I SA 518/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Krystyna Kleiber /spr./ WSA Elżbieta Lenart Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2004 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2002 nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3.zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. B. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 518/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. Starosta [...] odmówił J. B. i K. D., spadkobierczyniom S. C. zwrotu nieruchomości stanowiącej w dacie wywłaszczenia działki nr [...] , [...],[...] - obecnie cz. [...], [...] cz. [...] i cz. [...] o łącznej powierzchni [...] m2 położonej w M. przy ul. [...]. Starosta ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na wniosek Fabryki [...] "[...]", decyzją o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. pod budowę osiedla mieszkaniowego w M. przy ul. [...] , zgodnie z zatwierdzonym planem realizacyjnym Nr [...] wydanym w dniu [...] września 1977 r. przez Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta W. Na nieruchomości tej zostało wybudowane osiedle mieszkaniowe, a na działkach nr [...] i [...] jest ulica wraz z infrastrukturą techniczną i podziemną jak: wodociągi, instalacja gazowa, instalacja elektroenergetyczna niskiego napięcia, część budynku wielorodzinnego Nr [...] oraz chodniki i zieleń osiedlowa. Wszystko to stanowi infrastrukturę osiedla niezbędną do jego prawidłowego funkcjonowania. Zdaniem organu administracji publicznej nie można mówić w tym przypadku o zbędności na cel wywłaszczenia, gdyż nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z jego celem określonym w decyzji, natomiast wymieniona infrastruktura służy do obsługi istniejącego osiedla, poza tym ma na celu zaspokajanie potrzeb mieszkańców osiedla. Ponadto okolicznością, która dodatkowo ma wpływa na orzeczenie o odmowie zwrotu jest ustanowienie na części nieruchomości wywłaszczonej, tj. na działce nr [...] i [...] prawa użytkowania wieczystego i pobudowanie tam pawilonów handlowych w celu rozszerzenia sieci handlowej na terenie osiedla. Od tej decyzji spadkobierczynie byłego właściciela S. C., złożyły odwołanie podnosząc, że w planach realizacyjnych wywłaszczenia, na nieruchomości przewidziane były budynki mieszkalne, a nie usługowo-handlowe, a nadto, że część nieruchomości stała się własnością osób trzecich, czego również nie przewidywano w dacie wywłaszczenia. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...], stwierdzając, że dokonana przez starostę ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego jest prawidłowa, bowiem realizacja infrastruktury technicznej i społecznej, bez której osiedle mieszkaniowe nie może funkcjonować jest zgodna z celem wywłaszczenia. Brak jest zatem podstaw do zwrotu przedmiotowej nieruchomości. J. B. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości na inne cele aniżeli w decyzji wywłaszczeniowej. W szczególności przekazanie fragmentu działki do użytkowania wieczystego osobie fizycznej, a innego Gminnej Spółdzielni w M. Zdaniem skarżącej organ administracji winien był powiadomić ją o użytkowaniu nieruchomości na inne aniżeli zamierzone cele i istnieniu możliwości jej zwrotu. Wojewoda [...] wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, będąc z dniem l stycznia 2004 r. - na podstawie art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - Sądem właściwym do rozpoznania skargi, zważył co następuje: Wojewódzkie sądy administracyjne, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a zgodnie z art. 134 ustawy rozstrzygając sprawy, nie są związane zarzutami wniosków skarg oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie więc od podnoszonych przez stronę zarzutów przeciwko decyzji wydanej przez organ administracji publicznej Sąd bada zgodność tej decyzji z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie tej została naruszona zasada określona art. 7 kpa przewidująca, że organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ orzekający w pierwszej instancji nie ustalił okoliczności faktycznych, niezbędnych dla oceny wykorzystania nieruchomości w celu określonym w decyzji z dnia [...] kwietnia 1978 r. Naczelnika Miasta i Gminy W., o wywłaszczeniu i odszkodowaniu określony ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r. Nr 46 poz. 543 z późniejszymi zmianami). Do dokonania takich niezbędnych ustaleń, pod kątem wskazanych przepisów, konieczny jest plan realizacyjny wydany przez Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta W. nr [...] z dnia [...] września 1977r. Organ orzekający nie uzyskał tego planu, a więc nie mógł poddać go szczegółowej analizie. Wywłaszczenie nastąpiło na mocy art. 2 i 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1985 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64), a więc w sytuacji gdy nieruchomość zostaje uznana jako niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w planach gospodarczych, w tym dla planowanej realizacji budownictwa ogólno mieszkalnego i zorganizowanego budownictwa mieszkalnego. W tej samej ustawie w art. 34 ust. 1 przewidywano zwrot nieruchomości na rzecz wywłaszczonego właściciela przy ustaleniu, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie. W następnej ustawie - z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 z późniejszymi zmianami) przepis art. 69 zawierał analogiczne rozwiązanie. Zgodnie z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzeczenia organów administracji: 1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że poprzedni właściciel lub jego następca prawny nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości; 2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; 3. Poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a stosownie do art. 137 1. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: • pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo • utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. 2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Obecnie, od dnia 22 września 2004 r. przepisy te zostały zmienione przy czym przepis art. 137 ust. 1 w ten sposób, że wykreślono pkt 2 w dotychczasowym brzmieniu, wprowadzając w jego miejsce jako warunek uznania nieruchomości za zbędną wówczas gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Warunkiem więc żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest uznanie, że stała się ona zbędna w całości lub w części na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uznanie to może dotyczyć albo płaszczyzny faktycznej albo prawnej. Faktyczną w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 1 to jest upływu czasu i drugiej przesłanki nie rozpoczęcia prac inwestycyjnych. Zbędność prawna występuje wówczas gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Istotne jest przy tym, że sposób wykorzystania nieruchomości w odniesieniu do celu jej nabycia ocenia się według stanu istniejącego w tym dniu. W sprawie niniejszej winno nastąpić badanie faktyczne – czy plan realizacyjny inwestycji przewidywał zabudową ogólno-mieszkaniową na całej powierzchni, w jakiej części teren miał służyć infrastrukturze i czy realizacja inwestycji przebiegła stosownie do jego założeń. W sprawie występują dwie Spółdzielnie mieszkaniowe – należy więc ustalić czy plan realizacyjny będący podstawą wywłaszczenia był zmieniony lub uzupełniony i w jakim czasie. W sprawie występuje dwóch użytkowników wieczystych – należy więc ustalić czy działki, które zostały im przekazane w użytkowanie wieczyste były objęte pierwotnym lub późniejszym planem i czy istniejący stan faktyczny był zgodny z planowanym. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] pomimo istotnych braków postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. Z tych względów decyzje obu organów administracji publicznej należało, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. C, z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić bowiem naruszenie wskazanego przepisu art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego rzutowało na ustalenie co do istoty sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Stosownie do art. 152 cytowanej przepisów zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.