I SA 1800/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi B. i M. małżonków S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej oddala skargę I SA 1800/02 UZASADNIENIE W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. i M. małżonkowie S. wnosili o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...], znak: [...] odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r. nr [...] w części stwierdzającej nabycie przez Gminę T. z mocy samego prawa własności nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów obrębu G. jako działka nr [...] o powierzchni 0,01 ha, wymienionej w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podnosząc, że skarżącym nie przysługiwał w niniejszym postępowaniu przymiot strony, co jednak nie stanowi ograniczenia w dochodzeniu przez nich ewentualnych roszczeń w odrębnych postępowaniach. W związku z reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie dniem 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga stała się – na podstawie przepisu art. 97 §1 – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271) – przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wnioskiem z dnia 29 marca 2001 r. B. i M. S. wystąpili o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji komunalizacyjnej wydanej przez Wojewodę [...] w dniu [...] października 1991 r. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że na podstawie umowy o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia [...] listopada 1980 r. zawartej przez nich z J. M. przed Naczelnikiem Miasta i Gminy T. stali się właścicielami nieruchomości o powierzchni 7,33 ha, położonej w G. w skład, której wchodzi m. in. działka o numerze [...]. Podnieśli również, że działka ta stanowi siedlisko i jest zabudowana budynkiem mieszkalnym a otrzymał ją na własność ich poprzednik prawny na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S. z dnia [...] września 1947 r., którego podstawę stanowił akt nadania gruntu rolnego Nr [...] z dnia [...] października 1947 r., wydany w trybie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska ( Dz. U. R.P. Nr 49, poz.. 279). Wnioskodawcy twierdzili, że wymieniona w w/w aktach działka o numerze ewidencyjnym [...] obejmowała i nadal obejmuje obszar wchodzący w skład obecnie wykazanej w ewidencji gruntów działki o tym numerze jak również obszar działki o numerze [...], na której posadowiona jest część budynku znajdującego się na ich siedlisku. Twierdzili przy tym, iż o wydzieleniu z działki nr [...] innej działki nigdy nie byli informowani i z tego powodu nigdy wcześniej nie zgłaszali do niej roszczeń. Wywodzili, że wprawdzie w orzeczeniu z dnia [...] września 1947 r., które stanowiło tytuł własności do gruntu dla J. M., nie został dokładnie opisany budynek mieszkalny znajdujący się na działce nr [...], ale opis taki został dokonany zarówno we wspomnianym akcie nadania, w którym mowa o budynku składającym się z [...] izb jak i w protokole z dnia 11 lutego 1946 r.- dotyczącym przekazania repatriantowi gospodarstwa w posiadanie przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. W protokole tym bowiem nie tylko podano liczbę izb, ale także wymiary budynku. Ponieważ dokumenty te stanowiły podstawę do wydania wspomnianego orzeczenia z 1959 r. – zdaniem wnioskodawców – dowodzą one, że w chwili nabycia przez J. M. gruntu we wsi G. w skład działki nr [...] wchodził także grunt obecnie stanowiący działkę [...]. Wnioskodawcy zwracając uwagę na wielkość obu działek, wnosili o dokonanie pomiaru ich powierzchni w terenie, co miało wykazać, że zajmowana przez Gminę działka nr [...] o powierzchni 100 m kw., stanowi w istocie własność wnioskodawców, gdyż jest częścią ich działki o numerze [...], mającej powierzchnię 0,16 a. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wszczęcia objętego wnioskiem postępowania nadzorczego. W uzasadnieniu swego stanowiska podniósł, że jak wskazują na to karty inwentaryzacyjne, mapy ewidencyjne i rejestr ewidencji gruntów dotyczące spornej nieruchomości stanowiła ona w dniu 27 maja 1990 r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10maja1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. ) – własność Skarbu Państwa. Wnioskodawcy zaś kwestionując uprawnienia Skarbu Państwa do wspomnianej nieruchomości nie wskazują jakiegokolwiek dowodu, który stanowiłby podstawę uprawdopodobnienia, że wchodziła ona w skład ich gospodarstwa rolnego. W szczególności nie przedstawili żadnego dokumentu świadczącego o ich prawie własności lub takim prawie J. M. do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. W związku z powyższym zauważając, że – zgodnie z przepisem art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na wniosek strony czyli podmiotu, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo który żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek – organ uznał, iż wnioskodawcom nie przysługiwał przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym. Ponieważ komunalizacja dotyczyła prawa własności, które przysługiwało Skarbowi Państwa i z mocy prawa przeniesione zostało na Gminę, to – jak stwierdził Minister - stronami takiego postępowania mogły być tylko te dwa podmioty, co jednocześnie nie powoduje ograniczenia osób trzecich w prawie dochodzenia swoich roszczeń od Gminy w odrębnych postępowaniach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy małżonkowie S. powtórzyli argumentację związaną z wielkością budynku oraz zwrócili uwagę na okoliczność, że nadal jest widoczna jego spójność funkcjonalna. Świadczyć o tym miałoby w szczególności pozostawienie w ścianach futryny drzwi wejściowych, wejścia do piwnicy i na strych oraz konstrukcja więźby dachowej i fundamentów. Zdaniem wnioskodawców cały budynek był użytkowany dawniej przez J. M. i został przez niego zapłacony a że jest on trwale związany z gruntem na którym stoi, fakt ten świadczy, że i grunt ten został nabyty przez ich poprzednika prawnego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję i zawarta w niej argumentację. W skardze do Sądu skarżący przytoczyli dotychczasową, wyżej opisaną argumentację i zarzucili organowi dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, wynikających z nie przeprowadzenia w terenie pomiaru obu działek, wadliwość oceny prawnej przez przyjęcie, że nie przysługuje im przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym oraz naruszenie prawa materialnego przez nie uwzględnienie roszczenia wprowadzenia skarżących w posiadanie gruntu objętego działką nr [...]. W rezultacie domagali się stwierdzenia nieważności zarówno zaskarżonej decyzji Ministra jak i decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r., nakazania wydania im spornego gruntu przez Gminę oraz zasądzenia poniesionych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za nieuzasadnioną, co jednocześnie nie przesądza jednak o bezpodstawności roszczeń skarżących w stosunku do działki położonej w G. a oznaczonej numerem [...]. Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tego rodzaju sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a zatem kompetencja jego ogranicza się do oceny czy zaskarżona decyzja została wydana legalnie tj. czy przy jej wydawaniu nie zostały naruszone przepisy prawa. Z tego powodu wyrok sądu administracyjnego nie może zastępować decyzji organu ani też nie może wkraczać w kompetencje zastrzeżone dla sądownictwa powszechnego. W związku z tym Sąd administracyjny nawet w przypadku, gdyby teoretycznie uwzględnił wniesioną skargę nie byłby władny do nakazania organowi wydania stronie spornego pasa gruntu ani też wprowadzania jej w jego posiadanie. Rozstrzygnięcie takie natomiast mógłby potencjalnie wydać sąd cywilny w przypadku wniesienia do niego przez skarżących odpowiedniego powództwa cywilnego, które zostałoby uwzględnione. Za nieuzasadnione należy uznać także pozostałe zarzuty zawarte w skardze. W szczególności zaś kwestionowanie stanowiska organu, iż skarżącym nie przysługiwał w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym przymiot strony. Jak wypowiedział się w wyroku z dnia 18 września 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I SA 6694/00 LEX nr 78922) przedmiotem postępowania komunalizacyjnego są wyłącznie przekształcenia własnościowe, zachodzące pomiędzy Skarbem Państwa a gminami w odniesieniu do mienia ogólnonarodowego ( państwowego), mające na celu uwłaszczenie gmin. Stronami zaś postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa – jako dotychczasowy właściciel mienia – i właściwa gmina, gdyż postępowanie dotyczy interesu prawnego tych podmiotów, natomiast inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym, jeżeli wykażą, że postępowanie to jest bezprzedmiotowe, gdyż mienie stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 1998 r. sygn. akt I S.A. 873/98 LEX nr 45036 ). W niniejszej sprawie – jak wynika z ustaleń faktycznych organów - działka o numerze ewidencyjnym [...], stanowiła własność Skarbu Państwa i była wyodrębniona już w latach 50 – tych. Jest ona już wykazana w operacie pomiarowym sporządzonym przez A. R. w 1958 roku . Wpis natomiast prawa własności na rzecz J. M. do księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. dla nieruchomości obejmującej m. in. działkę o numerze [...], nastąpił w dacie późniejszej, gdyż na podstawie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] maja 1959 r. Twierdzenie zatem, że działka nr [...] – w momencie dokonywania powyższego wpisu – wchodziła w skład działki o numerze [...] w sytuacji, w której skarżący nie przedstawili żadnego dowodu o charakterze prawnorzeczowym, z którego taka okoliczność by wynikała, musi aktualnie prowadzić do stwierdzenia, że J. M. nie przysługiwał żaden tytuł prawny do gruntu, określanego jako działka nr [...] i tytuł taki nie przysługuje jego następcom prawnym. W związku z tym zasadnie organ przyjął, iż małżonkowie B. i M. S., mając interes faktyczny, nie mieli jednak interesu prawnego do występowania o wzruszenie prawomocnej decyzji komunalizacyjnej. Powyższe – jak zresztą zauważył to organ – nie zamyka drogi skarżącym do dochodzenia swoich roszczeń, ale w ewentualnym postępowaniu przed sądem powszechnym, w którym skarżący mogą udowadniać swoje racje do gruntu określonego jako działka nr [...], wnosząc o przeprowadzenie przez sąd cywilny różnych dowodów w tym m. in. z opinii biegłego geodety na okoliczność pomiaru obu działek. Dopiero w przypadku legitymowania się przez skarżących orzeczeniem sądu powszechnego np. uzgadniającym treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zgodnie z ich stanowiskiem, będzie można mówić o posiadaniu przez skarżących interesu prawnego do wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Na obecnym bowiem etapie sprawy wniosek skarżących nie mogąc wywrzeć oczekiwanych przez nich skutków, musiał prowadzić do odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego. Z tych powodów, biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.