I SA 826/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska NSA Anna Łukaszewska-Macioch Protokolant Joanna Kaklin po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r. spraw ze skarg A. S., Z. R., E. P., B. C., R. S., M. B., R. B., P. S., R. S., M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty L. z dnia [...] maja 2002 r., nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 826/03 UZASADNIENIE Starosta L. decyzją nr [...] z dnia [...]maja 2002 r. na podstawie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) po rozpatrzeniu wniosku A. S., R. B., M. B., B. C., R. S., P. S., E. P., R. S., M. M., Z. R. o zwrot działki nr ewidencyjny [...] (dawna działka nr [...]) o pow. [...] m2, położonej w obrębie [...], gm. J. (dawnej J. grom. N.) odmówił wnioskodawcom zwrotu wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki numer ewidencyjny [...] (dawnej działki nr. [...]) o pow. [...] m2, położonej w obrębie [...], gm. J. Organ I instancji ustalił, że teren o powierzchni około [...] ha, położone w obrębie [...], gm. J., dawniej J. grom. N. należące do osób fizycznych w roku 1960 zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Zakładów [...] w L.. Między innymi w skład tego terenu wchodziła działka nr [...] obecnie ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2 stanowiąca własność spadkobierców A. S., M. S., S., W., G. B. i R. Z., wywłaszczona orzeczeniem o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...] października 1960 r., nr [...] wydanym przez Prezesa Prezydium Rady Narodowej w W. Urząd Spraw Wewnętrznych. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło pod budowę Cegielni [...] oraz potrzeb eksploatacji piasku dla tego Zakładu zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej zatwierdzonej w dniu [...] sierpnia 1957 r., nr [...] przez Wojewódzki Zarząd Architektoniczno-Budowlany w W. Z powodu braku tytułu własności do wywłaszczonej nieruchomości, wnioskodawcy przeprowadzili postępowanie sądowe o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości przed wywłaszczeniem tj. z dniem [...] września 1954 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lutego 2000 r., sygn. akt [...] właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli M. S. w [...] części, G. B., W. S. oraz Z. R. po [...] części każde. Następnie przeprowadzili postępowania spadkowe po zmarłych byłych współwłaścicielach i ich spadkobiercach tj. M. S., G. B., W. S., S. B., J. B., E. S. i J. S. O zwrot działki numer ewidencyjny [...] (dawniej nr [...]) wystąpili R. S., Z. R., M. M., P. S., E. P., A. S., R. B., M. B., B. C., R. S. twierdząc, że stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Następcą prawnym Zakładów w L. było [...] Przedsiębiorstwo Ceramiki [...] w Z.. Od czasu wywłaszczenia tj. od 1960 r. z wywłaszczonych gruntów sukcesywnie eksploatowany był piasek dla potrzeb Zakładu do produkcji [...]. [...] Przedsiębiorstwo [...] w Z. zawiadomiło Urząd Rejonowy w L. pismami: z dnia 9 lutego 1993 r., nr [...] i z dnia 15 listopada 1993 r., nr [...], że działki od nr [...] do [...] (wg. rejestru wywłaszczeniowego) stały się dla Przedsiębiorstwa zbędne z uwagi na wyeksploatowanie złoża piasku. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1994 r., nr [...] (spr. [...]) Kierownik Urzędu Rejonowego w L. wygasił [...] Przedsiębiorstwu Ceramiki Budowlanej w Z. prawo zarządu gruntem Skarbu Państwa o pow. [...] ha co odpowiada wywłaszczonym działkom od nr [...] do nr [...]. W stosunku do pozostałej części wywłaszczonych gruntów Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 1994 r., nr [...] (spr. [...]) dokonał uwłaszczenia wyżej wymienionego Przedsiębiorstwa, stwierdzając, że z dniem 5 grudnia 1990 r. nabyło ono prawo użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa o pow. [...] ha, oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...]. Na podstawie zarządzenia nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1993 r. [...] Przedsiębiorstwo [...] w Z. zostało postawione w stan likwidacji. Następnie Syndyk masy upadłościowej [...] Przedsiębiorstwa Ceramiki Budowlanej aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1994 r., Rep. [...], sprzedał Spółce z o.o. "[...]" w L. prawo użytkowania wieczystego działki nr ewidencyjny [...]. Obecnie Spółka z o.o. "[...] " nie prowadzi produkcji [...]. Od dnia 1 stycznia 1998 r. w sprawie zwrotów wywłaszczonych nieruchomości mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Mający zastosowanie w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że pojecie "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" nie może być rozumiane tak jak w języku potocznym lub też na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, albowiem ustawodawca odsyła do art. 137, w którym zawarł definicję legalną tego pojęcia. Stosownie do ust. 1 tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli pomimo upływu siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prąc związanych z realizacja tego celu, albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Ust. 2 art. 137 przewiduje, że jeżeli w przypadku o którym mowa w ust. 1 pkt. 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji uzasadnione zostało faktem wykorzystania nieruchomości na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu. Wywłaszczenie tej nieruchomości nastąpiło na rzecz Państwa w zarząd i użytkowanie Zakładów [...] na cele budowy Cegielni [...] oraz potrzeb eksploatacji piasku dla tego zakładu. Następcą prawnym Zakładów [...] było [...] Przedsiębiorstwo [...] w Z. Dopiero po wykorzystaniu działki pod eksploatację piasku [...] Przedsiębiorstwo [...] przekazało w 1993 r. tę działkę wraz z innymi jeszcze działkami jako zbędną Urzędowi Rejonowemu w L. Następnie Syndyk masy upadłościowej [...] Przedsiębiorstwa [...] aktem notarialnym z dnia 8 grudnia 1994 r. Rep. A nr [...] sprzedał Spółce z o.o. "[...]" w L. prawo użytkowania wykorzystanej także części terenu objętego wyżej wymienioną lokalizacją nr [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...]. Organ pierwszej instancji uznał, że w świetle przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 cytowanej wyżej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczona działka nie podlega zwrotowi na rzecz poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców. Od powyższej decyzji nr [...] Starosty L. złożyli odwołanie A. S., E. P. i R. S. w odpowiednim terminie określonym przepisami art. 129 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z czym podlegają one rozpatrzeniu przez organ drugiej instancji. Natomiast obwołania B. C., Z. R. M. B., M. M., P. S., R. S. i R. B. wniesione zostały z uchybieniem tego terminu i nie podlegają rozpatrzeniu w tym postępowaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2003 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty L. z dnia [...] maja 2002 r. Organ drugiej instancji nie znalazł podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, organ pierwszej instancji uzasadnił faktem wykorzystania nieruchomości na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu tj. na cele eksploatacji piasku dla potrzeb Cegielni [...]. W uzasadnieniu decyzji wymienił zebrane w postępowaniu materiały dowodowe świadczące o faktycznym wykorzystaniu nieruchomości na cele, dla których nastąpiło jej wywłaszczenie. Mając na względzie, iż powyższa działka faktycznie została wykorzystana (użyta) zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, organ odwoławczy uznał, że nie powstał obowiązek jej zwrotu, choćby następnie była wykorzystywana na inne cele lub nastąpiło rozporządzenie nieruchomością. Tego rodzaju pogląd zgodny jest ze stanowiskiem w sprawach zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, zawartym w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1995 r. sygn. akt III AZP 3/95, a także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego np. z dnia 6. września 1994 r. IV SA 1041/93 i 19 kwietnia 1996 r. SA I Lu 1812/95. W tej sytuacji zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji orzekającą o odmowie dokonania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, organ odwoławczy jako prawidłową utrzymał w mocy. Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli A. S., Z. R., E. P., B. C., R. S., M. B., R. B., P. S., R. S. i M. M. podnosząc argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 28 kpa. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stroną postępowania są zatem właściciel lub współwłaściciel wymienionej nieruchomości lub ich następcy prawni. Ponadto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że dla skuteczności wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości konieczne jest aby wniosek taki złożyły wszystkie osoby, które należą do którejś z wymienionych wyżej kategorii. Jednym z kolejnych spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości był E. P. dwojga imion S., syn W. i J. S. Zmarł dnia [...] listopada 1971 r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2000 r. Sąd Rejonowy w W. w sprawie oznaczonej sygn. [...] stwierdził, że spadek po E. S. nabyli na podstawie ustawy żona spadkodawcy B. G. oraz dzieci M. M., R. S. i P. S. po [...] części każdy z nich. W omawianej sprawie w postępowaniu administracyjnym nie brała udziału B. G., co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 kpa stanowi przesłankę wznowienia postępowania. Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.