I SA 2201/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska AWSA Anna Tarnowska-Mieliwodzka Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004 r. sprawy ze skargi Gminy G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] lipca 2000 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa po rozpatrzeniu wniosku J.S. uchylił swą poprzednią decyzję z [...] lipca 2000 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody R. z [...].10.1993 r. komunalizującej nieruchomość położoną w G. oznaczoną nr działki [...] ureg. w KW nr [...] i stwierdził nieważność opisanej decyzji Wojewody. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy. Wojewoda R. decyzją z dnia [...] października 1993 r. nr [...], na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), stwierdził nabycie przez Gminę G. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów, w obrębie G., jako działka nr [...] o pow. [...] m2, uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji wystąpiła J. S. podnosząc, że objęta tą decyzją nieruchomość stanowi jej własność. Na poparcie swojego twierdzenia wnioskodawczyni przedstawiła kopię aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1959 r. Rep. A nr [...], z którego wynika, że S. i J. małż. S. nabyli na podstawie umowy sprzedaży udział stanowiący cztery dziewiąte części nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], składającej się z połowy domu mieszkalnego oraz placu o powierzchni [...] ary i [...] m2, od dotychczasowego właściciela A. M., którego prawo własności było ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...]. Właścicielem pozostałej części nieruchomości był Skarb Państwa. Następnie postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] kwietnia 1972 r. sygn. akt Ns. [...] zniesiona została współwłasność wyżej opisanej nieruchomości, w ten sposób, że Sąd przyznał ją na wyłączną własność S. i J. małż. S. oraz zasądził tytułem spłaty na rzecz Skarbu Państwa kwotę 21.110 zł. J. S. przedstawiła również mapę sytuacyjną spornej nieruchomości, sporządzoną przez uprawnionego geodetę. Z opisu dołączonego do mapy wynika, że działka nr [...] wraz z działkami oznaczonymi nr [...],[...],[...] o łącznej pow. [...] ha stanowią odpowiednik nieruchomości przyznanej na własność S. i J. małż. S. wyżej powołanym postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] kwietnia 1972 r. o zniesieniu współwłasności objętej księgą wieczystą KW nr [...] (ar. [...]). Jednocześnie działka nr [...] objęta jest księgą wieczystą KW nr [...] na podstawie decyzji Wojewody R. z dnia [...] grudnia 1979 r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów wsi G. i M., jako własność Gminy G., pomimo że działka ta była wyłączona z oszacowania. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2000 r. odmówił stwierdzenia nieważności Wojewody R. z dnia [...] października 1993 r. nr [...]. Jako powód podano, że w dniu [...] maja 1990 r. Skarb Państwa był ujawniony jako właściciel działki nr [...] w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w K. Prawo własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu [...] marca 1983 r., a podstawę wpisu stanowiła decyzja Wojewody R. z dnia [...] grudnia 1979 r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów wsi G. i M. Zgodnie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece – jak argumentował organ nadzoru – wpis w księdze wieczystej korzysta z domniemania, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Organy administracji rozstrzygające sprawy w postępowaniu dotyczącym komunalizacji mienia nie są uprawnione do samodzielnego rozstrzygania występujących wątpliwości, czy będące przedmiotem postępowania mienie stanowiło własność państwową, chociaż potwierdza to wpis w księdze wieczystej. Właściwą drogą do wyjaśnienia takich wątpliwości jest żądanie, w przewidzianym do tego trybie, usunięcia niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. W związku z powyższym J. Sobczyńska, w celu wykazania swojego prawa do przedmiotowej nieruchomości powinna wystąpić do właściwego sądu powszechnego z odpowiednim żądaniem w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej, na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Pismem z dnia [...] lipca 2000 r. J. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy informując, że wystąpiła do sądu powszechnego z wnioskiem o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej, na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P. zawiesił postępowanie w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ze względu na toczące się postępowanie nadzorcze w odniesieniu do decyzji komunalizacyjnej. Decyzja Ministra ustali bowiem czy postępowanie w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym winno być prowadzone przeciwko Gminie G., czy też przeciwko Skarbowi Państwa. Wobec powyższego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismami z dnia [...] lutego 2002 r. zwróciło się do [...] Urzędu Wojewódzkiego oraz Starosty K. z prośbą o wyjaśnienie czy działki nr [...] i [...] położone w G. przeszły na własność Skarbu Państwa w wyniku scalenia gruntów wsi M. i G. zatwierdzonego decyzją Wojewody R. nr [...] z dnia [...] grudnia 1979 r. W odpowiedzi na powyższe, zarówno Starosta K.w piśmie z dnia [...] lutego 2002 r. jak też Zastępca Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami [...] Urzędu Wojewódzkiego w piśmie z dnia [...] lutego 2002 r. stwierdzili, że działki nr [...] i [...] nie przeszły na własność Skarbu Państwa w wyniku scalenia wsi G., zatwierdzonego ww. decyzją Wojewody R. Scaleniem gruntów objęto całość gruntów wsi G., jednak w trakcie prac scaleniowych część gruntów o zwartej zabudowie, w tym ww. działki zostały wyłączone z oszacowania i nie zostały objęte projektem scalenia. Grunty te zostały faktycznie wyłączone z obszaru scalenia i pozostawały w dotychczasowym stanie. W omawianych pismach zawarto ponadto informację, że działki nr [...] i [...] przed scaleniem gruntów z 1979 r. figurowały w rejestrach ewidencji gruntów pod pozycją Państwowego Funduszu Ziemi, jako grunty o nieuregulowanym stanie prawnym. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające (...) określone mienie staje się z mocy prawa, w dniu 27 maja 1990 r. mieniem właściwych gmin pod warunkiem, że w tej dacie stanowi mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należy do podmiotów wymienionych w tym przepisie, a jednocześnie nie zachodzą przesłanki do wyłączenia przedmiotowego mienia z komunalizacji określone w art. 11 i 12 ww. ustawy. Podstawą do uznania, że Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem komunalizacji w niniejszej sprawie był wpis w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w K. Prawo własności Skarbu Państwa do działki nr [...] zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu [...] marca 1983 r., a podstawę wpisu stanowiła decyzja Wojewody R. z dnia [...] grudnia 1979 r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów wsi G. i M. Jednakże jak wynika z omówionych wyżej pism Starosty K. oraz Zastępcy Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami [...] Urzędu Wojewódzkiego, przedmiotowa działka nie uległa żadnym zmianom w skutek przeprowadzonego scalenia gruntów, zatwierdzonego decyzją, bowiem była wyłączona ze scalenia. Powyższe oznacza, że wpis Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] w księdze wieczystej KW nr [...] został dokonany bez podstawy prawnej. J. S. przedstawiła dokumenty (akt notarialny z [...].11.1959 r. i postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...].04.1972 r. [...] oraz mapę sytuacyjną) świadczące że przedmiotowa nieruchomość stanowi jej własność. Dowody te zaprzeczają aby sporna nieruchomość należała do Państwowego Funduszu Ziemi. Zauważyć jednak należy, że także grunty PFZ wyłączone były spod komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z 10.05.1990 r. Komunalizacja mienia niespełniającego warunków określonych w art. 5 ust. 1 ma charakter rażącego naruszenia prawa, co uzasadniało stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Gmina Gowarczów zarzucając błędne przyjęcie przez organ, że działka nr 2512 nie stanowiła mienia Skarbu Państwa oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na decyzję. Zdaniem skarżącej scaleniem objęto całą powierzchnię obrębu wsi G. o pow. [...] .ha bez żadnych wyłączeń. Działka ta stanowiła własność Skarbu Państwa przed scaleniem, co potwierdza uchwała Prezydium GRN w G. z [...].02.1969 r. w sprawie ustalenia wykazu nieruchomości podlegających sprzedaży wraz z mapą sytuacyjną sporządzoną wg planu z 1960 r. Z naruszeniem art. 10 kpa zaskarżona decyzja została oparta na stanowisku zawartym w pismach, bez udziału stron, których pozbawiono możliwości złożenia wyjaśnień tym bardziej, że dokumenty potwierdzają i wykazują stan odmienny od przedstawionego przez Starostę. W lokalu położonym w budynku należącym do Skarbu Państwa zamieszkiwała G. K., a następnie inna osoba wprowadzona przez Gminę. Działka nr [...] wraz z budynkiem jest nadal w posiadaniu gminy. Przedstawiona przez J.S. mapa jest niezgodna ze stanem faktycznym, uwidocznionym w KW [...], gdyż niewłaściwie zostały oznaczone granice działki. Geodeta przedstawił wschodnią granicę działki nr [...] w linii prostej od chodnika w kierunku północnym i przesuniętą w kierunku zachodnim od 1-3 m. Faktyczny przebieg granicy działki nr [...] od wschodu obrazuje szkic wykonany przez geodetę J. C. z [...].03.1972 r. oraz mapa z [...].09.1970 r. Stan określony mapami zgodny jest z wyceną nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa i małż. S. ozn. nr działek [...] i [...]. Przedmiotem starań J. S.o tytuł prawny nigdy nie była działka nr [...], a domagała się zniesienia współwłasności do działki nr [...] i [...] na co uzyskała orzeczenie Sądu Rejonowego w K. z [...].04.1972 r. sygn. akt [...], na co istnieją dowody w postaci podania, decyzji i postanowienia Sądu. Skarżąca nie kwestionuje decyzji nr [...] MSWiA z [...] czerwca 2002 r. stwierdzającej nieważność komunalizacji działki nr [...] objętej KW [...], gdyż nieruchomość ta stanowi własność J. S. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zamieszczoną w decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: rozpatrując skargę po wprowadzeniu z dniem [...] stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy w myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) do jej rozpoznania uznał zasadność skargi. Na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów państwowej administracji stopnia podstawowego stało się mieniem właściwych gmin. Sporna w tej sprawie działka nr [...] o pow. [...] m2 na podstawie wpisu w KW nr [...] figurowała jako własność Skarbu Państwa, dokonanego w oparciu o decyzję Wojewody R. z [...] grudnia 1979 r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia projektu podziału gruntów wsi G. i M., jako własność Gminy G. Wpis ten stanowił podstawę przyjęcia przez Wojewodę, że mienie to jako ogólnonarodowe spełnia wymogi określone w art. 5 ust. 1, a w konsekwencji podstawą do wydania decyzji komunalizacyjnej, przewidzianej w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. W postępowaniu nadzorczym Minister Spraw Wewnętrznych uchylając swą poprzednią decyzję z [...] lipca 2000 r. przyjął, iż działka nr [...] stanowiła własność J. S., bowiem mimo objęcia decyzją Wojewody R. z [...].12.1979 r. została wyłączona z oszacowania, a więc nie podlegała scaleniu. Podstawę dla przyjęcia takich ustaleń stanowiły dla organu nadzoru dwa pisma: z [...] lutego 2002 r. Starosty K. i z dnia [...] lutego 2002 r. z-cy dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami [...] Urzędu Wojewódzkiego, stwierdzające powyższe okoliczności. Z załączonej do akt decyzji Wojewody R. nr [...] z dnia [...] grudnia 1979 r. i dołączonej do niej kserokopii mapy wynika, iż działka nr [...] znajdowała się w obszarze objętym scaleniem. Na jakiej podstawie i z jakiego powodu nie została ostatecznie objęta scaleniem organ nie ustalił, a informacje uzyskane z urzędów – bez podania w oparciu o jakie dokumenty (i załączenia tych dokumentów) zostały poczynione – nie mogą stanowić dowodu przeciwko wpisowi w KW. Nie wyjaśniają także stanu prawnego nieruchomości na dzień [...] maja 1990 r. (data wejścia w życie ustawy) dokumenty przedłożone przez J. S. w postaci mapy sytuacyjnej sporządzonej przez geodetę wraz z opisem oraz postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1972 r. sygn. akt [...]. Stwierdzenie w opisie mapy, że 4 działki o pow. [...] ha w tym również dz. nr [...] "stanowią odpowiednik nieruchomości, przyznanej na własność S. i J. małż. S. postanowieniem Sądu Powiatowego w K." w zestawieniu z twierdzeniami skarżącej gminy wymaga wyjaśnienia w postępowaniu nadzorczym zwłaszcza, iż wobec zawieszenia postępowania wieczystoksięgowego nie będzie to możliwe w postępowaniu z powództwa J. S. przeciwko Gminie G. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym – sygn. akt [...]. Koniecznym może także okazać się ustalenie jaki był stan prawny spornej działki przed scaleniem, gdyż – jeśli istotnie była ona wyłączona ze scalenia, wówczas stwierdzenie zamieszczone w powołanych pismach z [...] lutego 2002 r. i [...] lutego 2002 r., że figurowały one w rejestrach ewidencji gruntów, jako należące do Państwowego Funduszu Ziemi o nieuregulowanym stanie prawnym, może okazać się niewystarczające do wydania decyzji w trybie art. 158 § 1 kpa. Uznając, iż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z naruszeniem zasady procesowej zawartej w art. 7 oraz obrazą art. 75, 77 § 1 i art. 80 kpa, zaś uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom zamieszczonym w art. 107 § 3 kpa sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekając w przedmiocie wykonania decyzji na podstawie art. 152 tej ustawy.