I SA 2547/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2005 r. sprawy ze skargi [...] Przedsiębiorstwa Budowlano-Montażowego "[...]" w W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 1997 r., na podstawie art. 2 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z późn. zm.) stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwa Budowlano-Montażowe "[...]" w W. gruntu położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr [...] obręb [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Pismem z dnia [...] października 2002 r. E. D. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1997 r. w części dotyczącej stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez [...] Przedsiębiorstwo Budowlano-Montażowe "[...]" w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni [...] m 2, poprzednio stanowiącego część działek o numerach hipotecznych [...] oraz [...]. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] maja 2003 r., po rozpatrzeniu wniosku E. D. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1997 r. dotyczącej uwłaszczenia [...] Przedsiębiorstwa Budowlano-Montażowego "[...]" w W. w odniesieniu do działki nr [...] z obrębu [...] położonej w W. przy ulicy [...]- w części dotyczącej gruntu o powierzchni [...] m 2, opisanego w księdze wieczystej KW nr [...], poprzednio stanowiącego część działek o numerach hipotecznych [...] oraz [...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2003 r. uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1997 r. dotyczącej uwłaszczenia [...] Przedsiębiorstwa Budowlano-Montażowego "[...]" w W. w odniesieniu do działki nr [...] z obrębu [...], położonej w W. przy ulicy [...]- w części dotyczącej gruntu o powierzchni [...] m 2, poprzednio stanowiącego część działek o numerach hipotecznych [...] oraz [...]. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym organ centralny ustalił, że zgodnie z treścią wypisu z mapy ewidencyjnej (jednostka ewidencyjna [...] Gmina [...] - obręb [...]), sporządzonego w dniu [...] kwietnia 1997 r. działka ewidencyjna nr [...] objęta decyzją Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1997 r. składa się obecnie z działek o numerach [...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m. Ponadto zgodnie treścią powyższego dokumentu, według odnowionej ewidencji gruntów działki nr [...] i nr [...], stanowią część gruntu oznaczonego dawniej miejskimi numerami hipotecznymi [...] i [...]. Grunt oznaczony tymi numerami, na podstawie art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) stał się własnością Gminy W., a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 1307) - własnością Skarbu Państwa. Organ centralny ustalił ponadto, że z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] stycznia 1949 r. wynika, że nieruchomość oznaczona numerami hipotecznymi [...],[...] i [...], stanowiła w dniu sporządzenia tego zaświadczenia własność Z. K. Z. K. wystąpił na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. do Wydziału Polityki Budowlanej Zarządu Miejskiego W. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym gruntu położonego na [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Wniosek Z. K. dotyczył działek o numerach hipotecznych [...],[...] i [...]. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] listopada 1962 r. w Prezydium Rady Narodowej miasta W. odmówiło, na podstawie art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. ustanowienia na rzecz Z. K. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego na [...], oznaczonego numerem hipotecznym [...]. Zgodnie z treścią znajdującej się w aktach sprawy kopii aktu notarialnego z dnia [...].04.1951 r., Z. K. sprzedał na rzecz R. D. m. in. wszystkie przysługujące mu prawa działek o numerach hipotecznych [...] i [...]. Zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] lipca 1979 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, E. D. jako córka nabyła na podstawie testamentu z dnia [...] lutego 1976 r. spadek po R. D. W dniu [...] grudnia 1990 r. toczyło się więc postępowanie z wniosku Z. K. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, w odniesieniu do działek o numerach hipotecznych [...] i [...]. Oznacza to zdaniem organu drugiej instancji, że skoro uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich, iż postępowanie uwłaszczeniowe w zakresie gruntów objętych tymi działkami (późniejsze działki nr [...] i nr [...]) powinno ulec zawieszeniu. W konsekwencji organ centralny stwierdził, że decyzja uwłaszczeniowa, w omawianej części, jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż rażąco narusza prawo, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nie stwierdzono przy tym, aby zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r. złożyło [...] Przedsiębiorstwo Budowlano-Montażowe "[...]" w W. wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że całkowicie bezpodstawne jest powoływanie się w zaskarżonej decyzji na wniosek Z. K. z dnia [...] stycznia 1949 r. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy w oderwaniu od wniosku R. D. z dnia [...] lipca 1965 r. o przyznanie praw do gruntu objętego działkami nr [...] i nr [...] w związku z uchwałą nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m.st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (M. P. Nr 6, poz. 18) oraz w oderwaniu od decyzji Prezydium DRN W. z dnia [...] września 1968 r. odmawiającej przyznania praw do gruntu zgodnie z powyższym wnioskiem. Jak wynika bowiem z § 1 ust. 1 wyżej wymienionej uchwały Nr 11 Rady Ministrów, regulowała ona składanie wniosków o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu dotychczasowym właścicielom lub ich następcom prawnym pomimo, że nie złożyli w terminie przewidzianym w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. wniosków o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, zabudowy lub własności czasowej. Oznacza to, że decyzja z dnia [...] września 1968 r., dotyczyła wniosku z "dekretu [...]". R. D. składając wniosek z dnia [...] lipca 1965 r. zastąpiła tym wnioskiem, zdaniem strony skarżącej, wszelkie dotychczasowe wystąpienia i wnioski w sprawie przyznania prawa wieczystej dzierżawy. Dlatego też Wojewoda [...], wydając decyzję z dnia [...] stycznia 1997 r. stwierdzającą uwłaszczenie z dniem [...] grudnia 1990 r. [...] Przedsiębiorstwa Budowlano - Montażowego "[...]" gruntem położonym w W. przy ul. [...], nie naruszył praw osób trzecich, ponieważ w dniu [...] grudnia 1990 r. obowiązywała prawomocna decyzja Prezydium DRN W. z dnia [...] września 1968 r. odmawiająca oddania w użytkowanie wieczyste działek nr [...] i nr [...]. Stwierdzenie nieważności w części decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1997 r. jest również, zdaniem strony skarżącej, sprzeczne z art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z powyższym przepisem, nie można stwierdzić nieważności decyzji, jeżeli decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. [...] Przedsiębiorstwo Budowlano - Montażowe "[...]" posiada, z mocy prawa od dnia [...] grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...]. ( m.in. działki nr [...] i nr [...]) i jest właścicielem budynków i urządzeń wybudowanych na nim, a więc po wejściu w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Budynki i urządzenia te, na mocy przepisów art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stały się własnością [...] Przedsiębiorstwa Budowlano - Montażowego "[...]". Zaszły więc nieodwracalne skutki prawne, a wskazane powyżej nabycie nieruchomości przez stronę skarżącą stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 6 listopada 2003 r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie jest uzasadniona i nie może powodować uchylenia zaskarżonej decyzji. W art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z późn. zm.), ustanawiającym na rzecz państwowych osób prawnych prawo użytkowania wieczystego gruntów będących w ich zarządzie, wyraźnie zastrzega się, że prawo to nie może powstać z naruszeniem praw osób trzecich. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w tym zakresie, ratio legis formuły "nie narusza praw osób trzecich", polega na zapewnieniu ochrony także prawom następców prawnych byłych właścicieli działek zabudowanych, którzy w trybie i terminie wskazanym w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) złożyli wnioski o przyznanie im prawa wieczystego użytkowania gruntu i o zwrot wymienionych w tym przepisie budynków. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawcy spełnili warunek złożenia wniosku o przyznanie im prawa wieczystego użytkowania gruntu i o zwrot budynku w zakreślonym przez ustawę terminie, to tego rodzaju czynność, jako zmierzająca do zachowania prawa, nie może pozostawać bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Ochrona prawna osób trzecich powinna nastąpić wówczas, gdy mają one zagwarantowany prawem interes w żądaniu realizacji prawa majątkowego. Powiększenie składników majątku państwowych osób prawnych poprzez ich uwłaszczenie nie może następować z naruszeniem interesu osób uprawnionych do uzyskania zwrotu nieruchomości. Prowadziłoby to w konsekwencji do podwójnego naruszenia konstytucyjnej zasady ochrony własności, raz w wyniku nieuzasadnionego przejęcia nieruchomości, a drugi raz poprzez uniemożliwienie odzyskania tej nieruchomości byłym właścicielom w wyniku przyznania pierwszeństwa interesom państwowych osób prawnych i w konsekwencji uwłaszczenia państwowych osób prawnych kosztem tych osób. Tymczasem ochrona tego interesu w odniesieniu do gruntów objętych uwłaszczeniem, została przez ustawodawcę wyłączona w art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzez stwierdzenie, że nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego w wyniku uwłaszczenia państwowych osób prawnych nie może naruszać praw osób trzecich. Stanowisko strony skarżącej, zgodnie z którym Wojewoda [...], wydając decyzję z dnia [...] stycznia 1997 r. stwierdzającą uwłaszczenie z dniem [...] grudnia 1990 r. [...] Przedsiębiorstwa Budowlano - Montażowego "[...]" gruntem położonym w W. przy ul. [...], nie naruszył praw osób trzecich, ponieważ w tym dniu obowiązywała prawomocna decyzja Prezydium DRN [...] z dnia [...] września 1968 r. odmawiająca oddania w użytkowanie wieczyste działek nr [...] i nr [...], nie jest trafne. R. D. składając bowiem wniosek z dnia [...] lipca 1965 r. nie mogła zastąpić tym wnioskiem, jak podnosi strona skarżąca, wszelkich dotychczasowych wystąpień i wniosków w sprawie przyznania prawa własności czasowej na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Realizacja uprawnień dotychczasowego właściciela gruntu [...] (jego następców prawnych) do domagania się przyznania użytkowania wieczystego (wcześniej wieczystej dzierżawy) gruntu, na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy została uzależniona od złożenia wniosku przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych w określonym terminie (6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę), który to termin był terminem zawitym prawa materialnego i z jego upływem wygasły uprawnienia do uzyskania w tym trybie prawa użytkowania wieczystego. Przesłanką natomiast uprawnień określonych w uchwale Nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m. st. Warszawy w użytkowanie wieczyste (M.P. Nr 6, poz. 18), która stanowiła podstawę wydania decyzji Prezydium DRN [...] z dnia [...] września 1968 r., jest to, że dotychczasowy właściciel gruntów [...] (jego następcy prawni) nie uzyskał i nie mógł już uzyskać prawa użytkowania wieczystego do gruntu, którego był właścicielem - na podstawie art. 7 dekretu - dlatego, że nie złożył wniosku o przyznanie wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) w terminie określonym w dekrecie, bądź dlatego, że wniosek nie został uwzględniony. Jest to zatem zupełnie inne uprawnienie, które w samym założeniu miało złagodzić jedynie skutki działania dekretu. Sprawa o przyznanie użytkowania wieczystego gruntu [...] w trybie dekretu jest odrębną sprawą administracyjną od sprawy o oddanie takiego gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie powołanej wyżej uchwały. Oznacza to, że w przypadku, gdy wniosek o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) został zgłoszony w terminie określonym w dekrecie i nie został dotychczas rozpatrzony, sprawa powinna być załatwiona na podstawie przepisów dekretu (por. uchwała NSA z dnia 8 listopada 1998 r., OPK 11/98; Wokanda 1999, nr 1, str. 43). W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest natomiast, że były właściciel przedmiotowego gruntu Z. K. złożył w dniu [...] stycznia 1949 r. wniosek w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Wniosek te znajduje się w aktach sprawy i nie został do chwili obecnej rozpatrzony. Prawidłowe jest więc stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, że decyzja z [...] stycznia 1997 r., w części dotyczącej działek o numerach hipotecznych [...] i [...] (późniejsze działki nr [...] i nr [...]), jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż rażąco narusza art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z późn. zm.). Samo ustanowienie na rzecz osoby trzeciej użytkowania wieczystego gruntów [...] na podstawie decyzji administracyjnej stwierdzającej nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków nie powoduje, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., nieodwracalności skutków prawnych, bowiem istnieje w odrębnym postępowaniu administracyjnym możliwość odwrócenia tych skutków. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza natomiast w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa, wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa albo nie istnieje w odrębnym postępowaniu administracyjnym możliwość odwrócenia skutków wydanej decyzji. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.