbycia nieruchomości nie może zostać zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, gdyż organ zrealizował dyspozycję przepisu art.6 ust. 4 ustawy z 13.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W dniu rozprawy wywłaszczeniowej postępowanie spadkowe po J. K. nie było jeszcze zakończone a następcy prawni zostali ustaleni dopiero w wydanym w dniu [...].09.1978 r. postanowieniu przez Sąd Rejonowy. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Obie skargi są bezzasadne, gdyż zarówno zaskarżona decyzja z dnia [...].06.2002 r. jak i poprzedzającą ją decyzja z dnia [...].03.2002 r. są zgodne z prawem. Z akt administracyjnych wynika bezspornie, że w dniu rozprawy administracyjnej wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, która odbyła się 17 maja 1971 r. zostało ujawnione, że właściciel wywłaszczonej parceli J. K. nie żyje oraz że jego spadkobiercami są M. K., A. K. oraz B. K. Osoby te są wymienione w orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości z [...].05.1971 r. Prezydium Rady Narodowej w K. i orzeczenie to zostało im doręczone. Organ odwoławczy rozpoznawał też odwołanie tych osób od decyzji wywłaszczeniowej. Należy więc uznać, że organy obu instancji uznały spadkobierców J. K. za strony postępowania wywłaszczeniowego mimo braku w tym czasie postanowienia o stwierdzeniu nabycia przez nich praw do spadku po J. K. Mimo, że współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości byli znani zarówno organowi jak i ubiegającemu się o wywłaszczenie w toku I SA 1649/02 postępowania wywłaszczeniowego, to ubiegający się o wywłaszczenie nie wystąpił do nich z ofertą dobrowolnego odstąpienia nieruchomości zaś obowiązek takiego wystąpienia nakładał przepis art. 6 ust. 1 ustawy z 12.03.1958 r. Organ wywłaszczeniowy, mimo że oferta dobrowolnego odstąpienia nieruchomości nie została złożona współwłaścicielom, prowadził postępowanie wywłaszczeniowe zakończone orzeczeniem z [...].05.1971 r. Dopóki nie zakończyły się pertraktacje z właścicielami nieruchomości w sprawie dobrowolnego odstąpienia nieruchomości organ nie powinien był w ogóle wszczynać postępowania wywłaszczeniowego. Prawidłowo więc organ nadzoru uznał, że kontrolowana decyzja zapadła z rażącym naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy z 12.03.1958 r. co stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Nie można wobec tego podzielić stanowiska skarżących, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 6 ust. 4 ustawy z 13.03.1958 r., gdyż w świetle powyższych ustaleń wynika, że przewidziane w tym przepisie okoliczności nie miały miejsca w kontrolowanym postępowaniu wywłaszczeniowym. Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 156 § 2 kpa, gdyż wbrew twierdzeniom skarżącego unieważnione decyzje nie wywołały nieodwracalnych skutków wprawnych. Nieodwracalność skutków prawnych ma miejsce wówczas, gdy organ administracji publicznej na drodze postępowania administracyjnego nie może cofnąć ani odwrócić skutków prawnych, jakie wywołała decyzja. Dotyczy to takiej sytuacji, gdy organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego do cofnięcia, zniesienia czy odwrócenia skutków prawnych decyzji. Takie stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28.09.2001 r. sygn. akt I SA 326/01 i skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Uwłaszczenie skarżącej A. w K. nieruchomością objętą unieważnioną decyzją wywłaszczeniową nastąpiło z mocy prawa na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem z dniem wejścia w życia ustawy grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. Stosownie do art. 210 ustawa ta weszła w życie z dniem 27.09.1990 r. Uwłaszczenie więc A.i mogło nastąpić z mocy prawa tylko wówczas, gdy w dniu 27.09.1990 r. nieruchomość ta była własnością państwową. I SA 1649/02 Decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji wywołuje skutek ex tunc. Decyzja ta stwierdza, ze zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności, wymienioną w art. 156 § 1 kpa, a co za tym idzie jest nieważna z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania. Stwierdzenie więc nieważności decyzji wywłaszczeniowych ma ten skutek, że objęta taką decyzją nieruchomość nie stała się własnością Skarbu Państwa, a co za tym idzie A. nie mogła być z mocy prawa uwłaszczona taką nieruchomością. Ponieważ nabycie użytkowania wieczystego przez A. nastąpiło nieodpłatnie z mocy prawa nie zaś wskutek odpłatnej czynności prawnej to nie korzysta ona z ochrony przewidzianej w art. 5 ustawy z 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) tj. rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Nie zachodzi więc w sprawie sytuacja uregulowania w art. 156 § 2 kpa. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.