I SA 2810/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska WSA Emilia Lewandowska Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi J. O., B. K. i S. O. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2001 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Starosty Powiatu W. z dnia [...] listopada 2000 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 2810/01 UZASADNIENIE Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] września 2001 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a, art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543), po rozpatrzeniu odwołania R. O. od decyzji Nr [...] Starosty Powiatu W. z dnia [...].11.2000 r., odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów dawniej jako działka ewid. Nr [...] z obrębu [...], a obecnie jako części działek ewid. Nr [...], [...] i [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono, co następuje: Powyższa nieruchomość wywłaszczona została na rzecz Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...].11.1974 r., znak: [...] na cele budowy osiedla mieszkaniowego spółdzielczego, zgodnie z lokalizacją szczegółową Nr [...] i [...] z dnia [...].04.1972 r. W dniu 14.04.2000 r. były właściciel nieruchomości R. O. wystąpił o zwrot na jego rzecz tej nieruchomości, motywując że część tej działki nie została zabudowana. Starosta Powiatu W. decyzją Nr [...] z dnia [...].11.2000 r. odmówił zwrotu przedmiotowej działki, uzasadniając iż wykorzystana została na cele, dla których nastąpiło jej wywłaszczenie, tj. pod budowę spółdzielczego osiedla mieszkaniowego wraz z infrastrukturą towarzyszącą - szkołą podstawową i przedszkolem. Od decyzji tej złożył odwołanie R. O., podnosząc, że według jego rozeznania nie na całej powyższej działce cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organ odwoławczy po przeanalizowaniu materiałów dowodowych znajdujących się w aktach sprawy nie stwierdził podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. I SA 2810/01 Stosownie do lokalizacji szczegółowej, Nr [...] i [...] osiedle mieszkaniowe realizowane jest na wielohektarowym obszarze, na którym znajduje się m.in. w/w działka. W skład osiedla wchodzą nie tylko domy mieszkalne, lecz także inwestycje towarzyszące oraz ulice. Inwestycje towarzyszące to cała infrastruktura osiedla mieszkaniowego, jak parkingi, place zabaw, zieleń, sklepy, przedszkola, szkoły, placówki służby zdrowia, apteki, sklepy itp. urządzenia niezbędne do zaspokajania potrzeb mieszkańców osiedla mieszkaniowego. Budowa osiedla może być realizowana sukcesywnie przez wiele lat. Jak wynika z zebranych przez organ pierwszej instancji materiałów dowodowych, na obszarze objętym w/w lokalizacją szczegółową zostało zrealizowane osiedle ,,[...] P.". Na przedmiotowej działce zabudowania nie zostały wzniesione, lecz wchodzi ona w skład osiedla, jako teren zieleni i sportowo rekreacyjny, z infrastrukturą techniczną, związaną z istniejącym osiedlem, w ramach którego wybudowana została także na sąsiednich działkach szkoła i przedszkole. Nie można wiec uznać, że wywłaszczona działka stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wypisów z rejestru gruntów wynika, że powyższa działka stanowi własność Gminy W. i aktualnie wchodzi w skład działek ewid. Nr [...] i [...] z obrębu [...], znajdujących się we władaniu Spółdzielni Budowlano – Mieszkaniowych ,,[...]" i ,,[...]" oraz częściowo w skład działki ewid. Nr [...] z obrębu [...], pozostającej we władaniu Szkoły Podstawowej Nr [...] i Państwowego Przedszkola Nr [...]. Ze względu na powyższe, organ II instancji zaskarżoną decyzję Starosty Powiatu W. jako prawidłową utrzymał w mocy. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. O. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu W. z dnia [...] listopada 2000 r., zarzucając, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7, art. 75 § 1, art. 76, art.. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, w wyniku czego odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości narusza przepis art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ustalenie czy I SA 2810/01 cel wywłaszczenia został zrealizowany winno być dokonane przez organy rozpatrujące wniosek, nie zaś jak uczyniono w sprawie w oparciu o treść oświadczenia zawartego w piśmie Urzędu Gminy W.. W sprawie pominięto wyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii, nie zbadano decyzji lokalizacyjnych Nr [...] i [...] z [...] kwietnia 1972 r., których to decyzji nie ma w aktach sprawy, nie zbadano planu realizacyjnego dla terenu objętego wnioskiem o zwrot, nie ustalono czy nieruchomość rzeczywiście została zagospodarowana ,, jako teren zieleni i sportowo rekreacyjny, z infrastrukturą techniczną ", a jeżeli tak, czy zagospodarowanie nastąpiło zgodnie z prawem, nie rozważono kwestii ważności decyzji lokalizacyjnych. Z pisma Urzędu Gminy wynika, że na fragmencie działki usytuowano pod ziemią rurę kanalizacyjną , elementem infrastruktury jest również chodnik betonowy, których legalności budowy nie ustalono. Obowiązkiem organów orzekających było wykazanie, że teren zieleni i sportowo – rekreacyjny, jeśli rzeczywiście w sensie prawnym istnieje, stanowi element infrastruktury konkretnego osiedla. Realizacja celu wywłaszczenia, o której mowa w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest tożsama z prowadzeniem inwestycji na podstawie pozwolenia budowlanego, tych okoliczności również w sprawie nie wyjaśniono. Ponadto organ odwoławczy nie ustosunkował się do opinii, którą skarżący przedstawił w toku postępowania odwoławczego. Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podano, że z uwagi na dużą ilość nieruchomości wywłaszczonych pod budowę osiedla mieszkaniowego ,,[...] Północny", decyzje lokalizacyjne wraz z mapą terenu i rejestrem pomiarowym znajdowały się w tzw. teczce ogólnej. W aktach wywłaszczeniowych brak jest pozwoleń na budowę, nie wszystkie czynności zagospodarowania osiedla wymagały pozwoleń budowlanych. Skarżący R. O. zmarł w dniu [...] stycznia 2002 r., jego spadkobiercy: J. O., S. O. i B. K. poparli wniesioną skargę. Pełnomocnik Spółdzielni Mieszkaniowo – Budowlanej ,,[...]" w W. wnosił o oddalenie skargi. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo I SA 2810/01 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna naruszają przepisy prawa materialnego i procesowego w sposób uzasadniający ich uchylenie. Postępowanie administracyjne z wniosku R. O. z dnia [...] kwietnia 2000 r. nie zostało prawidłowo przeprowadzone. Były właściciel nieruchomości wywłaszczonej decyzją Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...] listopada 1974 r. na cele budowy osiedla mieszkaniowego spółdzielczego domagał się zwrotu części działki Nr [...] z obrębu [...], która jak podał we wniosku nie została dotąd zabudowana. Słusznie zarzucono w skardze, że organy rozpatrujące wniosek nie przeprowadziły niezbędnych czynności wyjaśniających, których dokonanie pozwoliłoby uznać, że w sposób wyczerpujący zebrano i wyjaśniono cały materiał dowodowy i na jego podstawie wydano rozstrzygnięcie odmawiające zwrotu nieruchomości. Naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, ar. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje wydane w sprawie naruszają przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, bowiem w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brek było dostatecznych przesłanek, by można było uznać, że cała wywłaszczona nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Na organie rozpatrującym wniosek o zwrot nieruchomości ciąży obowiązek ustalenia, czy następują przesłanki określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W art. 137 ust. 1 ustawy zdefiniowane zostało pojęcie ,,zbędności", wystąpienie jednej z określonych tam przesłanek zbędności nieruchomości na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu, nakazuje organowi administracji uznać tę nieruchomość lub jej część za zbędną, co oznacza możliwość jej zwrotu. I SA 2810/01 Starosta Powiatu W. wydał decyzję z dnia [...] listopada 2000 r. – jak wynika z jej uzasadnienia – w oparciu o pismo Urzędu Gminy W. z dnia [...] października 2000 r. stwierdzające, że na wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany, została ona zabudowana spółdzielczym osiedlem mieszkaniowym wraz z infrastrukturą towarzyszącą, tj. szkołą podstawową oraz przedszkolem. Również Wojewoda Mazowiecki nie przeprowadził niezbędnego w sprawie postępowania, nie dokonał własnych ustaleń co do zrealizowania celu wywłaszczenia, lecz rozstrzygnięcie oparł na piśmie Urzędu Gminy W. z dnia [...] marca 2001 r. i utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, mimo jej oczywistej wadliwości. Organ odwoławczy w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu i piśmie pełnomocnika R. O. z dnia 12 kwietnia 2001 r. dotyczących pominięcia przez organ I instancji wyjaśnienia, zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, czy istnieją przesłanki do zwrotu niezagospodarowanej, zdaniem odwołującego się, części nieruchomości. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez organy orzekające w sprawie należałoby przyjąć, że zrealizowanie na jakiejkolwiek części terenu wywłaszczonego pod budowę osiedla i w jakimkolwiek zakresie celu wywłaszczenia, całkowicie wyklucza możliwość ubiegania się o zwrot jakiejkolwiek części jednej z wielu nieruchomości wywłaszczonych na ten cel. Pogląd taki byłby sprzeczny z regulacją ustawową, zawartą w art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Z przedstawionych względów obydwie wydane w sprawie decyzje podlegały uchyleniu. Wniosek o zwrot winien być rozpatrzony ponownie, do organu orzekającego zależy – po zgromadzeniu niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego – ocena, czy w świetle przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami istnieje możliwość zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, której właścicielem był R. O. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.