I SA 2508/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia W SA Krystyna Kleiber (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia ... września 2003 r. nr ... w przedmiocie wywłaszczenia i odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody ... z dnia ... kwietnia 2003 r. nr ...; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz J.D. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu Kosztów postępowania sądowego I SA 2508/03 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją z dnia ... września 2003 r. nr ... po rozpoznaniu odwołania J.D., utrzymał w mocy decyzję Wojewody ... z dnia ... kwietnia 2003 r. nr ... . Wojewoda ... opisaną decyzją 1. Wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy autostrady płatnej A-2 prawo własności części niezabudowanej nieruchomości, położonej na terenie gminy ..., obręb ... oznaczonej nr geodez. działek : ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... i ... o łącznej pow. 0,8280 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w ... prowadzone są księgi wieczyste oznaczone nr K W ... i ... stanowiące wg zapisu działu drugiego własność J.D. i obciążoną zgodnie z działem trzecim KW nr ... prawem służebności osobistej oraz użytkowania nieruchomości na rzecz J. i F. małż. D. . 2. Przyznał właścicielowi tytułem odszkodowania za wywłaszczenie części nieruchomości oznaczonej w pkt 1 decyzji kwotę 70.878,00 zł ( słownie zł : siedemdziesiąt tysięcy osiemset siedemdziesiąt osiem 00/100). 3. Postanowił wypłacić odszkodowanie o którym mowa w pkt 2 decyzji jednorazowo w terminie czternastu dni od dnia, w której decyzja stanie się ostateczna, ze środków budżetu państwa, z części, której dysponentem jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. 4. Zwaloryzował odszkodowanie na dzień wypłaty według zasad obowiązujących w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. 5. Postanowił ujawnić w księdze wieczystej prawo własności Skarbu Państwa. Podstawę decyzji stanowił art. 30 i 32 ustawy z dnia 27 października 1984 r. o autostradach płatnych (Dz.U. z 2001 r. Nr 110 poz. 1192 ze zm.) w związku z art. 113 ust. 1 i 3, art. 118 ust. 1, art. 119 ust. 1 i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.). I SA 2508/03 Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wyjaśnił, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek Pełnomocnika Prezesa Agencji Budowy i Eksploatacji Autostrad. Przepis art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 11, poz. 1192 ze zm.) stanowi, iż Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (następca Agencji Budowy i Eksploatacji Autostrad) nabywa na własność Skarbu Państwa nieruchomości na cele budowy autostrad w drodze umowy. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 1 powołanej ustawy, po bezskutecznym upływie terminu do zawarcia umowy, nie krótszym niż dwa miesiące od dnia otrzymania przez właściciela nieruchomości pisemnej oferty Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, na wniosek Generalnego Dyrektora, Wojewoda wszczyna postępowanie wywłaszczeniowe. Z akt sprawy wynika, iż w piśmie z dnia 30 czerwca 1997 r. skierowanym do J.D. Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad, przedstawiła ofertę zawarcia umowy sprzedaży przedmiotowych działek. W związku z tym, iż oferta Agencji nie została przez właściciela przyjęta, w dniu 29 sierpnia 1997 r. Wojewoda ... wyznaczył dodatkowy termin do zawarcia stosownej umowy - do dnia 3 listopada 1997 r. Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad wypełniła zatem ustawowy obowiązek przedstawienia oferty jako czynności mającej poprzedzić wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Skoro jednak w wyznaczonym dodatkowym terminie nie doszło do zawarcia umowy, to na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o autostradach płatnych Wojewoda miał obowiązek wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Sposób określania wysokości odszkodowania został uregulowany w art. 32 powołanej ustawy o autostradach płatnych, zgodnie z którym - odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno odpowiadać jej wartości rynkowej, ustalonej według stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady, a zgodnie z art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) według wartości ustalonej na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu. Wojewoda ... decyzją, z dnia ... kwietnia 2003 r. ustalił odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość przy uwzględnieniu wyceny z dnia ... lutego 2003 r. dokonanej przez biegłego K.O., zgodnie z cytowanymi przepisami. I SA 2508/03 Wydanie decyzji nastąpiło po przeprowadzonej rozprawie. Wobec wniosku właściciela gruntu J.D. o wykup pozostałej części nieruchomości znajdującej się poza pasem drogowym A-2, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, iż zgodnie z art. 113 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - jeżeli wywłaszczeniem została objęta jedynie część nieruchomości, a pozostała jej część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, na żądanie jej właściciela lub użytkownika wieczystego, nabywa się tę część w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, w zależności na czyją rzecz następuje wywłaszczenie. Kwestia ta nie może być więc przedmiotem postępowania administracyjnego, a może być jedynie przedmiotem umowy cywilnoprawnej. Co do przyznania działki zamiennej wyjaśnił, iż w przypadku braku takiej propozycji ze strony organu, dotychczasowemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o przyznanie nieruchomości zamiennej. J.D. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Zdaniem skarżącego odszkodowanie winno obejmować całe gospodarstwo. Pozostałe w wyniku podziału pasem autostrady działki nie mogą być racjonalnie wykorzystywane gdyż maszyny rolnicze mają utrudniony dojazd do pól. Z uwagi na bliskość autostrady pola są objęte zakazem upraw ekologicznych. Z tych przyczyn odszkodowanie winno objąć również zmniejszenie wartości pozostałego gospodarstwa rolnego. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. I SA 2508/03 Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269), a zgodnie z art. 134 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wskazane przepisy mają w pełni zastosowanie w tej sprawie. Skargę uwzględniono, ale nie tylko ze względu na stawiane w niej zarzuty. Wojewoda ... wydając przedmiotową decyzję, a Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast ją kontrolując jako organ wyższej instancji nie dokonali zasadnej oceny prawnej ujawnionej okoliczności, iż wywłaszczona pod autostradę nieruchomość objęta jest prawami matki właściciela F.D. w postaci dożywocia i dożywotniego użytkowania gruntu. Prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej nieruchomości. Uzyskane od F.D. w dniu 16 kwietnia 2003 r., oświadczenie złożone przed urzędnikiem Gminy w ... o treści: "wyrażam zgodę na bezciężarowe odłączenie wywłaszczanej działki oraz wypłatę odszkodowania, należnego za wywłaszczenie objętej w/w księgą nieruchomości, w całości Pani(u) J.D." jest dla niniejszej sprawy bezużyteczne. Zgodnie z art. 908 § 2 kc "Jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania luli inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia". Skutkiem tego w art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) ustalono, że "Jeżeli na wywłaszczanej nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości są ustanowione inne prawa rzeczowe, odszkodowanie zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw". Uzasadnienie cytowanego zapisu znajduje się w art. 910 § 2 kc, który brzmi "W razie zbycia nieruchomości obciążonej prawem dożywocia nabywca ponosi I SA 2508/03 także osobistą odpowiedzialność za świadczenia tym prawem objęte, chyba że stały się wymagalne w czasie, kiedy nieruchomość nie była jego własnością". W tym miejscu należy powołać się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia ... kwietnia 2003 r. sygn. akt ..., który w podobnym stanie faktycznym – obciążenie nieruchomości prawem dożywocia, uznał, że obciążenie takie obniża wartość tej nieruchomości. Analizowane oświadczenie F.D. nie chroni Skarbu Państwa przed odpowiedzialnością za brak możliwości użytkowanie wywłaszczonych działek i nie zamyka jej drogi do dochodzenia odszkodowania równego szkodzie z tego tytułu. Wojewoda ... zastosował w postępowaniu administracyjnym dyspozycję przepisu art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami pomijając nie mniej istotne dla rozstrzygnięcia w wydanej decyzji przepisy art. 119 i 128 tejże ustawy. Stwierdzić też należy, że Wojewoda ... nie przeanalizował w należyty sposób sprawy skutków podziału gruntów J.D. przez przebiegającą autostradę, a polegających na powstaniu niedużych działek, trudnych, jego zdaniem, do racjonalnych upraw. O ile zachodzi taka sytuacja, należy ją rozważyć w płaszczyźnie przepisu art. 113 ust.3 przytaczanej już ustawy o gospodarce nieruchomościami. J.D. podniósł ten zarzut w odwołaniu do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, który w wydanej decyzji, wyjaśnił zainteresowanemu, iż w takim przypadku podstawą wykupu ziemi jest umowa cywilno – prawna, a nie decyzja administracyjna. Skoro jednak decyzją ustalono obszar pod wywłaszczenie, również decyzja winna w uzasadnieniu wskazać przesłanki faktyczno – prawne ,prowadzące do określonych wniosków. Pominięcie tej kwestii przez organ drugiej instancji ,jest wadą decyzji, określoną w przepisach art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a.. Z tego względu Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a "i lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) uchylił decyzje obu organów administracji publicznej wobec naruszenia, w wydanych decyzjach, przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy. Na zasadzie art. 152 cytowanej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.