I SA 2282/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi H. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę. I SA 2282/03 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2003 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po zapoznaniu się z wnioskiem H. M. z domu H., o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...], którym zawieszono postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. nr [...] z dnia [...] października 1951 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...], do czasu ustalenia w drodze stosownych postępowań sądowych wszystkich następców prawnych byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości i zobowiązano wnioskodawcę do podjęcia w terminie 6 miesięcy od daty otrzymania postanowienia stosownych działań (wystąpienia do właściwych sądów) służących ustaleniu pozostałych następców prawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2003 r. , sygn. akt nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu wniosku H. M., na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa postanowiło zawiesić postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W., nr [...] z dnia [...] października 1951 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...], do czasu ustalenia w drodze stosownych postępowań sądowych wszystkich następców prawnych byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości i na podstawie art. 100 § 1 kpa zobowiązało wnioskodawcę do podjęcia w terminie 6 miesięcy od daty otrzymania postanowienia stosownych działań służących ustaleniu pozostałych następców prawnych byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości. W dniu [...] lipca 2003 r. H. M., reprezentowana przez pełnomocnik E. S., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w przedmiotowej sprawie nie można zastosować wskazanego przez skarżącą art. 30 § 5 kpa, gdyż przepis ten ma zastosowanie "w sprawach dotyczących spadków nie objętych", zaś w niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje. O spadku nieobjętym można mówić wówczas, gdyby istniały dokumenty urzędowe stwierdzające, że pozostali byli współwłaściciele nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] już nie żyją lub, że doszło do przywrócenia byłym właścicielom ich praw do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. oznaczonej nr hip. [...], a w szczególności prawa własności budynków znajdujących się na gruncie tej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Kolegium wskazało, że sądy powszechne odmawiają uwzględnienia wniosków Kolegium w sprawie ustanowienia kuratora dla osób nieobecnych pochodzenia [...], wskazując, iż z doświadczenia życiowego wynika, że osoby takie zginęły w czasie II wojny światowej, a nie można ustanawiać kuratora dla osób nieżyjących. Dlatego konieczne jest przeprowadzenie postępowania sądowego o uznanie danej osoby za zmarłą, a następnie kolejnych postępowań w sprawie ustalenia spadkobierców takiej osoby. Zdaniem organu wnioskodawczyni, jako następca prawny byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości jest osobą zainteresowaną i uprawnioną do wszczęcia stosownych postępowań sądowych mających na celu uznanie osoby zaginionej za zmarłą oraz ustalenia następców prawnych pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości, którzy powinni wziąć udział we wszczętym na wniosek skarżącej postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W., nr [...] z dnia [...] października 1951 r. Wobec konieczności ustalenia kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie, konieczne jest zawieszenia postępowania administracyjnego z mocy art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Skargę na powyższe postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła E. S., powołując się na pełnomocnictwo notarialne z dnia [...] października 2000 r. udzielone przez H. M. (k.15). Skarżąca wskazała, że nieruchomość [...] położona przy ul. [...], nr hip. [...] należała w dniu wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279) do dwóch współwłaścicieli tj. małżonków H., których spadkobierczynią jest H. M. z domu H. oraz małżonków L. po połowie. W dniu [...] października 2000 r. skierowała do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosek w sprawie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego ówczesnego Prezydium Rady Narodowej W., nr [...] z dnia [...] października 1951 r. odmawiającego prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], nr hip. [...] przy ul. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem swym z dnia [...] sierpnia 2002 r. ([...]) odmówiło podjęcia postępowania w niniejszej sprawie. Podstawą odmowy, jak podano w uzasadnieniu, był brak wskazania przez skarżącą spadkobierców połowy nieruchomości tj. małżonków L. We wniosku z dnia [...] kwietnia 2002 r. wskazała, że nie jest w stanie odnaleźć adresów pozostałych spadkobierców (małżonków L.) i po złożeniu wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] lutego 2003 r. podjęło postępowanie. Dlatego niezrozumiałym jest dlaczego ponownie zostało postępowanie zawieszone. Skarżąca wskazała, że nie podziela argumentacji podniesionej w zaskarżonym postanowieniu w tym niezastosowanie sugerowanego przez nią przepisu art. 30 § 5 kpa i ustanowienie przez sąd kuratora spadku. Wskazała także, że bezzasadne jest sugerowanie, że małżonkowie L. byli pochodzenia [...], że osoby te zaginęły w czasie wojny. Zakwestionowała skarżąca argumentację Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że to dawny właściciel i jego spadkobiercy są osobami najbardziej zainteresowanymi do wszczęcia postępowań sądowych mających na celu uznanie osoby zaginionej za zmarłą, bowiem Państwo przyjęło nieruchomość i dokonało konfiskaty mienia i to Państwo, a nie obywatel winno być najbardziej zainteresowane by sprawę załatwić zgodnie z prawem, dokonując należnego zadośćuczynienia pokrzywdzonym swoim obywatelom. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację podaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości ustanowienia przez sąd powszechny kuratora dla spadku nieobjętego (art. 30 § 5 kpa), czy też kuratora dla osoby nieobecnej (art. 34 § 1 kpa). W przedmiotowej sprawie występuje zagadnienie wstępne polegające na konieczności ustalenia kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie, uzasadniające zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa i że skarżąca – jako osoba dochodząca swoich roszczeń do nieruchomości wynikających z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) – jest osobą zainteresowaną i uprawnioną do wszczęcia stosownych postępowań sądowych mających na celu uznanie osoby zaginionej za zmarłą oraz ustalenia następców prawnych pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości, którzy powinni wziąć udział we wszczętym na wniosek skarżącej postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia. Odnośnie podnoszonej przez skarżącą okoliczności, iż organ postanowieniem [...] z dnia [...] lutego 2003 r. uznał brak podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku o podjęcie postępowania wniesionego przez stronę na żądanie której postępowanie zostało zawieszone, to ten brak podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku o podjęcie postępowania dotyczył sytuacji zawieszenia postępowania w trybie art. 98 § 1 kpa (na żądanie strony), co bynajmniej nie wykluczało istnienia podstawy do zawieszenia postępowania z urzędu w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądu administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne badają legalność orzeczeń administracyjnych pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 61 kpa, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei zgodnie z treścią art. 28 kpa, stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwe takimi osobami są właściciele nieruchomości. Jak wynika z treści skargi oraz postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak również z dokumentów zebranych w postępowaniu administracyjnym, nieruchomość przy ul. [...], stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) współwłasność po połowie C. H. i małżonków J. i C. L. C. H. był ojcem skarżącej H. M., a skarżąca (jak wskazała) jest jego jedynym spadkobiercą. Skarżąca wystąpiła w dniu [...] listopada 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] października 1951 r. o odmowie przyznania własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...]. Postępowanie takie może toczyć się jedynie z udziałem wszystkich współwłaścicieli tej nieruchomości, a jeżeli oni nie żyją to z udziałem ich spadkobierców. Postępowanie to dotyczy bowiem interesów prawnych tych osób w rozumieniu art. 28 kpa i powinny one brać udział w postępowaniu administracyjnym, mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, zgłaszać żądania i wnioski (art. 10 § 1 kpa). Ustalenie spadkobierców właścicieli jest niezbędne, bowiem bez ich udziału postępowanie administracyjne nie może się toczyć. W takiej sytuacji konieczne jest zawieszenie przez organ postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu rozstrzygnięcia kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie. Bowiem jedynie osoby, które wylegitymują się postanowieniem o stwierdzenie przez sąd powszechny prawa do spadku, będą miały prawo uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym. Z akt sprawy wynika, że skarżącej wiadomo, że małżonkowie L. nie żyją. Skarżąca w 2002 r. złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o zawieszenie postępowania, gdyż podjęła starania o ustalenie spadkobierców małżonków L. Ustalenie spadkobierców współwłaścicieli nieruchomości (a także kręgu uczestników postępowania) jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Prawidłowo więc postanowiło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zawieszając w dniu [...] lipca 2003 r. postępowanie administracyjne w oparciu o wyżej powołany przepis, a zaskarżone postanowienie z dnia [...] września 2003 r. (wydane w trybie art. 127 § 3 kpa) utrzymujące je w mocy nie narusza prawa. Argumenty skarżącej, że nie jest w stanie ustalić kręgu spadkobierców nie mogą stanowić podstawy do podjęcia postępowania lub do uznania, że zawieszone postępowanie narusza prawo, gdyż jak słusznie organ wskazał, skarżąca jako osoba mająca interes prawny, może wystąpić do sądu powszechnego o uznanie za zmarłych i o stwierdzenie praw do spadku po małżonkach L. (art. 510 § 1 kpc, 527 kpc). Ustalenie bowiem spadkobierców właścicieli nieruchomości nie jest obowiązkiem organu, gdyż z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego występuje strona. Niezasadne jest także twierdzenie skarżącej, że organ winien zastosować w sprawie tryb wynikający z art. 30 § 5 kpa, bowiem w sprawie ten przepis nie ma zastosowania. W niniejszym przypadku nie występuje sytuacja prawna "spadku nieobjętego". Nieruchomość decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r., nr [...] stała się własnością dawnej gminy [...] z mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawy o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr. 32, poz. 191 ze zm.). Nie doszło więc do przywrócenia właścicielom praw własności. Okoliczność, że organ już raz podjął zawieszone postępowanie nie ma znaczenia dla oceny zasadności zaskarżonego postanowienia. Pierwotnie postępowanie administracyjne zostało zawieszone na wniosek skarżącej i na jej wniosek zostało następnie podjęte. Obecnie postępowanie zawieszono w oparciu o inna podstawę prawną. Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności Sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).