I SA 830/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska NSA Anna Łukaszewska-Macioch Protokolant Joanna Kaklin po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości oddala skargę I SA 830/03 UZASADNIENIE W dniu 4 stycznia 2001 r. M.L. złożył przez swojego pełnomocnika wniosek do Urzędu Gminy W. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] i [...] nr hip. [...]. Do wniosku dołączono kopię pisma M.D. z dnia 28 lipca 1965 r., która wystąpiła o przywrócenie prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości. Burmistrz W. rozpatrujący wniosek M.L. z dnia 4 stycznia 2001 r. - decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. znak [...] - odmówił jego uwzględnienia w części dotyczącej nieruchomości położonej przy ul. [...] dawny nr [...], oznaczonym nr hip.[...], natomiast w odniesieniu do pozostałej części gruntu, stanowiącej własność Skarbu Państwa, uznał się niewłaściwym do rozpoznania wniosku. Organ pierwszej instancji uznał, że M.L. jest następcą prawnym M.D. (I voto L.), byłej właścicielki hipotecznej przedmiotowej nieruchomości. Organ I instancji w toku postępowania ustalił, że wyżej wymieniona nieruchomość, po wejściu w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) przeszła na własność gminy W., a z chwilą likwidacji gmin w 1950r. - na własność Skarbu Państwa. Następnie, na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z póź. zm.), powyższy grunt stał się w części, z dniem 27 maja 1990 r., własnością [...] Gminy W.. Natomiast w dniu złożenia wniosku przez M.L. nieruchomość, zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195 z późn. zm.), była własnością gminy W.. Z akt sprawy wynika, że w dniu 30 września 1948 r. Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W., na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., złożył wniosek o przyznanie dotychczasowej właścicielce prawa wieczystej dzierżawy na przejętym gruncie. Prezydium Rady Narodowej W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] listopada 1960 r., odmówiło przyznania tego prawa z uwagi na to, że dotychczasowy właściciel nie zgłosił się i nie popierał wniosku złożonego przez Urząd Likwidacyjny. W uzasadnieniu decyzji Burmistrza podniesiono, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu uprawnieni mieli sześć miesięcy, od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, na złożenie wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy. Z uwagi na to, że termin ten ma charakter materialny, jest terminem zawitym, jego przekroczenie powoduje wygaśnięcie roszczenia. Ustalono, że stosowny wniosek w niniejszej sprawie powinien zostać złożony do dnia 19 października 1948 r., ponieważ objęcie gruntu przez gminę nastąpiło w dniu 19 kwietnia 1948 r. Stwierdzono też, iż w aktach brak jest wniosku M.D., złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r., a Okręgowy Urząd Likwidacyjny w W. nie miał legitymacji do składania wniosków dekretowych w imieniu byłych właścicieli. Z tego względu również wniosek złożony przez M.L. w dniu 4 stycznia 2001 r. nie mógł zostać uwzględniony. Od decyzji organu I instancji odwołanie do Samorządowego kolegium Odwoławczego w W. złożył M.L. zaznaczając, że organ orzekający w sprawie nie zebrał całego materiału dowodowego i nie wyjaśnił istotnych okoliczności. Rozpatrując złożone przez wnioskodawcę odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] uznało, że brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji i utrzymało ją w mocy. Stwierdzono, że ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji są prawidłowe i nie zostały podważone przez odwołującego się. Dawna właścicielka nieruchomości nie złożyła wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy w wymaganym terminie, a znajdujące się w aktach pisma nie mogą zostać uznane za taki wniosek. Ponadto termin przewidziany w art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r. ma charakter prekluzyjny i nie może być przedłużony ani przywrócony. Z tego względu obecnie nie było możliwe ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowym gruncie. W dniu 9 kwietnia 2003 r. orzeczenie to zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż dekret z 1945 r. nie miał celu konfiskacyjnego, lecz wydany był dla umożliwienia szybkiej odbudowy stolicy. Dlatego formalne i bezduszne przestrzeganie przepisów sprzed ponad pół wieku jest niezgodne z celem jakiemu miały służyć. Ponadto skarżący nie zgadza się z ustaleniem przez organy orzekające w sprawie, że dotychczasowa właścicielka nieruchomości nie zgłosiła wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy. Brak w aktach sprawy stosownych dokumentów z lat 40-tych skarżący tłumaczy upływem długiego okresu czasu, bałaganem i licznymi przeprowadzkami organów administracyjnych właściwych w tej sprawie. Zdaniem M.L. kopia pisma M.D. z dnia 28 lipca 1965 r. stanowi dowód, że stosowny wniosek został złożony przez właścicielkę, zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z 1945 r. Organy administracji nie uczyniły - zdaniem skarżącego - nic, aby zgodnie z art. 77 § 1 kpa, zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi, jako bezzasadnej, stwierdzając, że w postępowaniu odwoławczym dochowano należytej staranności i wyczerpano środki służące do ustalenia stanu faktycznego. Podniesiono także, iż zarzut skarżącego, że postępowanie przeprowadzono nierzetelnie jest gołosłowny, a twierdzenie, że wniosek o przyznanie własności czasowej został złożony w terminie zostało poparte jedynie kopią pisma opatrzonego datą 28 sierpnia 1965 r. Kolegium odrzuciło również zarzut bezduszności i formalizmu, stwierdzając, że orzeka na podstawie przepisów obowiązującego prawa, posiłkując się orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poglądami doktryny. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: W związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego, skarga choć złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie bowiem z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Pełnomocnik skarżącego we wniosku z dnia 4 stycznia 2001 r. wszczynającym postępowanie administracyjne w badanej sprawie jako podstawę prawną zgłoszonego roszczenia wskazał przepisy dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. W skardze złożonej do sądu administracyjnego M.L. stwierdza, że dawna właścicielka nieruchomości M.L. złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej zgodnie z wymogami art. 7 ust. 1 dekretu, a brak tego dokumentu lub wzmianki o nim w aktach organów administracji nie jest dowodem na nie dokonanie tej czynności. Z faktem złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu o gruntach warszawskich związane są ważne uprawnienia przysługujące dawnemu właścicielowi nieruchomości, dotyczące prawa własności budynków oraz możliwości ubiegania się o prawo własności czasowej, a później prawo użytkowania wieczystego do gruntu. Dlatego też nie do przyjęcia jest proponowane przez skarżącego założenie, iż przy braku w aktach administracyjnych wniosku złożonego w trybie art. 7 dekretu lub jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego fakt jego złożenia, należy wyłącznie w oparciu o oświadczenie dawnego właściciela nieruchomości lub jego następcy prawnego uznać, iż wniosek taki został złożony. Trafnie w tej sytuacji organa administracji uznały, że w terminie wskazanym w art. 7 dekretu nie został złożony wniosek, o przyznanie prawa własności czasowej lub prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] dawny nr [...]. Z akt sprawy faktycznie wynika, że dawna właścicielka nieruchomości złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w lipcu 1965 r. Jednakże przedmiotem rozpatrzenia w niniejszej sprawie są decyzje wydane w oparciu o wniosek skarżącego z dnia 4 stycznia 2001 r., co nie zmienia faktu, że wniosek z 1965 r. również należałoby uznać za spóźniony. Wniosek z dnia 4 stycznia 2001 r. należy w tej sytuacji uznać za złożony oczywiście po terminie wskazanym w art. 7 ust. 1 dekretu. Termin ten zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest terminem o charakterze prekluzyjnym i nie może być przedłużony ani przywrócony. Jak trafnie podniosły organa administracji wniosek złożony przez Urząd Likwidacyjny nie mógł zostać potraktowany jako wniosek złożony przez uprawniony podmiot wskazany w art. 7 ust. 1 dekretu. Przepis ten wymienia podmioty uprawnione do wystąpienia z żądaniem ustanowienia prawa własności czasowej. Należą do nich dotychczasowy właściciel gruntu, jego prawni następcy będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie – użytkownicy gruntu. Do podmiotów tych jak z powyższego wynika nie należał Urząd Likwidacyjny w W.. Zakres działania urzędów likwidacyjnych, na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr. 13 poz. 87) regulował art. 7 i 12 tego dekretu. Wymienione przepisy nie dawały urzędom likwidacyjnym uprawnień do występowania z wnioskami w imieniu byłych właścicieli nieruchomości [...], w tym występowania o przyznanie prawa własności gruntu na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Urzędy likwidacyjne nie występowały w charakterze kuratorów majątków, bowiem przepisy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie mocowały ich do działania w takim charakterze. Działając na gruncie przepisów tego dekretu urzędy likwidacyjne nie mogły reprezentować byłych właścicieli nieruchomości ani w postępowaniu administracyjnym ani w sądowym. Również dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. warszawy nie przewidywał składania przez urzędy likwidacyjne wniosków o przyznanie własności czasowej w imieniu byłych właścicieli. Mając na uwadze zakres działania urzędów likwidacyjnych, wynikający z dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 czerwca 1997 r. – sygn. akt IV SA 1715/95 (nie publ.) stwierdził, że działając w ramach swych uprawnień urząd likwidacyjny nie mógł złożyć skutecznego wniosku o przyznanie własności czasowej. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 1998 r. – Sygn. akt IV SA 1319/96 (nie publ.). Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie narusza prawa. Mając do na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.