I SA 2470/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) NSA Maria Wiśniewska Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2004 r. przy udziale Prokuratora Apelacyjnego w K. sprawy ze skargi E. i H. A. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu I SA 2470/02 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2002 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania H. i E. małżonków A. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano co następuje: Ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 1982 r. Naczelnik Gminy G. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. – z przeznaczeniem pod budowę kopalni "[...]" – nieruchomości położonych we wsi G., w tym m.in. działek oznaczonych nr [...] i nr [...], o łącznej pow. [...] m2, stanowiących własność H. i E. małżonków A.. Jednocześnie ustalone zostało odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia. W dniu 29 listopada 2001 r. małżonkowie A. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1982 r., w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...]. Rozpatrując sprawę w wyniku odwołania wniesionego od decyzji pierwszoinstancyjnej Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że organ wojewódzki zrealizował obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego wynikający z art. 77 § 1 kpa. Z akt sprawy wynika, że podejmowane przez Wojewodę [...] działania zmierzające do odnalezienia całości akt wywłaszczeniowych nie przyniosły rezultatu. Organ wojewódzki zastosował się do przepisu art. 75 kpa, zgodnie z którym należy jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ nadzoru dopuścił jako dowód oświadczenie byłego dyrektora Kopalni [...] w K. T.M. i oświadczenie byłego Naczelnika Gminy G. T.N.. Organ uwzględnił także ustalenia Prokuratury Rejonowej w K. zawarte w pismach z dnia 07 października 1998 r. i z dnia 25 listopada 1998 r., dotyczących wywłaszczenia od 148 rolników gruntów pod kopalnię "[...]", które było przedmiotem badania przez ten organ na podstawie całości akt dotyczących przedmiotowej sprawy. Z uzasadnienia decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...].08.1982 r., a także ze szczątkowych akt dotyczących niniejszej sprawy oraz ze złożonych oświadczeń wynika, że wniosek o wywłaszczenie nieruchomości wyszczególnionych w tej decyzji złożyła w lutym 1981 r. Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w K.. Wywłaszczenie orzeczono wobec niemożności nabycia tych nieruchomości w trybie przewidzianym w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.), wysokość odszkodowania ustalona została w oparciu o art. 8 ww. ustawy zgodnie z opinią biegłych ds. rolnictwa wytypowanych z listy wojewody, zaś decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza dostarczona została do wszystkich zainteresowanych stron za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Decyzja ta była także wywieszona na tablicy ogłoszeń w urzędzie gminy. Wypłaty ustalonych odszkodowań dokonywane były przez Bank Spółdzielczy w G.. Dowody ze świadków oraz wypowiedzi strony na rozprawie w dniu 7 marca 2002 r. nie potwierdziły zaistnienia naruszeń prawa, o jakich mowa we wniosku o unieważnienie decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 kpa i wymaga bezspornego ustalenia, że badana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że konieczną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 kpa pkt 2 jest wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej. Decyzja administracyjna korzysta z domniemania legalności do czasu przeprowadzenia dowodu przeciwnego, nie można zatem uznać, aby w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do stwierdzenia, iż organ orzekający dopuścił się rażącego naruszenia prawa, więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badana decyzja naruszyła pozostałe przesłanki z art. 156 § 1 kpa. Mając powyższe na uwadze uznano zasadność rozstrzygnięcia organu wojewódzkiego z dnia [...].04.2002 r. E. i H.A. w skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zakwestionowali obydwie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym, gdyż jak stwierdzili są one oparte na fałszywych dowodach. Zdaniem skarżących istnieją przesłanki, które uzasadniają stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., nr [...]. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 9 kwietnia 2003 r. zgłosił swój udział w sprawie w oparciu o art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1985 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Prokurator Apelacyjny w K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy reformujące sądownictwo administracyjne. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji uznać należało skargę za uzasadnioną i uchylić obydwie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym. Zebrany w tym postępowaniu materiał dowodowy nie dawał podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej kwestionowanej przez skarżących. Organy dysponowały bardzo skąpym materiałem dokumentacyjnym przeprowadzonego w 1982 r. postępowania wywłaszczeniowego, który ograniczał się do kserokopii niekompletnej ( brak 2 strony) decyzji Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., nr [...]. W aktach administracyjnych sprawy niniejszej nie zostały udokumentowane jakiekolwiek starania podejmowane przez organy prowadzące postępowanie nadzorcze, które miałyby na celu odnalezienie akt wywłaszczeniowych. Zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, iż "z akt sprawy wynika, że podejmowane przez Wojewodę [...] działania zmierzające do odnalezienia całości akt wywłaszczeniowych nie przyniosły rezultatu" jest gołosłowne. Dodać trzeba, że obydwa organy wydające decyzje w postępowaniu nadzorczym powołały się w uzasadnieniach tych decyzji na ustalenia zawarte w pismach Prokuratury Rejonowej w K. z dnia 7 października 1998 r. i 25 listopada 1998 r., podając, że organ tu badał całość akt dotyczących przedmiotowej sprawy. Skoro akta te były w 1998 r. w dyspozycji Prokuratury, to ich odnalezienie przez Wojewodę nie powinno stwarzać większych problemów. Z powyższych względów nie można uznać, iż dołożone zostały wszelkie starania w celu odnalezienia akt wywłaszczeniowych. Ponadto zauważyć należy, że oświadczenia znajdujące się w aktach nie mogą być w świetle art. 75 § 2 kpa dowodem w sprawie. Jeżeli zdaniem organu osoby, które złożyły te oświadczenia przyczynić mogą się do wyjaśnienia sprawy winny być przesłuchane w charakterze świadków, z zachowaniem reguł określonych w art. 79 kpa. Postępowanie przeprowadzone przez organy w sprawie niniejszej narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji. Przypomnieć należy, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem organ orzekający w postępowaniu nadzorczym obowiązany jest wyjaśnić wszelkie okoliczności mogące mieć znaczenie przy ocenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Gdy postępowanie to dotyczy decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) należy m.in. poczynić ustalenia czy wywłaszczenie nieruchomości było niezbędne dla realizacji celu wywłaszczenia, czy prawidłowo przeprowadzono rokowania dotyczące dobrowolnego zbycia nieruchomości oraz czy zgodnie z przepisami tej ustawy ustalono wysokość odszkodowania. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.