I SA 369/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie: NSA Anna Lech NSA Anna Łukaszewska – Macioch Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...].11.2002 r. nr [...], 2/ stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...].01.2003 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].11.2002 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta U. z dnia [...].07.1976 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w U. przy ul. G. – róg ulicy S. – o pow. 1601 m2, stanowiącej własność K. i J. małż. K. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej wystąpiły I. K., A. J. i M. F. – następczynie prawne b. właścicieli. W uzasadnieniu decyzji Prezes wskazał, że decyzją z dnia [...].05.1975 r. Wydział Gospodarki Przestrzennej, Geologii i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w W. orzekł o niezbędności tej nieruchomości pod rozbudowę Zakładów [...] "U.", co potwierdziło zaistnienie podstaw do wywłaszczenia zgodnie z art. 3 ust. 1 oraz art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64). Odszkodowanie ustalone zostało na podstawie opinii biegłych. Nie brali oni udziału w rozprawie wywłaszczeniowej, ale tego naruszenia prawa Prezes nie uznał za rażące z tego względu, że nie miało to wpływu na wysokość odszkodowania, które biegli wyrazili w formie pisemnej, strona miała możliwość zapoznania się z ich opiniami, a uwagi strony co do pominięcia wyceny szopy na działce zostały uwzględnione i biegły sporządził uzupełniającą wycenę. Prezes uznał, że decyzja o wywłaszczeniu nie zawiera wady polegającej na rażącym naruszeniu prawa, ani nie zachodzą inne przesłanki wskazane w art. 156 § 1 kpa. Skargę na decyzję Prezesa wniosła I. K., zarzucając naruszenie art. 7, 77 i 156 § 1 kpa oraz art. 22 ustawy z dnia 12.03.1958 r. i domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. W skardze podniosła, że w postępowaniu nadzorczym brak jest jakiejkolwiek oceny legalności postępowania wywłaszczeniowo – odszkodowawczego, a stwierdzenie, że decyzja z 1975 r. orzekła o niezbędności wywłaszczenia jest zaskakujące, skoro niezbędność powinna być oceniona w postępowaniu wywłaszczeniowym. Nadto podkreślliła, że naruszenie art. 22 ustawy z 1958 r., brak udziału biegłych w rozprawie, pozbawiło właściciela prawa wypowiedzenia się i wyjaśnienia wątpliwości co do odszkodowania zwłaszcza, że opinie biegłych nie posiadają szczegółowego uzasadnienia. Wskazała też, że decyzja wywłaszczeniowa nie wykazała, że nieruchomość jest niezbędna na cel wywłaszczenia. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone są rozpoznawane przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem organy nie dokonały właściwej dla postępowania nadzorczego oceny decyzji Naczelnika Miasta U. z dnia [...].07.1976 r. o wywłaszczeniu nieruchomości. W postępowaniu tym organy nadzorcze powinny zbadać i ocenić czy ustalony stan faktyczny uzasadniał wydanie decyzji o określonej treści, w świetle przepisów obowiązujących w dacie jej wydania. Decyzja Naczelnika Miasta U. z dnia [...].07.1976 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego w Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczona nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. W postępowaniu wywłaszczeniowym powinno zatem zostać udowodnione, że zaistniała któraś z okoliczności wymienionych w tym przepisie, co uzasadniałoby wywłaszczenie. W postępowaniu nadzorczym organ nadzoru powinien zaś wykazać, że postępowanie wywłaszczeniowe udokumentowało okoliczność stanowiącą podstawę wywłaszczenia. Jak stanowi art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r. decyzja o wywłaszczeniu miała być wydawana po przeprowadzeniu rozprawy, na podstawie oceny całokształtu okoliczności sprawy, a w szczególności ustalenia, czy objęta wnioskiem nieruchomość jest wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na cele, dla których wywłaszczenie jest według ustawy dopuszczalne, przy czym decyzja mogła orzekać wywłaszczenie w zakresie podanym we wniosku lub mniejszym albo wniosek oddalić. Przepis ten zatem wyraźnie nakazywał dokonanie ustaleń co do rzeczywistych potrzeb wnioskodawcy wywłaszczenia, przy wykazanej wcześniej dopuszczalności wywłaszczenia, wynikającej z art. 3 ustawy. Organ nadzorczy powinien zatem ocenić czy organ wywłaszczeniowy dokonał tego rodzaju ustaleń i czy ich wynik uzasadniał wydanie określonego rozstrzygnięcia. Art. 22 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. stanowił, że odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych, która powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. Istotny zatem dla ustalenia odszkodowania był wynik rozprawy z udziałem biegłych, których opinia powinna była być szczegółowo uzasadniona. Organy nadzoru obu instancji uznały, że decyzja wywłaszczeniowa została prawidłowo wydana i nie narusza prawa, co pozostaje w sprzeczności z materiałem sprawy, a zwłaszcza aktami postępowania wywłaszczeniowego. Nie wykazały one z jakich dowodów wynika, że okoliczności dopuszczające wywłaszczenie i jego rozmiar zaistniały i że organ wywłaszczeniowy je wykazał. Z akt zarówno postępowania nadzorczego, jak i wywłaszczeniowego wynika natomiast, że organy w ogóle nie oceniły czy okoliczności te wystąpiły, ani że zostały udowodnione. Co się zaś tyczy ustalenia odszkodowania i braku udziału biegłych na rozprawie wywłaszczeniowej to trudno się zgodzić z oceną, że naruszenie tego przepisu nie miało żadnego znaczenia. W ponownym postępowaniu organy dokonają oceny, czy w postępowaniu wywłaszczeniowym wykazano dopuszczalność wywłaszczenia, zatem zaistnienie przesłanek przewidzianych w art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. i jakie dowody o tym przesądzają, czy rozmiar wywłaszczenia był uzasadniony rzeczywistą potrzebą wnioskującego o wywłaszczenie i czy zostało to wykazane w postępowaniu wywłaszczeniowym, o ile okazałoby się, że wywłaszczenie było w ogóle dopuszczalne, a także czy dopuszczalne było ustalenie odszkodowania bez udziału biegłych w rozprawie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1270).