I SA 1764/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska NSA Marek Stojanowski Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2004 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej własności czasowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2002 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 1764/02 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 1999 r., nr [...]utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 1999 r., nr [...], którą stwierdzono nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w m. W. z dnia [...] listopada 1969 r., nr [...] odmawiającej przyznania J.Z., dotychczasowemu właścicielowi, prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...], obecnie skomunalizowanej na rzecz Gminy W. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1911/99 uchylił na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnymi (Dz. U. Nr 74, poz. 1368 ze zm.) obydwie wymienione na wstępie decyzje. W uzasadnieniu stwierdzono, iż wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nastąpiło w sprawie na wniosek J.Z. (byłego właściciela nieruchomości) i o wszczęciu tego postępowania organ obowiązany był zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie (art. 61 § 4 kpa). Z akt administracyjnych wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo jako stronę traktowało wnioskodawcę oraz właścicieli lokali mieszkalnych w budynku wzniesionym na gruncie przy ul. [...] w W., będących jednocześnie współużytkownikami wieczystymi tego gruntu. Nie zagwarantowano jednak udziału w postępowaniu dla wszystkich stron, gdyż nie brali w nim udziału aktualni właściciele lokalu mieszkalnego nr [...] i lokalu nr [...] i współużytkownicy wieczyści gruntu. Sąd z urzędu rozważył powyższą okoliczność i uwzględnił skargę stwierdzając, że jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, to okoliczność ta prowadzi do wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Sąd uznał, że organ w zaskarżonej decyzji ustalił prawidłowo jedną z przesłanek pozytywnych przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rażącego naruszenia prawa oceniając, że jest ona tego rodzaju i wagi, iż stanowi podstawę stwierdzenia nieważności badanej decyzji. Jednak jak to słusznie zauważyli skarżący nie zbadał istnienia przesłanek negatywnych stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w m.. W. z dnia [...] listopada 1969 r., o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., a które mają znamię nieodwracalnych. Nie wyjaśnienie tej kwestii stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...], na podstawie art. 127 § 4 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2002 r. W uzasadnieniu podano, co następuje: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją sygn. [...] z dnia [...] lutego 2002 r. działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej m. W. z dnia [...] listopada 1969 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] oznaczonej nr hip. [...]. Rozpatrując sprawę ponownie, na skutek wniosku złożonego przez E.J. ustalono, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] oznaczona nr hip [...] podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 dekretu grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł z dniem 21 listopada 1945 r. na własność gminy m.st. warszawy (później Skarbu Państwa). Były właściciel nieruchomości złożył w wyznaczonym terminie wniosek o przyznanie własności czasowej przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 7 ust. 1 cyt. dekretu. Decyzją Prezydium Rady Narodowej m. W.z dnia [...] listopada 1969 r., nr [...] odmówiono przyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do gruntu wymienionej nieruchomości warszawskiej. Jako przyczynę odmowy wskazano art. 7 ust. 5 dekretu. W październiku 1998 r. J. Z. wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ korzystanie z nieruchomości przez dotychczasowego właściciela dawała się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (później planu zagospodarowania przestrzennego). Po rozpatrzeniu tego wniosku Kolegium Odwoławcze wydało decyzję nr [...] z dnia [...].02.1999 r., w której stwierdzono nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej m. W. z dnia [...] listopada 1969 r., nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej wymienioną decyzją Kolegium wydało decyzję z dnia [...] września 1999 r., nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję nr [...]. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 maja 2001 r. sygn. akt I SA 1911/99 uchylił obydwie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując ponownie sprawę zakończoną decyzją tego organu z dnia [...] lutego 2002 r., nr [...] podzieliło dokonaną tam ocenę. Podniesiono, że były właściciel złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości w terminie zakreślonym w art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), zaś ze zgromadzonych dokumentów w sprawie nie wynika, iż korzystanie z gruntu nie da się pogodzić z przeznaczeniem "według planu zabudowania". Powodem odmowy przyznania prawa własności czasowej mogła być wyłącznie niemożność korzystania z gruntu wg. planu zabudowy, nie zaś jakiekolwiek inne przyczyny, powołane w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia administracyjnego, określone w art. 7 ust. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Zasadne jest zatem stanowisko wyrażone w sprawie [...], że doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, co skutkuje stwierdzeniem nieważności w.w orzeczenia z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Istotą postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest konieczność ustalenia czy poddane ocenie rozstrzygnięcie organu nie zawiera wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., zaś ich istnienie przesądza o konieczności wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Wyjątek od tej zasady stanowi art. 156 § 2 k.p.a., polegający na tym, iż nie stwierdza się nieważności decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne, to jest takie skutki, które nie leżą w sferze działania organów administracji. W rozpatrywanej sprawie skutki takie nie nastąpiły. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł E. J. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji z dnia [...] lutego 2002 r., gdyż jego zdaniem ustalenie, w kwestionowanej decyzji nie wykazano, iż odmowa była uzasadniona niemożnością korzystania z gruntu wynikającą z prawa zabudowy jest pochopne, nie oparte na materiale dowodowym. Kolegium powinno ustalić jaki plan zabudowy obowiązywał w dacie wydawania kwestionowanej decyzji, dopiero wówczas należało ustalić, czy istotnie decyzja odmowna, mimo wadliwego uzasadnienia, rażąco naruszała prawo. Skarżący podniósł także, że budynek był całkowicie zniszczony i został odbudowany na koszt Skarbu Państwa. W związku z tym istnieje duże prawdopodobieństwo, że nieruchomość została objęta planem miejscowym, który uniemożliwiał oddanie całkowicie nowo postawionego budynku przedwojennemu właścicielowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania K. Z. wnosił o oddalenie skargi jako bezzasadnej, uczestnicy Z. i S. K., M. P., A. i S. K. oraz C.N. wnieśli o uwzględnienie skargi, pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie podnieść należy, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy reformujące sądownictwo administracyjne. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sadu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Art. 13 § 1 tej ustawy przewiduje, że wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają wszystkie sprawy sądowadministracyjne z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś § 2 tego artykułu stanowi, iż do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Sądem tym w sprawie niniejszej jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ponadto podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), który to przepis obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organa, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Również obowiązujący od dnia 1 stycznia 2004 r. przepis art. 99 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ... przewiduje analogiczne rozwiązanie – ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Z uwagi na treść powyższych przepisów zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wydając kwestionowane w skardze decyzje, jak i sąd w niniejszym postępowaniu, związane są oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wcześniej wyroku z dnia 11 maja 2001 r., sygn. akt I SA 1911/99. Przypomnieć należy, że wyrażony tam został m.in. pogląd, iż organ w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 1998 r. ustalił prawidłowo jedną z przesłanek pozytywnych, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj., rażącego naruszenia prawa, stanowiącą podstawę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. W. z dnia [...] listopada 1969 r., nr [...]. Przytoczona ocena prawna jest wiążąca, co prawidłowo przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. i okoliczność ta wyklucza rozważanie zarzutów dotyczących tej kwestii zawartych w skardze. Również wiążący w sprawie jest pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że stronami postępowania nadzorczego jest były właściciel nieruchomości położonej w W.przy ul. [...] oraz właściciele lokali mieszkalnych w budynku wzniesionym na gruncie tej nieruchomości, będący równocześnie współużytkownikami wieczystymi tego gruntu. W sprawie niniejszej, przy jej rozpatrywaniu po wyroku Sądu z dnia 11 maja 2001 r. ponownie doszło do uchybień w tym względzie. Mimo, że właściciel lokalu mieszkalnego nr [...] i współużytkownik wieczysty grunt A. K. zmarł w dniu [...] sierpnia 2001 r. (odpis skrócony aktu zgonu), a decyzje wydane zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w dniach [...] lutego 2002 r. i [...] czerwca 2002 r., był on traktowany nadal jako strona postępowania, chociaż w jego miejsce winni wstąpić spadkobiercy. Pozbawienie tych osób udziału w postępowaniu stanowi okoliczność, którą sąd jest obowiązany wziąć pod rozwagę z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ze wskazanej przyczyny, a nie z przyczyn podniesionych przez E.J., skargę należało uwzględnić. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po raz kolejny rozpatrując sprawę winno w pierwszym rzędzie usunąć powyższe uchybienie przepisom postępowania, a następnie wydać rozstrzygnięcie nadzorcze – po wykonaniu zaleceń wynikających z ocen prawnych wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2001 r., sygn. akt I SA 1911/99. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, art. 200 i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.