I SA 2872/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska Asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi B.A., Z.D., W.K. i J.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Powiatu W. z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz B.A., Z.D., W.K. i J.S. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Starosta Powiatu W. decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., na podstawie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku B.A., Z.D., W.K. i J.S., odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] przy ul. [...], hip. nr [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że art. 215 powołanej ustawy nie przewiduje możliwości ustalenia odszkodowania za grunt, w przypadku gdy usytuowany na gruncie budynek mieszkalny, przejęty na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), został zwrócony następcom prawnym byłych właścicieli. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 1996 r. stwierdziło bowiem nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] września 1967 r. odmawiającej byłym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku byłych właścicieli tej nieruchomości Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2000 r. ustanowił użytkowanie wieczyste do gruntu stanowiącego działkę nr ewid. [...], na której znajduje się budynek mieszkalny wybudowany w 1928 r., oraz działkę nr ewid. [...] w obrębie [...] na rzecz B.A., Z.D., W.K. i J.S., następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości, oraz odmówił ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu stanowiącego działki nr ewid. [...] i [...]. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania B.A. od decyzji Starosty Powiatu W. dnia [...] lipca 2002 r. odmawiającej przyznania odszkodowania za grunt o powierzchni [...] m2, stanowiący część nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...], decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że nieruchomość [...] przy ul. [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zatem w sprawach odszkodowań za niektóre kategorie nieruchomości objętych działaniem wymienionego dekretu ma aktualnie zastosowanie przepis art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z gramatycznej wykładni art. 215 ust. 2 powołanej ustawy wynika, że uprawnieni do odszkodowania są poprzedni właściciele dwóch rodzajów nieruchomości - domów jednorodzinnych oraz działek, które mogły być przeznaczone pod budowę takich domów. Odszkodowanie przysługuje przy tym za inną działkę niż ta, na której znajduje się już dom jednorodzinny. Zawarta w art. 215 ust. 2 powołanej ustawy przesłanka faktycznej możliwości władania działką odnosi się bowiem do działki niezabudowanej, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a nie do działki pod budynkiem jednorodzinnym. Akta sprawy zawierają dokumenty (m. in. pismo Zakładu Administrowania Nieruchomościami z dnia 28 grudnia 1999 r. (karta nr 144), pismo Urzędu Gminy W. z dnia 7 grudnia 1999 r. (karta nr 137), pismo Urzędu Dzielnicowego W. z dnia 21 maja 1980 r. (karta nr 18), z których wynika, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 21 listopada 1945 r. (data wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r.) była zabudowana budynkiem wielorodzinnym, trzykondygnacyjnym. Nie zostaje tym samym spełniony żaden z ustawowych warunków przyznania odszkodowania. Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r. złożyły B.A., Z.D., W.K. i J.S.. Skarżące podniosły w niej, że we wniosku o przyznanie odszkodowania nie występowały one do starosty o przyznanie odszkodowania za budynek i grunt pod tym budynkiem, położony w W. przy ul. [...], hip. nr [...], w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, lecz o odszkodowanie za niezabudowany grunt o powierzchni [...] m2, który przed 1993 r. stanowił integralną część tej nieruchomości. Dopiero w 1993 r. nastąpił podział jednej hipotecznej działki o pow. [...] m2 na 4 różne działki ewidencyjne. Skarżące domagały się przyznania odszkodowania lub działki zamiennej o równorzędnej powierzchni na podstawie art. 160 § 1 k.p.a., który stanowi, że stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę. Taką szkodą było dla skarżących odłączenie od hipotecznej działki o pow. [...] m2, gruntu o powierzchni [...] m2 i przekazanie go Spółdzielni [...] bez odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 22 grudnia 2003 r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Kontrola sądowoadministracyjna aktów lub czynności organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie jest uzasadniona. Zaskarżoną decyzją organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. Stosownie do art. 61 § 3 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania. Organ administracji publicznej wszczynając na wniosek postępowanie administracyjne nie może według własnego uznania przesądzać o przedmiocie postępowania administracyjnego. W razie stwierdzenia wątpliwości co do zakresu żądania, jego sprecyzowanie należy bowiem do strony, a nie do sfery uznania organu administracji. Skoro we wniosku o przyznanie odszkodowania B.A., Z.D., W.K. i J.S. nie wskazały podstawy prawnej wszczęcia postępowania, to organ ten powinien wystąpić do wnioskodawcy o sprecyzowanie żądania. Powinność wyjaśnienia treści żądania strony, w sytuacji niejednoznacznego formułowania przez nią wniosków, wynika z ciążącego na organie administracji publicznej obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, mając na uwadze wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadę należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków stron prowadzonego postępowania. W rozpatrywanej sprawie Wojewoda [...] powinien wykazać szczególną uwagę przy kwalifikacji wniosku o przyznanie odszkodowania, w przypadku gdy w odwołaniu od decyzji z dnia [...] lipca 2002 r. skarżące wskazywały, że domagają się one odszkodowania na podstawie art. 160 § 1 k.p.a. Przedmiotowa sprawa nie została należycie wyjaśniona, a zaskarżone decyzje wydano z naruszeniem art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien w pierwszej kolejności wystąpić do wnioskodawców o sprecyzowanie trybu rozpatrzenia żądania dotyczącego przyznania odszkodowania za przejęty grunt o powierzchni [...] m2. W razie potwierdzenia żądania przyznania odszkodowania w trybie art. 160 § 1 k.p.a., organ ten będzie zobowiązany umorzyć postępowanie prowadzone w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i przekazać wniosek do organu właściwego, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., które decyzją z dnia [...] października 1996 r. stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] września 1967 r. odmawiającej byłym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Wprawdzie ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) uchylono art. 160 k.p.a., ale zgodnie z art. 5 tej ustawy do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed dniem 1 września 2004 r., stosuje się przepisy art. 417, art. 419, art. 420, art. 4201, art. 4202 i art. 421 Kodeksu cywilnego oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.