I SA 51/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.), Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch,, WSA Jolanta Zdanowicz, , Protokolant Joanna Kaklin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. sprawy ze skargi T.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę I SA 51/03 UZASADNIENIE W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego T.P. wnosił o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [..] utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2002 r. [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości stanowiących działki o numerach: [...], [...] i część [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonych w [...] przy ulicy [...], domagając się także uchylenia decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podnosząc w szczególności, że ponieważ przed dniem 1 stycznia 1998 r. na objętej wnioskiem nieruchomości zostały ustanowione prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich i prawa te zostały ujawnione w księgach wieczystych przed tą datą , przysługujące byłym właścicielom roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługiwało. W związku z reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga stała się – na podstawie przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) – przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zaskarżone decyzje zostały wydane po uchyleniu w dniu 19 marca 2002 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny ( sygn. akt I SA 948/00 ) poprzednich rozstrzygnięć jakie zapadły w tej sprawie. Po uzupełnieniu – stosownie do wytycznych Sądu - materiału dowodowego przez dołączenie do akt sprawy odpisów z ksiąg wieczystych Kw [...], Kw [...] i Kw [...] oraz usunięciu braków formalnych postępowania poprzez uzyskanie w dniu [...[ sierpnia 2002 r. poparcia wniosku o zwrot nieruchomości przez spadkobierczynie poprzedniej współwłaścicielki nieruchomości C.S. tj. B.I. i H.W. a także powiększenie kręgu osób biorących udział w postępowaniu w charakterze strony o aktualnych właścicieli i wieczystych użytkowników przedmiotowego gruntu tj. K. i D. małż. B., J. i E. małż. P. oraz J. i J. małż. B. – Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. umorzył postępowanie. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia podniósł, że byli współwłaściciele nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa pod budownictwo jednorodzinne zarządzeniem Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] października 1976 r. nr [...] tj. T.P. oraz spadkobierczynie C.S. tj. B.I. i H.W. wystąpili z wnioskiem o zwrot opisanej na wstępie nieruchomości. W toku postępowania organ ustalił, że w latach 1979 – 1980 nieruchomości te zostały obciążone prawem na rzecz osób trzecich. Działka o numerze [...] o powierzchni [...] ha ( d. nr [...] ) została obciążona prawem wieczystego użytkowania na rzecz J. i E. małż. P. zaś wpisu prawa do księgi wieczystej Kw [...] ( dawny nr Kw [...] ) dokonano w dniu [...] marca 1979 r. Działka o numerze [...] o powierzchni [...] ha ( d. nr [...] ) została obciążona prawem użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz K. i D. małż. B. Wpis obciążenia został ujawniony w księdze wieczystej Kw [...] ( d. nr Kw [...] ) w dniu [...] lutego 1980 r. Działka o numerze [...] o powierzchni [...] ha ( d. nr [...] ) została oddana w wieczyste użytkowanie na rzecz J. i J. małżonków B. Wpis tego prawa do księgi wieczystej Kw [...]( d. nr Kw [...] ) dokonano w dniu [...] maja 1980 r. zaś decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] października 1998 r. nr [...] przekształcono prawo wieczystego użytkowania w prawo własności. Powyższe nieruchomości zostały zabudowane domami jednorodzinnymi zgodnie z celem na jaki pierwotnie wywłaszczono grunt. Powołując się zatem na przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm. ) Starosta, na zasadzie przepisu art. 104 i 105 k.p.a., umorzył – jak wspomniano - postępowanie zwrotowe ze względu na okoliczność, że wnioskodawcom nie przysługiwało roszczenie o zwrot przedmiotowych nieruchomości, ponieważ przed dniem 1 stycznia 1998 r. zostały one obciążone prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich i prawa te zostały przed tą datą ujawnione w księgach wieczystych. Odwołanie od powyższej decyzji złożył T.P., który oponując przeciwko umorzeniu postępowania podniósł okoliczność, że dla przedmiotowego gruntu prowadzone są przez Sąd Rejonowy w [...] cztery księgi wieczyste tj. oprócz w/w istnieje także księga o numerze Kw [...] (d. nr Kw [...] ), w której nie został uwzględniony ani podział nieruchomości stanowiącej dawniej działkę nr [...] ani też nie ujawniono faktu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i nadal jako właściciele dawnej działki nr [...] figurują T.P. i C.S. Ponadto odwołujący zarzucił organowi, że do dnia dzisiejszego nie zapłacono mu odszkodowania i zachodzi niezgodność co do powierzchni gruntu tj. brakuje [...] m kw. Rozpatrując sprawę w toku instancji Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w pełni ją podzielając i stojąc na stanowisku, że organ ten wypełnił w całości zalecenia i wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednocześnie w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Wojewoda, odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu T.P. a dotyczących istnienia innej jeszcze księgi wieczystej ( Kw [...] d nr Kw [...] ) stwierdził, że przed wywłaszczeniem cała nieruchomość T.P. i C.S. ( tj. działka nr [...] o powierzchni [...] ha ) uregulowana była w księdze wieczystej Kw "[...]". Następnie zostało wydane przez Naczelnika Miasta i Gminy [...] zarządzenie z dnia [...] października 1976 r. nr [...] i nastąpiło ostatecznie przejęcie spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Fakt ten znajduje odzwierciedlenie w księgach prowadzonych pod nr Kw [...], [..] i [...] natomiast brak jest ujawnienia tej okoliczności w powoływanej przez odwołującego się księdze Kw [...], która zawiera nieaktualne, mylne dane. Zdaniem organu nie jest wykluczone, iż ten nieaktualny zapis ma miejsce za sprawą mylnego stwierdzenia przez Państwowe Biuro Notarialne w [...] w postanowieniu z dnia [...] grudnia 1977 r. sygn. akt [...], że nie objęta wywłaszczeniem część nieruchomości (działka o numerze [...] o powierzchni [...] ha ) nie miała urządzonej księgi wieczystej ( k. [...] teczka oznaczona nr [...] ). Ponieważ organy administracji publicznej nie mają kognicji do samodzielnego usuwania tego rodzaju nieścisłości we wpisach zawartych w księgach wieczystych Wojewoda odesłał odwołującego się na drogę postępowania przed sądem cywilnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej, której to możliwości nie odbiera mu umorzenie niniejszego postępowania. Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących brakującej powierzchni i niewypłaconego odszkodowania organ wskazał ,że argumenty te nie maja znaczenia w postępowaniu zwrotowym, gdyż wykraczają poza jego ramy. Powyższe rozstrzygnięcie stało się przedmiotem skargi do Sądu, w której T.P. powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu. Skarżący w szczególności kwestionował zasadność wpisów zawartych w księgach wieczystych prowadzonych dla przedmiotowego gruntu z wyjątkiem wpisu prawa własności ujawnionego na jego rzecz i C.S. w księdze nr Kw [...] i stał na stanowisku, iż nowe księgi wieczyste zostały założone w wyniku przestępstwa zaś przedmiotowa nieruchomość nie przeszła nigdy na własność Skarbu Państwa a tylko były takie plany. Akcentował ponadto nieotrzymanie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia i niezgodność co do powierzchni gruntu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za nieuzasadnioną. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organy prawidłowo uzupełniły zarówno materiał dowodowy jak i krąg uczestników postępowania. Ze względu na treść przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami istotnie nie przysługuje w tym konkretnym przypadku byłym właścicielom nieruchomości roszczenie o jej zwrot. Ewidentnie świadczą o tym wpisy i daty ich dokonania we wskazanych wyżej księgach wieczystych prowadzonych, dla poszczególnych nieruchomości. Nie podważa tej okoliczności fakt istnienia starej księgi wieczystej, w której nigdy nie ujawniono prawa własności Skarbu Państwa ani następnie praw wieczystych użytkowników. Zdaniem Sądu istnienie do chwili obecnej w/w księgi zostało spowodowane najprawdopodobniej pomyłką jaka nastąpiła w roku 1977. Pierwotnie dla przedmiotowej nieruchomości była prowadzona księga wieczysta "[...]", w której powierzchnia nieruchomości określona była na [...] ha. Po wydaniu przez Naczelnika Miasta i Gminy [...] zarządzenia nr [...] przejęto na rzecz Skarbu Państwa część powyższej działki ( dz. [...] ) a właścicielom pierwotnie – w oparciu o przepis art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach ( Dz. U. Nr 27 poz. 192) nadano po jednej działce pod zabudowę jednorodzinną. Były to działki o numerach [....] i [...] ( utworzone z działki [...] ). Jak wynika z akt archiwalnych w dniu [..] lutego 1977 r. geodeta miejski z Urzędu Miasta i Gminy [...] wystąpił do Państwowego Biura Notarialnego w [...] o zamknięcie księgi wieczystej "[...]" prowadzonej dla nieruchomości nr [...] informując jednocześnie, że wnioski o założenie nowych ksiąg wieczystych będą złożone w terminie późniejszym. Wnioski takie zostały istotnie złożone i w ich następstwie Państwowe Biuro Notarialne założyło obecnie funkcjonujące powyższe trzy księgi wieczyste, w których ujawniono własność Skarbu Państwa a następnie prawa użytkowników wieczystych. Państwowe Biuro Notarialne dokonało także zamknięcia starej księgi wieczystej Kw. "[...]". Umknęło jednak uwagi organów, że – jak wynika z zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] października 1976 r. ( k. [...] akt archiwalnych ) – z tejże księgi wieczystej wcześniej odłączono część nieruchomości o obszarze [...] ha, stanowiącej własność jeszcze matki T.P. i C.S. tj. B.P. i dla tego, odłączonego obszaru urządzoną nową księgę wieczystą , ową Kw. [...]. Księga ta nie została w tamtym czasie zamknięta i z tego powodu nadal istnieje a zatem w niniejszej sytuacji obejmuje ona ten sam obszar gruntu, którego dotyczą księgi Kw. [...], [...] i [...]. Kwestia rozwiązania powyższego problemu należy oczywiście do postępowania przed sądem powszechnym, ale inicjatywa w tym zakresie spoczywa w rękach zarówno skarżącego jak i uczestników postępowania. Taki stan rzeczy nie wpływa jednak na treść rozstrzygnięcia, które zapadło w niniejszej sprawie, gdyż zostały spełnione przesłanki, o których mowa w przepisie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawa do gruntu, którego zwrotu dochodzą byli właściciele i ich następcy prawni, zostały zbyte i ujawnione w księgach wieczystych przed dniem 1 stycznia 1998 r. Znamienne jest przy tym i nielogiczne, że skarżący z jednej strony twierdził, że nigdy nie doszło do przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa ( choć treść akt administracyjnych temu wyraźnie przeczy ) i że jedynym, zgodnym z prawdą wpisem jest wpis prawa własności na jego rzecz i jego siostry w księdze Kw [...], z drugiej strony wystąpił z wnioskiem w postępowaniu administracyjnym o zwrot gruntu a nie z powództwem cywilnym - przysługującym właścicielowi - o wydanie gruntu. Okoliczność ta dowodzi, że pomimo wszystko skarżący przyznaje fakt przejęcia gruntu przez Skarb Państwa. Wyjaśnieniu podlegała jeszcze jedna okoliczność. W sprawie występowała strona mająca miejsce zamieszkania za granicą – B.I. Sąd pismem z dnia 4 sierpnia 2004 r. pouczył ją o treści przepisu art. 299 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tego powodu ustanowienie przez uczestniczkę I. jej pełnomocnikiem procesowym J.P., który oświadczył na rozprawie, że jest jej bratem ciotecznym, nie mogło prowadzić do uznania powyższego pełnomocnictwa za skuteczne przed sądem. Pełnomocnikiem zaś dla doręczeń uczestniczka ustanowiła inną osobę i czynność ta była w pełni skuteczna. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.