I SA 247/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia WSA Daniela Kozłowska Asesor WSA Anna Tarnowska – Mieliwodzka Protokolant Anna Fijałkiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2004 r. sprawy ze skarg Z. P. i K. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2002 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu W. z dnia [...] września 2000 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących Z. P. i K. N. kwoty po 30 (trzydzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 247/02 UZASADNINIE Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Starosty Powiatu W. z dnia [...] września 2000 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy: Decyzją nr [...] z dnia [...].09.2000 r. Starosta Powiatu W. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i [...] o powierzchni [...] m2. Rozstrzygnięcie uzasadniono stwierdzeniem, iż ze względu na załatwienie sprawy zwrotu tej nieruchomości ostateczną odmowną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w W. Nr [...], z dnia [...] marca 1996 r. ponowne rozpatrzenie sprawy doprowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, co powoduje bezprzedmiotowość dalszego postępowania. Od decyzji tej odwołała się pełnomocnik K. N. i Z. P., po rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uznał, że umorzenie postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie budzi zastrzeżeń formalnych. Z akt sprawy bezspornie wynika, że sprawa zwrotu nieruchomości o powierzchni [...] m2 położonej w W. przy ul. [...] i [...], oznaczonej aktualnie jako część działek ewid. Nr [...] i [...] w obrębie [...] rozstrzygnięta została ostateczną odmowną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w W., nr [...], z dnia [...].03.1996 r. Ponowny wniosek stron z dnia 9 września 1996 r. w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości dotyczy więc żądania rozstrzygnięcia tej samej sprawy między tymi samymi stronami (tożsamość podmiotów i przedmiotu rozstrzygnięcia). Wydanie w takiej sprawie decyzji merytorycznej naruszyłoby zasadę rei iudicatae (powaga rzeczy osądzonej), sama decyzja dotknięta byłaby kwalifikowaną wadą z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, co skutkowałoby obowiązkiem stwierdzenia jej nieważności. Wszczęte w omawianej sprawie postępowanie należało więc umorzyć na podstawie art. 105 § 1 I SA 247/02 kpa jako bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze zaskarżoną decyzję Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...].09.2000 r. utrzymano w mocy. Pełnomocniczki Z. P. i K. N. wniosły na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Domagając się jej uchylenia podniosły, że nieruchomość została wywłaszczona w 1978 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] miała na tym terenie budować natychmiast mieszkania, natomiast do tej pory nie przystąpiono do realizacji budowy. Na wywłaszczonym terenie funkcjonuje targowisko, z którego czerpie zysk Spółdzielnia, zaś skarżący mimo starań od 24 lat nie mogą odzyskać nieruchomości. Wojewoda [...]i w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, że w sprawie występuje tożsamość podmiotu i przedmiotu rozstrzygnięcia, mimo zmiany przepisów również materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia nie uległa zdaniem organu zmianie, gdyż także obecnie zwrot nieruchomości uzależniony jest od wykazania zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, stąd bezprzedmiotowość ponownego postępowania zwrotowego. Uczestnicy postępowania I. G. i C. S. wnieśli o uwzględnienie skargi, pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy reformujące sądownictwo administracyjne. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Art 13 § 1 tej ustawy przewiduje, że wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają wszystkie sprawy sądowoadministracyjne z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś § 2 tego artykułu stanowi, że do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 powołanej ustawy). Uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje wówczas, gdy stwierdzone zostanie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób wskazany w art. 145 § 1 omawianej ustawy. W zależności od rodzaju uchybienia Sąd obowiązany jest uchylić tę decyzję, stwierdzić jej nieważność lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Sąd ma obowiązek wziąć z urzędu pod rozwagę stwierdzone w toku rozpoznawania skargi uchybienia organów administracji publicznej rozstrzygających sprawę zaskarżoną decyzją, bowiem zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W sprawie niniejszej zaistniała tego rodzaju sytuacja, bowiem stwierdzone zostało – niezależnie od zarzutów podniesionych przez skarżących – istotne uchybienie podlegające na tym, że nie brały udziału w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją wszystkie strony. Postępowanie dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości toczyło się na wniosek K. N. i Z. P. – byłych współwłaścicieli nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i [...] o powierzchni [...] m2 (KW nr [...]), której współwłaścicielami w dacie wywłaszczenia byli ponadto I. G., W. S. i C. S. Osoby te nie brały udziału w postępowaniu zwrotowym, chociaż ich udział był konieczny w świetle art. 28 k.p.a. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co w sprawie pominięto. Tego rodzaju uchybienie daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, dlatego sąd obowiązany był uchylić obydwie decyzje zapadłe w postępowaniu administracyjnym. Organ pierwszej instancji rozpatrując ponownie wniosek winien w pierwszej kolejności uzyskać stanowisko w sprawie wszystkich osób uprawnionych do żądania zwrotu nieruchomości, mając na uwadze, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego zmarł W. S. (w dniu 28 marca 2003 r.), natomiast C. S. w chwili obecnej jest całkowicie ubezwłasnowolniony i jego opiekunem ustanowiono A. S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lutego 2004 r., sygn. akt [...]). Podnieść ponadto należy, że pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, iż w razie wystąpienia z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 46, poz. 543 ze zm.) w sytuacji, gdy sprawa dotycząca zwrotu tej nieruchomości została wcześniej załatwiona odmowną decyzją ostateczną wydaną na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. Nr 30, poz. 127 ze zm.), ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalne i zachodzi konieczność umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego nie może być uznany za prawidłowy. Roszczenia oparte o przepisy wskazanych ustaw nie są tożsame, wskazane regulacje ustawowe dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonej nie są identyczne wobec czego nie ma przeszkód w rozpoznaniu zasadności ponownego wniosku o zwrot nieruchomości zgłoszonego pod rządami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie sądowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2001 r., sygn. akt III RN 116/00. OSNP 2001/22/656). Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, b i c, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.