I SA 1875/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Irena Kamińska (spr.) Sędziowie NSA - Izabella Kulig-Maciszewska WSA - Daniela Kozłowska Protokolant - Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2004 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] lipca 2003 r. [...] w przedmiocie skreślenia z listy słuchaczy studiów doktoranckich - oddala skargę - I SA 1875/03 UZASADNIENIE Rada Wydziału Samochodów i Maszyn Roboczych Politechniki [...] podjęła w dniu [...].02.2001 r. uchwałę o skreśleniu T. G. z listy słuchaczy studiów doktoranckich. T. G. został o powyższym poinformowany pismem Kierownika Studiów Doktoranckich Wydziału Samochodów i Maszyn Roboczych z dnia [...].02.2001 r. zawierającym pouczenie, że od decyzji Rady Wydziału służy mu odwołanie do Rektora Politechniki [...] w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. Pismem z dnia [...].02.2001 r., a więc we wskazanym terminie T. G. złożył odwołanie od decyzji Rady Wydziału do Rektora Politechniki [...]. Pismem z dnia [...].04.2001 r. skarżący został poinformowany przez Rektora, że podtrzymuje on decyzję Rady Wydziału o skreśleniu z listy słuchaczy studiów doktoranckich. T. G. pismem z dnia [...].07.2001 r. ponownie odwołał się do Rektora Politechniki [...] od decyzji Rady Wydziału wskazując, że odpowiedź z dnia [...].04.2001r, którą otrzymał nie nosi znamion decyzji administracyjnej i nie kończy postępowania odwoławczego. Odwołujący się stwierdził ponadto, że z listy słuchaczy studiów doktoranckich został skreślony bezpodstawnie, że wnosił o zmianę opiekuna naukowego i wniosek ten nie został uwzględniony. Decyzją z dnia [...].09.2001r. Rektor Politechniki utrzymał w mocy uchwałę Rady Wydziału Samochodów i Maszyn Roboczych z dnia [...] lutego 2001 r. o skreśleniu T. G. z listy uczestników studiów doktoranckich na kierunku "Pojazdy, Maszyny Robocze i Organizacja Transportu". W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że podstawą decyzji Rady Wydziału był fakt nie realizowania przez T. G. ustalonego przez Radę programu studiów. Uczestnik studiów nie realizujący programu podlega skreśleniu na podstawie decyzji rady wydziału podjętej na wniosek kierownika studiów (§ 4 ust. 8 regulaminu studiów doktoranckich). Tryb ten został zachowany. Podjęte w następstwie odwołania postępowanie wyjaśniające potwierdziło fakty stanowiące podstawę decyzji o skreśleniu, tj. w szczególności nie zaliczenie dwóch przedmiotów w pierwszym semestrze oraz odmowę prowadzenia zajęć dydaktycznych dla studentów. Program studiów doktoranckich może być indywidualizowany i zmieniany w trybie określonym w regulaminie studiów, w szczególności z zachowaniem postanowień § 3 ust. 3. Zgodnie z tym przepisem zmiany programu nie mogą być dokonywane w trakcie roku, co oznacza że warunkiem zmiany programu i kontynuowania ich w następnym okresie jest zaliczenie przez doktoranta programu roku poprzedniego. W omawianym przypadku warunek ten nie został spełniony. Kwestia zmiany opiekuna naukowego, którą podnosi się w odwołaniu jest w tych okolicznościach nieistotna. Skargę na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...].09.2001 r., do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. G. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący wyjaśnił, że nie układała mu się współpraca z opiekunem naukowym, a jego starania o zmianę opiekuna zakończyły się niepowodzeniem. Nie otrzymał również propozycji prowadzenia zajęć dydaktycznych na Wydziale SiMR, więc zarzut odmowy prowadzenia takich zajęć jest bezpodstawny. Skarżący realizuje indywidualny program studiów doktoranckich, a ich przebieg dokumentowany jest w karcie uczestnika studium doktoranckiego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Rektor nie uznał wyjaśnień skarżącego w kwestii powodów jego nie stosowania się do programu studiów doktoranckich za wystarczające i uzasadniające zmianę decyzji Rady Wydziału, w szczególności odrzucił możliwość uznania za prawidłowy sposób indywidualizacji programu studiów, gdyż program studiów doktoranckich może być indywidualizowany i zmieniony jedynie w trybie określonym w Regulaminie Studiów, w szczególności z zachowaniem postanowień § 3 ust. 3 Regulaminu. Zgodnie z tym przepisem zmiany programu nie mogą być dokonywane w trakcie roku, co oznacza, że warunkiem zmiany programu i kontynuowania studiów w następnym okresie jest zaliczenie przez doktoranta programu roku poprzedzającego. W przypadku skarżącego warunek ten nie został spełniony. Kwestia zmiany opiekuna naukowego, którą podnosił skarżący w odwołaniu była w tych warunkach nieistotna. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28.05.02 r. uchylił zaskarżoną decyzję Rektora Politechniki [...]. NSA wskazał, ze zgodnie z § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10.06.1991 r., w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz.U. Nr 58, poz. 249 ze zm.) program studiów doktoranckich oraz regulamin studiów ustala rada wydziału określając liczbę godzin zajęć obowiązkowych, liczbę obowiązkowych egzaminów i zaliczeń, obowiązkowy wymiar zajęć dydaktycznych, w których prowadzeniu uczestnik powinien brać udział, oraz które powinien prowadzić samodzielnie. Paragraf 3 ust. 3 regulaminu dziennych studiów doktoranckich w Politechnice [...] stanowi ponadto, że zajęcia i sposób zaliczenia odbywają się zgodnie z indywidualnym planem studiów zaproponowanym przez uczestników studiów w porozumieniu z opiekunem naukowym. Dokument zatytułowany "Indywidualny plan studiów mgr T. G." nadesłany na żądanie sądu nie odpowiada wymogom określonym w § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 10.06.1991r. , nie nosi daty powstania i daty akceptacji. Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...].05.2002 r. twierdzi, że takiego programu w ogóle nie było i powstał on dla potrzeb postępowania sądowego. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że jak wynika z uzasadnienia decyzji Rektora podstawą decyzji Rady Wydziału o skreśleniu było nie realizowanie przez skarżącego programu studiów doktoranckich. Organy orzekające powinny w tej sytuacji wskazać jakie punkty programu nie były przez doktoranta realizowane. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione przez organ odwoławczy co uniemożliwia sądowi kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia. Nadto Rektor nie ustosunkował się do zarzutu skarżącego, iż nie proponowano mu prowadzenia zajęć dydaktycznych, więc nieprawdziwe jest twierdzenie o odmowie prowadzenia takich zajęć. Wszystko to powoduje, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14.06.1980 r. Kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Rektor Politechniki [...] decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Rady Wydziału Samochodów i Maszyn Roboczych z dnia [...].02.01 r. o skreślenie T. G. z listy uczestników studiów doktoranckich. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy stwierdził, że indywidualny plan studiów T. G. powstał na początku semestru letniego roku Akad. 1999/2000 i wtedy przedmioty objęte tym planem zostały wpisane do karty uczestnika doktoranta. Plan ten nie został sporządzony w postaci odrębnego dokumentu, lecz jedynie został utrwalony wpisami w karcie uczestnika. Konieczność istnienia planu w postaci odrębnego dokumentu nie wynika wyraźnie z obowiązujących w tym czasie przepisów, tj. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10.06.1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz.U. Nr 58, poz. 249 z późn. zm.) oraz Regulaminu Dziennych Studiów Doktoranckich PW. T. G. kwestionuje istnienie planu, lecz pośrednio jego istnienie wynika z faktu uczestniczenia T. G. w (prawie wszystkich) zajęciach wpisanych do karty uczestnika. Zgodnie z Regulaminem Studiów Doktoranckich indywidualny plan studiów powstałej w porozumieniu doktoranta z opiekunem naukowym, a nie jest narzucony doktorantowi decyzją opiekuna lub kierownika studiów. Jeżeli lista zajęć wpisanych do karty uczestnika była zaakceptowana przez opiekuna, chociażby w sposób dorozumiany, wymagania Regulaminu w zakresie planu studiów można uznać za spełnione. Zajęcia wpisane do karty wymagają zaliczenia, czego T. G. nie kwestionuje. Niezaliczenie części zajęć oznacza niewywiązanie się doktoranta z jego obowiązków. T. G. nie uzyskał zaliczenia dwóch przedmiotów (dynamika układów ciągłych i hybrydowych oraz wybrane zagadnienia dynamiki maszyn i konstrukcji). Fakt niewywiązania się doktoranta z obowiązków należy uznać w tym zakresie za udowodniony. T. G. kwestionuje fakt odmowy prowadzenia zajęć dydaktycznych, twierdząc że polecenia w tej sprawie nie otrzymał. Według dziekana Wydziału SiMR na Wydziale nie ma zwyczaju pisemnego zlecania zajęć doktorantom. Opiekun naukowy wspólnie z kierownikiem Zakładu podejmuje takie decyzje na zebraniach dydaktycznych przed rozpoczęciem danego semestru. Regulamin Studiów Doktoranckich nie przewiduje pisemnej formy zlecania zajęć (podobnie jest w przypadku zlecania zajęć nauczycielom akademickim). Według oświadczenia opiekuna prof. R.B., T. G. odmówił prowadzenia zajęć, motywując to "dostateczną praktyką dydaktyczną". Biorąc pod uwagę istnienie formalnego obowiązku prowadzenia zajęć przez doktorantów oraz potrzeby dydaktyczne Wydziału, organ orzekający uznał rzekome nie zlecenie prowadzenia zajęć T. G. za mało prawdopodobne, a wyjaśnienie prof. R. B. co do faktu odmowy ich prowadzenia przez doktoranta – za wiarygodne. Podejmując decyzję o utrzymaniu decyzji Rady Wydziału SiMR w mocy Rektor uwzględnił także okoliczność, że pierwotna tematyka badawcza T. G. miała dotyczyć problemów dynamicznych oddziaływań koła z szyną z uwzględnieniem nierówności powierzchni tocznej, natomiast w trakcie drugiego semestru studiów T. G. zmienił swoje zainteresowania naukowe i skoncentrował je na zagadnieniach rozwoju podstaw teoretycznych teorii formalizmu hiperzespolonego. O ile pierwotna tematyka mieściła się w tematyce badawczej Wydziału SiMR oraz w uprawnieniach do nadawania stopnia naukowego doktora, o tyle dla nowej dziedziny zainteresowań T. G. na Wydziale SiMR nie ma specjalistów, nie prowadzone są prace badawcze w tym zakresie, a co najważniejsze Wydział nie ma uprawnień do nadawania stopnia doktora w dyscyplinach obejmujących tę dziedzinę, tj. w matematyce i informatyce. Zatem kontynuacja studiów doktoranckich. G. na Wydziale SiMR jest niemożliwa. Zmiana opiekuna naukowego była w tej sytuacji także niemożliwa. Ponadto, w dniu [...] marca 2003 r., z inicjatywy Prorektora ds. Nauki PW, odbyło się spotkanie z T. G. W toku spotkania, ze strony Politechniki [...] padła propozycja podjęcia przez T. G. na nowo studiów doktoranckich w PW. Propozycja ta nie została przez T. G. przyjęta. Skargę na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...].07.03 r. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. G. wnosząc o jej uchylenie. Odnosząc się do argumentów zawartych w decyzji Rektora PW skarżący ponownie stwierdził, ze nie powstał dotyczący go indywidualny plan studiów doktoranckich. Zdaniem skarżącego nie ma ponadto formalnych przeszkód uniemożliwiających zmianę opiekuna naukowego ani też kontynuowania w ramach studiów doktoranckich praw badawczych w zaproponowanym przez niego zakresie. Składane przez władze uczelni propozycje ugodowe T. G. uznał w tej sytuacji za nierealne. W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki [...] wniósł o jej oddalenie i zajął stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że kwestia trybu zmiany opiekuna naukowego skarżącego nie miała istotnego wpływu na decyzję Rady Wydziału o skreśleniu, ani na decyzje Rektora PW w tej sprawie. Nie ma podstaw do uznania, że niezaliczenie przez skarżącego dwóch przedmiotów objętych planem studiów oraz odmowa prowadzenia zajęć dydaktycznych, tj. okoliczności stanowiące podstawę decyzji Rady Wydziału o określeniu, były spowodowane problemem ewentualnej zmiany opiekuna. Również twierdzenia skarżącego, iż składane przez Politechnikę [...] propozycje ugodowego zakończenia sporu były nierealne i pozorne, nie znajdują potwierdzenia w faktach. Propozycja ugody obejmującej wznowienie studiów doktoranckich przez skarżącego, w tym zobowiązanie prof. W. K., aktualnego prorektora Politechniki [...], do udzielenia skarżącemu pomocy, łącznie ze sprawowaniem opieki naukowej, była realna i poważna. Nie została jednak przez skarżącego przyjęta. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10.06.91 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz.U. 91 Nr 58, poz. 249) stanowi, że program studiów doktoranckich oraz regulamin studiów ustala rada wydziału określając liczbę godzin zajęć obowiązkowych, liczbę obowiązkowych egzaminów i zaliczeń, obowiązkowy wymiar zajęć dydaktycznych, w których prowadzeniu powinien brać udział oraz które powinien prowadzić samodzielnie uczestnik studiów doktoranckich. Ramowy program studiów doktoranckich na kierunku Pojazdy, Maszyny Robocze i Organizacja Transportu Politechniki [...] przyjęty przez Radę Wydziału w dniu [...].10.2000 r. określał zgodnie ze wskazanym wcześniej uregulowaniem liczbę godzin zajęć obowiązkowych w poszczególnych grupach przedmiotów, liczbę godzin obowiązkowych praktyk dydaktycznych, liczbę obowiązujących egzaminów i zaliczeń oraz termin otwarcia przewodu doktorskiego i złożenia rozprawy. Według § 3 ust. 1 "Regulaminu dziennych studiów doktoranckich na kierunku Pojazdy, Maszyny Robocze i Organizacja Transportu" zwanego dalej "Regulaminem" przyjętego przez Radę Wydziału również w dniu [...].10.2000 r. studia doktoranckie odbywają się według ramowego programu ustalonego przez Radę Wydziału i zatwierdzonego przez Rektora PW. Oznacza to, że uczestnik studiów doktoranckich powinien brać udział w zajęciach oraz odbyć praktykę doktorancką przez ilość godzin wskazaną w tym programie. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 2 Regulaminu, zajęcia i sposób zaliczenia odbywają się zgodnie z indywidualnym planem studiów zaproponowanym przez uczestników studiów w porozumieniu z opiekunem naukowym. W omawianej sprawie wobec stanowiska skarżącego powstała wątpliwość czy istniał indywidualny plan studiów doktoranckich dotyczący T. G. i czy wobec tego zarzut nie realizowania tego programu mógł być przyczyną skreślenia go z listy uczestników studiów doktoranckich. T. G. twierdzi, że indywidualny dotyczący go program studiów nie istniał, wobec czego decyzja o skreśleniu z listy uczestników studiów jest bezpodstawna. Z kolei organ, orzekając w sprawie stał na stanowisku, że indywidualny plan studiów wpisany został do karty uczestnika, a konieczność istnienia planu w postaci odrębnego dokumentu nie wynika wyraźnie z obowiązujących w czasie wydawania decyzji przepisów tj. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...].06.91 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz.U. Nr 58, poz. 249 ze zm.) oraz Regulaminu Dziennych Studiów Doktoranckich P.W. Już w tym momencie należy wskazać na trudności dowodowe na jakie narażona jest uczelnia nie sporządzając indywidualnego programu studiów doktoranckich w formie pisemnej przy uzasadnieniu zarzutu nie realizowania tego programu przez doktoranta. Karta uczestnika studiów doktoranckich jest w posiadaniu uczestnika i może on dokonywać w niej wpisów nie zaakceptowanych przez opiekuna naukowego co jak twierdzi uczelnia miało miejsce w niniejszej sprawie (pismo dziekana skierowane do rektora opatrzone datą [...].11.02 nr SiMR – [...]). Niezależnie jednak od istniejącej praktyki należy zgodzić się z organem orzekającym w sprawie, ze obowiązujące przepisy (ustawa z dnia 12.09.10 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych, rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 10.06.1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych) oraz wydany na ich podstawie Regulamin nie wymagały istnienia indywidualnego programu studiów doktoranckich dla każdego uczestnika tych studiów w formie odrębnego pisemnego, dokumentu. Można w tej sytuacji przyjąć, że indywidualny program studiów zawarty był w karcie uczestnika studiów. Z karty T. G. wynika, że w czasie pierwszego roku studiów nie zaliczył on dwóch przedmiotów wymaganych programem. Zgodnie z § 4 ust. 2 Regulaminu nie zaliczenie przedmiotów przewidzianych programem studiów może być przyczyną skreślenia uczestnika z listy uczestników studiów doktoranckich. Tak więc już tylko z tego powodu organy uczelni mogły podjąć wobec skarżącego kwestionowaną przez niego decyzję. Nadto skarżący nie kwestionuje, że zmienił temat swoich prac badawczych a tym samym ewentualny temat pracy doktorskiej. Niezależnie od przyczyn sugerowanych przez skarżącego niewątpliwym jest fakt, że nie znalazł on na terenie Wydziału opiekuna naukowego, pod którego kierunkiem mógłby po zmianie tematu pracy doktorskiej kontynuować studia doktoranckie. Rozprawa doktorska jak wynika z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 12.09.2000 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (Dz.U.90 , 65, 386) musi być natomiast pisane pod opieką promotora. Należy również zgodzić się z organem orzekającym w sprawie, że wobec treści oświadczenia prof. R. B. a zwłaszcza wobec faktu iż zgodnie z Regulaminem prowadzenie zajęć dydaktycznych przez uczestnika studiów było obowiązkowe, wyjaśnienia skarżącego że w ogóle nie proponowano mu zajęć dydaktycznych nie są przekonywujące. Wszystko to czyni skargę bezzasadną, co mając na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.