I SA 1931/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska, Sędziowie NSA Anna Lech, WSA Monika Nowicka (spr.), Protokolant Ewelina Dębna, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2004 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych - Spółka Akcyjna w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie komunalizacji nieruchomości położonej w K., w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2002 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 1931/02 UZASADNIENIE W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Polskie Koleje Państwowe - Spółka Akcyjna w W. wnosiła o uchylenie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] umarzającej postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] orzekającej o komunalizacji nieruchomości położonej w K., w obrębie [...], stanowiącej działkę o numerze [...], o powierzchni 0,0478 ha, wykazanej w księdze wieczystej [...] b. gm. kat. ., prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K.. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż skarżącej nie przysługiwał status strony w prowadzonym postępowaniu komunalizacyjnym. W związku z reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga stała się - z mocy przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) - przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego decyzją z dnia [...] marca 2002 r. Wojewoda [...] stwierdził, na zasadzie przepisu art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. ), nabycie z mocy prawa przez Gminę K. nieodpłatnie prawa własności opisanej na wstępie nieruchomości. W uzasadnieniu swego stanowiska Wojewoda stwierdził, że jak wynika z karty inwentaryzacyjnej nieruchomość ta w dacie 27 maja 1990 r. tj. w dniu wejścia w/w ustawy komunalizacyjnej, stanowiła - wg wpisu w księdze wieczystej KW [...] - własność Skarbu Państwa. Z rubryki 9 karty inwentaryzacyjnej nieruchomości oraz z wypisu z rejestru gruntów wynikało, iż przedmiotowa działka pozostawała w dacie 27 maja 1990 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych, które - w oparciu o przepis art. 34 ustawy z dnia 12 I SA 1931/02 października 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" ( Dz. U. Nr 84, poz. 948) - złożyły wniosek o oddanie jej w użytkowanie wieczyste. W związku z ustaleniem, że PKP nie posiada żadnego dokumentu, z którego wynikałby w stosunku do przedmiotowej nieruchomości jej tytuł o charakterze prawnorzeczowym a jedynie legitymuje się ona faktem posiadania jej w dacie 27 maja 1990 r., organ stwierdził, iż nieruchomość ta - jako mienie stanowiące własność Skarbu Państwa i należące do terenowego organu administracji państwowej - podlegało komunalizacji. W odwołaniu od powyższej decyzji Polskie Koleje Państwowe wniosły o jej uchylenie stwierdzając, że skoro sporna nieruchomość pozostawała na dzień 27 maja 1990r. w ich posiadaniu i została zabudowana budynkami ze środków własnych a mieszkający w tychże budynkach lokatorzy legitymują się umowami najmu dotyczącymi jeszcze lokali służbowych PKP, to przedmiotowa nieruchomość nie powinna podlegać komunalizacji, tylko w oparciu o na złożony w/w wniosek, PKP powinna otrzymać niniejszy grunt w wieczyste użytkowanie. Decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2002 r. zostało umorzone postępowanie odwoławcze. Komisja stanęła bowiem na stanowisku, że w postępowaniu komunalizacyjnym stronami takiego postępowania są przede wszystkim Skarb Państwa i właściwa gmina. Inny podmiot może domagać się dopuszczenia go do udziału w sprawie, jeżeli wykaże, iż przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do komunalizowanego mienia, który - zdaniem organu odwoławczego - nie wynika ani z długoletniego faktycznego władania gruntem, ani z dokonanych na nim nakładów w postaci wzniesienia budynku mieszkalnego ze środków własnych, gdyż w takiej sytuacji ustawodawca odsyła zainteresowanych na drogę postępowania przed sądem powszechnym ( art. 19 ustawy komunalizacyjnej ). Ponieważ - w ocenie organu - na komunalizację mienia, jaka nastąpiła z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., nie mogło mieć także wpływu uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych składnikami budynkowymi w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 79, poz. 464 ), gdyż miało ono miejsce dopiero z dniem 5 grudnia 1990 r., ani tym bardziej regulacje szczególne dotyczące mienia będącego w użytkowaniu PKP - Komisja uznała, iż odwołującemu się nie przysługuje przymiot I SA 1931/02 strony w niniejszym postępowaniu komunalizacyjnym i mając to na uwadze, na zasadzie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., umorzyła postępowanie odwoławcze. W skardze do Sądu, domagając się uchylenia powyższej decyzji, Polskie Koleje Państwowe podniosły zarzut, że organ odwoławczy nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego na okoliczność ewentualnego istnienia zarządu PKP do przedmiotowej działki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za uzasadnioną. Zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Orzekając zatem w oparciu o powyższy przepis Sąd uznał, że choć skarżąca wnosiła jedynie o uchylenie decyzji organu odwoławczego, uchyleniu podlegało także rozstrzygniecie wydane przez organ orzekający w pierwszej instancji z uwagi na nie przeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia rodzaju uprawnień przysługujących PKP do przedmiotowego gruntu. Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w W. są następcą prawnym dawnego przedsiębiorstwa państwowego prowadzonego pod tę samą nazwą. Przedsiębiorstwo to nie zostało utworzone w oparciu o przepisy ustawodawstwa zwykłego a status jego był zawsze regulowany w drodze aktów szczególnych. Powołano je do życia przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" ( Dz. U. z 1948r. Nr 43, poz. 312). Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 rozporządzenia zadaniem tegoż przedsiębiorstwa było prowadzenie eksploatacji wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji. W tym celu objęło ono w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Majątek ruchomy natomiast, przeznaczony do użytku kolei, przeszedł na własność Przedsiębiorstwa. Z punktu widzenia kwestii majątkowych istotne znaczenie miały także przepisy art. 6 i 7 rozporządzenia, w myśl których cały majątek wydany Przedsiębiorstwu, zgodnie z cytowanym przepisem art. 4, w użytkowanie i zarząd lub na własność podlegał wyodrębnieniu z ogólnego majątku Skarbu Państwa, zaś wszystkie nieruchomości I SA 1931/02 przeznaczone do użytku kolei, stawały się z chwilą nabycia ich przez Przedsiębiorstwo własnością Skarbu Państwa, a Przedsiębiorstwo zatrzymywało je w swoim użytkowaniu i zarządzie. Powyższe zasady gospodarowania przez Polskie Koleje Państwowe mieniem państwowym nie uległy zmianie z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach ( Dz. U. z 1970 r. Nr 9, poz. 76 ) i utraty mocy wyżej cytowanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. Nie uległy także zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "PKP" ( Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze zm. ). Znamienne jest przy tym, że w tej ostatniej ustawie przepis art. 16 ust. 1, 2 i 3 przewidywały regulację, iż mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, mienie to stanowią środki będące w dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku dalszej działalności, a ponadto, iż PKP gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę. Z kolei przepis art. 50 ust.1 tejże ustawy stwierdzał, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami PKP, działającego na podstawie niniejszej ustawy. Choć obecnie powołane wyżej ustawy już nie obowiązują, bowiem zostały zastąpione najpierw ustawą z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" ( Dz. U. Nr 95, poz. 474 ) a następnie ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" ( Dz. U. Nr 84, poz. 948 ), ale wymienione wyżej ustawy obowiązywały w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej a zatem regulowany przez nie stan prawny miał istotne znaczenie dla ustalenia charakteru uprawnień PKP do mienia, którym gospodarowała. W niniejszej sprawie nie mniej istotne znaczenie ma także konieczność ustalenia w jakiej dacie PKP objęła we władanie sporną nieruchomość. Zatem przyjęcie przez organy obu instancji poglądu, że skarżąca nie legitymuje się w stosunku do wspomnianej nieruchomości żadnym tytułem o charakterze prawnorzeczowym, należało uznać za co najmniej przedwczesne. Wskazać w tym miejscu wypada, że - zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w przepisie art. 7 k.p.a., organy I SA 1931/02 administracji publicznej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W tej sytuacji tej zatem mając powyższe na uwadze Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.