I SA 2170/02

W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie WSA Daniela Kozłowska WSA Monika Nowicka(spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2004r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2002r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2001r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz Z. F. kwotę 700 (siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 2170/02 UZASADNIENIE W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. F. wnosiła o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] września 2001 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1957 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości, stanowiącej własność K. R., położonej w K. i oznaczonej jako parcela nr [...] W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w/w decyzja wydana w przedmiocie wywłaszczenia nie narusza prawa. W związku z reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga stała się – na podstawie przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) – przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sad Administracyjny. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie w dniu [...] grudnia 1957 r. Prezydium Rady Narodowej w K. orzekło- na wniosek Zarządu [...] w K. - o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m. in. nieruchomości położonej w gminie K., o powierzchni [...] m kw., oznaczonej jako parcela nr [...]. Jako podstawę wywłaszczenia wskazano przepis art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31 ), sam zaś fakt wywłaszczenia uzasadniono realizacją narodowych planów gospodarczych. Z treści decyzji wynikało nadto, że wywłaszczenie objęło grunt stanowiący własność K. R. W dniu 27 marca 2001 r. Z. F., będąca jedyną spadkobierczynią K. R. ( vide: postanowienie Sądu Rejonowego dla m. K. z dnia [...] marca 1961 r. sygn. akt [...]), wniosła o stwierdzenie nieważności w/w decyzji wywłaszczeniowej podnosząc, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż wbrew treści przepisu art. 30 ust.1 wspomnianego dekretu, choć ona i jej rodzina prowadzili na wywłaszczonym gruncie gospodarstwo [...], stanowiące jedyne źródło utrzymania, organy nie zaproponowały byłemu właścicielowi nieruchomości zamiennej ani też nie zostało nigdy wypłacone ani nawet przyznane odszkodowanie za wywłaszczony grunt. Ponadto wnioskodawczyni podniosła, że wspomniana decyzja nie została jej nigdy doręczona i nie wiedziała w ogóle o jej istnieniu. Decyzją z dnia [...] września 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej stojąc na stanowisku, że Prezydium Rady Narodowej w K. orzekając o wywłaszczeniu K. R. nie dopuściło się rażącego naruszenia prawa ani też nie zachodziły pozostałe przesłanki warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji, przewidziane w przepisie art. 156 § 1 k.p.a. W szczególności organ zauważył, że na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wywłaszczeniu podlegały nieruchomości, które były niezbędne dla realizacji w/w planów a ich nabycie w drodze cywilnoprawnej nie było możliwe. Koniecznym warunkiem wszczęcia w tym trybie postępowania wywłaszczeniowego było uzyskanie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości oraz uprzednie wezwanie przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych właściciela nieruchomości, aby dobrowolnie odstąpił nieruchomość za określoną cenę. W przedmiotowej sprawie [...] Zarząd [...] w K. uzyskał w dniu [...] stycznia 1955 r. powyższe zezwolenie Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zaś w dniu [...] października 1956 r. zwrócił się z wezwaniem zbiorowym o dobrowolne odstąpienie nieruchomości w tym m. in. należącej do K. R. Wezwanie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej K. w K., zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 cytowanego dekretu oraz przepisem § 4 ust. 5 zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych - o przekazanie nieruchomości niezbędnych dla realizacji tych planów ( M.P. Nr AA-89, poz. 1084 ) i z dnia 11 kwietnia 1950 r.( M. P. Nr A-53, poz. 609) w dniach od [...] października do [...] listopada 1956 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził także, iż z akt wywłaszczeniowych wynika, że organ wywłaszczeniowy – zgodnie z treścią przepisu art. 21 ust. 2 wspomnianego dekretu – dokładnie ustalił i określił wnioskodawcę oraz przedmiot wywłaszczenia – w tym m. in. nieruchomość należącą do K. R. – na podstawie planu sytuacyjnego gruntów podlegających wywłaszczeniu. Brak uzasadnienia przyjęcia lub odrzucenia wniosków lub sprzeciwów - zdaniem organu – pozwalało na przyjęcie, że żadnych wniosków ani sprzeciwów w sprawie nie złożono. Ponieważ przepis art. 19 ust. 1 powołanego dekretu przewidywał, iż objęcie nieruchomości przez ubiegającego się o wywłaszczenie mogło nastąpić po dokonaniu ustaleń, niezbędnych do określenia odszkodowania, [...] Zarząd [...] poczynił ustalenia konieczne do określenia odszkodowania tj. sporządził wykaz parceli objętych wnioskiem o wywłaszczenie, wskazał ich powierzchnię i osoby właścicieli jak również sporządził plany sytuacyjne. Prezydium Rady Narodowej w K. w orzeczeniu wywłaszczeniowym wskazało natomiast sposób określenia odszkodowania, które – na zasadzie przepisu art. 33 ust. cytowanego dekretu i decyzji wywłaszczeniowej – miało być ustalone odrębnym orzeczeniem na wniosek przynajmniej jednej ze stron, zgłoszonym w terminie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie żadna ze stron takiego wniosku nie zgłosiła, odszkodowanie takie nie zostało w rezultacie ustalone a tym samym nie zostało wypłacone. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podtrzymując zarzuty zawarte we wniosku zarzuciła ponadto organowi nie ustalenie, kto był wskazywany w zawiadomieniach wydawanych w postępowaniu wywłaszczeniowym ( K. R. czy jego córka – Z. R.), co było o tyle istotne, że postępowanie wywłaszczeniowe nie toczyło się w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność K. R. a do nieruchomości stanowiącej jej własność. Ojciec jej bowiem zmarł jeszcze przed wszczęciem w/w postępowania a zatem nie mógł być jego stroną. Zdaniem wnioskodawczyni również i ona nie była stroną tego postępowania, gdyż w tym czasie będąc niepełnoletnią nie miała ustanowionego sądownie przedstawiciela ustawowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję, zauważając przy tym, iż przedmiotem wywłaszczenia, obejmującego m. in. nieruchomość stanowiącą własność K. R., było [...] nieruchomości i wszystkie czynności dotyczącego tego postępowania były ogłaszane przez organ wywłaszczeniowy poprzez wywieszenie informacji na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej K. w K. a zatem nie można w tej sytuacji twierdzić, iż strony zostały pozbawione udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że nieustalenie przez organ wywłaszczający właściwego kręgu uczestników tego postępowania a w konsekwencji skierowanie decyzji wywłaszczeniowej do osoby zmarłej pięć lat przed wszczęciem tegoż postępowania nie stanowi rażącego naruszenia prawa oraz poprzez przyjęcie, iż takim naruszeniem prawa nie jest brak wskazania właścicielowi nieruchomości stanowiącej gospodarstwo ogrodnicze, w wezwaniu podjętym w trybie art. 8 ust. 1 i 2 cytowanego wyżej dekretu: po pierwsze - ceny sprzedaży nieruchomości, po drugie - gotowości zawarcia umowy nieruchomości o przejęcie nieruchomości, w zamian za nieruchomość zamienną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za zasadną. Słusznie zwraca uwagę skarżąca, że organ w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia nie odniósł się do podstawowego w tej sprawie problemu t j. stwierdzenia, kto w postępowaniu zakończonym decyzją Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1957 r. był stroną postępowania a zatem kogo decyzja ta dotyczyła. Postępowanie prowadzone w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, mające na celu m. in. przejęcie określonej nieruchomości, uznanej za niezbędną dla realizacji narodowych planów gospodarczych, choć charakteryzowało się pewną specyfiką rozwiązań procesowych było jednak postępowaniem administracyjnym, do którego – po myśli przepisu art. 11 ust. 1 cyt. dekretu – należało stosować przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 ze zm. ), o ile przepisy dekretu nie stanowiły inaczej. Ponieważ koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty - a zgodnie z przepisem art. 10 w/w rozporządzenia Prezydenta Rz. z 1928 r. osoba fizyczna mogła być stroną postępowania, jeżeli miała zdolność prawną, która powstawała z momentem urodzenia a kończyła się z chwilą śmierci ( art. 6 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego ( Dz. U. Nr 34, poz. 311 ) – K. R., który zmarł w dniu [...] lipca 1951 r. nie mógł być stroną postępowania, które zostało wszczęte w 1956 r. ( vide: wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01 ). Z tych samych przyczyn nie mógł być on również w tym czasie traktowany jako właściciel nieruchomości. Zwrócić przy tym należy uwagę, że przepis art. 8 ust. 1 cytowanego dekretu wymagał, aby wykonawca narodowych planów gospodarczych – przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego - wezwał właściciela nieruchomości by odstąpił mu ją dobrowolnie, w drodze czynności cywilnoprawnej. Zdaniem organu wymóg ten został dochowany, gdyż wszystkie czynności dotyczące prowadzonego postępowania były ogłaszane przez organ wywłaszczeniowy na wspomnianej tablicy ogłoszeń. Stwierdzić jednak należy, że choć istotnie w aktach archiwalnych znajdują się odpisy tego rodzaju zawiadomień, ale w wezwaniu zbiorowym z dnia [...] października 1956 r. wskazany został – jako właściciel nieruchomości – K. R. podczas, gdy w tym czasie właścicielką jej była jego spadkobierczyni, małoletnia córka – Z. R. obecnie F. Nazwisko K. R. wymienione zostało także w dokumencie nazwanym wykazem wywłaszczeniowym parcel zawnioskowanych do wywłaszczenia oraz w samym orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1957 r., o którego treści właściciel nieruchomości miał dowiedzieć się poprzez zawiadomienie wywieszone na tablicy ogłoszeń ( art. 24 ust. 1 cyt. dekretu ). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zatem winien przede wszystkim odnieść się w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia do powyższej podstawowej kwestii i ustalić kto był stroną postępowania prowadzonego w przedmiocie wywłaszczenia i – w zależności od ustaleń – ewentualnie stwierdzić czy strona ta była właściwie reprezentowana. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera także ustaleń czy wywłaszczana nieruchomość stanowiła tzw. nieruchomość uprzywilejowaną. Jak podnosiła to skarżąca, wskazując przy tym na konkretne dowody, wywłaszczany grunt stanowić miał gospodarstwo [...]. Ustalenie zatem tej okoliczności miało by ten wpływ na postępowanie, że należało by ocenić czy w postępowaniu wywłaszczeniowym wywłaszczający dochował warunków przepisu art. 30 ust. 1 powołanego wyżej dekretu. Przepis ten nakazywał bowiem wywłaszczającemu zaofiarować właścicielowi wywłaszczanej nieruchomości - tytułem odszkodowania - nieruchomość zamienną. Wreszcie trzeba również zauważyć, że – w świetle aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego- przepisy art. 8 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych winny być rozumiane w ten sposób, że przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, wykonawca narodowych planów gospodarczych miał obowiązek zaproponowania konkretnie ustalonej i zatwierdzonej przez wojewódzką radę narodową ceny nieruchomości z jednoczesnym ustaleniem warunków jej zapłaty ( vide: np. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2001 r. sygn. akt I SA 220/00 OSP 2002/1/12 ). W tym kontekście wypowiedzenie się przez organ, że powyższy przepis nie został naruszony, gdyż [...] Zarząd [...] zwrócił się z wezwaniem zbiorowym o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, nie może być traktowane jako wyczerpujące wyjaśnienie sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, uznając przy tym, że zasądzona na rzecz skarżącej - w ramach ogólnej kwoty stanowiącej zwrot kosztów postępowania – suma 670 złotych, tytułem kosztów zastępstwa procesowego, uzasadnia rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz niezbędny nakład pracy adwokata.