I SA 426/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie WSA Krystyna Kleiber WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2004 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2002 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. S. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 426/03 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2002 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania byłym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] nr hip. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy: nieruchomość położona w W. przy ul. [...] stanowiła współwłasność: W. S. (w 2/8 częściach), M. K. i K. K. (w 2/8 częściach niepodzielnych), J. T. (w 4/8 częściach). Na mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr. 50, poz. 279) grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł z dniem 21 listopada 1945 r. na własność gminy miasta W. (później Skarbu Państwa). Decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...] orzeczono o nieprzyznaniu dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do tej nieruchomości. Jednocześnie orzeczono, że wszystkie budynki znajdujące się ta tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Jako przyczynę takiego rozstrzygnięcia wskazano, iż byli właściciele nie złożyli w terminie stosownego wniosku o przyznanie własności czasowej nieruchomości. W dnu [...] marca 2001 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął wniosek J. S. (prawnej następczyni W. S.) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (orzeczenia administracyjnego) Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...] dotyczącego odmowy przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej. We wniosku podano, że decyzja ta jest sprzeczna z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...] wydanej przez Prezydium Rady Narodowej Miasta W. należy do jego właściwości, gdyż w chwili obecnej przedmiotowa nieruchomość jest własnością komunalną. Podstawę do wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr. 50, poz. 279). W myśl art. 7 ust. 2 powołanego dekretu gmina obowiązana była uwzględnić wniosek dotychczasowego właściciela, następcy prawnego właściciela, lub osoby prawa jego reprezentującej, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowy (później planu zagospodarowania przestrzennego). Było to jednak możliwe po złożeniu przez byłych właścicieli stosownego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości w dekretowym terminie, co wynika z treści art. 7 ust. 1 wyżej wymienionego dekretu. Z akt sprawy wynika, że stosowny wniosek nie został złożony w terminie przez byłych właścicieli nieruchomości. Termin określony w art. 7 ust. 1 wyżej wymienionego dekretu jest zawitym terminem prawa materialnego i nie stosuje się do niego przepisów o przywrócenie terminu – jest on terminem nieprzywracalnym. W tej sytuacji nie można uznać, że kwestionowana decyzja Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...], którą orzeczono o nieprzyznaniu dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] - wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Odnośnie podniesionej przez skarżącą okoliczności dotyczących niedopełnienia przez organ administracji obowiązku powiadomienia dotychczasowego właściciela o postępowaniu prowadzonym w stosunku do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], organ wskazał, iż fakt pozbawienia strony możliwości wzięcia udziału w postępowania administracyjnym stanowić może jedynie przesłankę do ewentualnego wznowienia, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 4 kpa, postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną (ostatecznym orzeczeniem administracyjnym). Zgodnie zaś z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności stanowiące przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 kpa nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 kpa. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. złożyła skargę J. S. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Decyzjom tym zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, a w szczególności art. 5, 8 i 9 poprzez nieuwzględnienie, że w ówczesnym stanie prawnym budynek mieszkalny wielorodzinny położony w W. przy ul. [...] pozostawał własnością dotychczasowych właścicieli nieruchomości objętej księgą wieczystą pod nazwą "[...]", w tym W. S. w 1/4 części; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 4 kpa, albowiem W. S. nie brał udziału bez własnej winy w postępowaniu dotyczącym wydania orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] lutego 1955 r. 3) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, a w szczególności art. 23 i n. oraz art. 80, ust. 2, poprzez wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w lutym 1955 r., bez uprzedniego złożenia wniosku o takowe postępowanie ze strony byłego uprawnionego właściciela gruntu, co doprowadziło do wydania orzeczenia administracyjnego bez podstawy prawnej, jak również z rażącym naruszeniem prawa przez pozbawienie właściciela budynku bez przyznania prawa do odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i wskazało, że zarzuty skarżącej dotyczą przede wszystkim poprawności postępowania przy wydaniu orzeczenia będącego przedmiotem nadzoru, a więc mogły być badane w postępowaniu wznowieniowym, a nie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w pierwszej kolejności zważyć należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd dokonując kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stwierdził, że postępowanie nadzorcze nie zostało należycie przeprowadzone z dwóch zasadniczych względów, które nie były podniesione w skardze: Po pierwsze, nie zostało przeprowadzone badanie księgi wieczystej urządzonej dla nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, położonej przy ul. [...] pod nazwa "[...]", celem ustalenia właścicieli tej nieruchomości przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr. 50. poz. 279), to jest przed dniem 21 listopada 1945 r. Z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla W. w W. znajdującego się w aktach sprawy wynika bowiem, że uwidocznieni w dziale [...] tej księgi wieczystej właściciele nabyli nieruchomość po wejściu w życie powołanego dekretu. Z aktu notarialnego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika natomiast jakim tytułem do nieruchomości legitymował się jej zbywca M. K. W tej sytuacji nie można ocenić kto był uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej do gruntu tej nieruchomości i czy wniosek taki mógł być złożony, co rzutowałoby na sytuację prawną skarżącej. Po drugie, należy wskazać, że z powołanego wyżej zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego wynika, że po wejściu w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli: W. S. w 2/8 częściach, M. K. i K. K. w 2/8 równych częściach niepodzielnie i J. T. w 4/8 częściach. Z akt sprawy wynika, że prawami do spadku po W. S. wykazały się H. R., A. S. i D. T. A zatem pozostali współwłaściciele nieruchomości lub ich następcy prawni nie brali udziału w postępowaniu. Z akt nie wynika także kim są osoby, którym doręczony został odpis zaskarżonej decyzji. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest ustalenie kręgu osób, które biorą udział w postępowaniu w charakterze strony. Nadto zasada czynnego udziału strony w postępowaniu nakłada na organ administracji obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań. Pominięcie w toku postępowania administracyjnego współwłaścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych, którym w tym postępowaniu służy przymiot strony, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, którą sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę. Stwierdzić zatem należało, że organ prowadzący postępowanie nadzorcze naruszył przepisy art. 7,10, 77 § 1, 107 § 3 kpa. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b, c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznając, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Rozstrzygnięcie to traci moc w chwili uprawomocnienia się wyroku. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.).