I SA 868/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Krystyna Kleiber (spr.) Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie komunalizacji 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody M. z dnia [...]października 2002 r., nr [...]; 2) zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. l SA 868/03 UZASADNIENIE Wojewoda M. decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...]na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 Ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) stwierdził nabycie przez Gminę K., z mocy prawa, nieodpłatnie, prawa własności do nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej K. obręb nr [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0031 ha, [...] o pow. 0,0384 ha, [...] o pow. 0,0084 ha objęte księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K., opisaną w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość ta zgodnie z wypisem księgi wieczystej stanowi własność Skarbu Państwa. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. decyzją z dnia [...] czerwca 1989 r. ustalił dla Południowej Dyrekcji Okręgowych Kolei Państwowych opłatę za zarząd działkami gruntu o numerach oznaczonych ewidencyjnie jako działki nr [...] i [...]. obecnie zgodnie z załączonym wypisem z księgi wieczystej nr [...] mają być to działki o numerach [...], [...] i [...]. Wojewoda M. stwierdził, że decyzja o ustanowieniu opłat za zarząd nieruchomością nie jest dowodem ustanowienia zarządu w sensie prawnym, a w konsekwencji, że nieruchomość pozostaje we władaniu [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w K. bez tytułu prawnego. Okoliczność ta przesądza o nabyciu z mocy prawa nieodpłatnie opisanych działek na własność przez Gminę K. Stwierdził też, że działka nr [...] pozostaje w użytkowaniu wieczystym osoby fizycznej. Polskie Koleje Państwowe - Spółka Akcyjna wniosła odwołanie wywodząc tytuł prawny wprost z przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. z 1948 r. Nr 43 poz. 312), ustawy z dnia 2 lutego 1960 r. o Kolejach (Dz.U. z 1970 r. Nr 9 poz. 76) ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie l SA 868/03 państwowym PKP (Dz.U. Nr 26 poz. 191), ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. Nr 95 poz. 474) i wreszcie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskiej Koleje Państwowe (Dz.U. Nr 84 poz. 948). Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...]stycznia 2003 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody M. W uzasadnieniu podkreślono, że na tle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191), brak tytułu prawnego Kolei Państwowych do przedmiotowego gruntu, przesądza za przyjęciem komunalizacji przedmiotowych działek. Zdaniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej przepisy dotyczące gospodarki nieruchomościami, w tym art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30 poz. 964) oraz przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115 poz. 741 ze zm.) pozwalały Kolejom Państwowym na uregulowanie stanu prawnego gruntu. Brak dokumentów, z których wynikałoby ustanowienie na rzecz PKP zarządu przedmiotową nieruchomością uniemożliwia uwzględnienie odwołania. Polskie Koleje Państwowe - Spółka Akcyjna złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej jako niezgodnej z prawem. W skardze podkreślono, że na tle powołanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, posiadanie gruntu państwowego bądź komunalnego powodowało konieczność wszczęcia przez organ administracji publicznej z urzędu postępowania w sprawie przekazania tegoż gruntu w użytkowanie wieczyste. Zmiana tej ustawy z dnia 29 września 1990 r. (Dz.U. Nr 79 poz. 464 ze zm.) stwierdzająca, że z dniem 5 grudnia 1990 r. nastąpiło z mocy prawa przekształcenie zarządu, przysługującego państwowym osobom prawnym w użytkowanie wieczyste, a następnie treść art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115 poz. 741 ze zm.) o uwłaszczeniu państwowych osób prawnych, przemawiają za uznaniem decyzji komunalizacyjnej Wojewody M. za niezgodną z prawem. l SA 868/03 Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269), a zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Orzekając zatem w oparciu o cytowane przepisy, Sąd zbadał zgodność wydanych decyzji z obowiązującymi przepisami. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej i poprzedzającą ją decyzję Wojewody M. bowiem organy nie przeprowadziły w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego co do istnienia przesłanek zastosowania przepisów komunalizacyjnych. Decyzja komunalizacyjna Wojewody M. z dnia [...] października 2002 r. wydana została na podstawie art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ma ona charakter deklaratoryjny, stwierdzający stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Wszelkie zatem zmiany tak stanu faktycznego jak i prawnego, które nastąpiły po tym dniu nie mogą mieć znaczenia prawnego, w tym również powołany przez skarżącego art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. l SA 868/03 W dniu wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r. obowiązywała ustawa z dnia 27 maja 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. Nr 26 poz. 138), której przepis art. 16 przesądzał, że mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego (ust. 1). Przepis ten w ust. 2 przewidywał natomiast, iż mienie PKP stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku jego działalności. Dalej przepis ten stanowił, że PKP, gospodarując wydzielonym i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz że PKP wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych. Należy zważyć, że Wojewoda M. i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w uzasadnieniach decyzji nie oceniły znajdujących się w aktach dokumentów dotyczących stanu prawnego nieruchomości. Przedsiębiorstwo to nie zostało utworzone w oparciu o przepisy ustawodawstwa zwykłego, a status jego był zawsze regulowany w drodze aktów szczególnych. Powołano je do życia przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 1948r. Nr 43 poz. 312). Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 rozporządzenia zadaniem tegoż przedsiębiorstwa było prowadzenie eksploatacji wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji. W tym celu objęło ono w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Majątek ruchomy natomiast, przeznaczony do użytku kolei, przeszedł na własność Przedsiębiorstwa. Z punktu widzenia kwestii majątkowych istotne znaczenie miały także przepisy art. 6 i 7 rozporządzenia, w myśl których cały majątek wydany Przedsiębiorstwu, zgodnie z cytowanym przepisem art. 4, w użytkowanie i zarząd lub na własność podlegał wyodrębnieniu z ogólnego majątku Skarbu Państwa, zaś wszystkie nieruchomości przeznaczone do użytku Kolei, stawały się z chwilą nabycia ich przez Przedsiębiorstwo własnością Skarbu Państwa, a Przedsiębiorstwo zatrzymywało je w swoim użytkowaniu i zarządzie. Powyższe zasady gospodarowania przez Polskie Koleje Państwowe mieniem państwowym nie uległy zmianie z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz.U. z 1970 r. Nr 9 poz. 76) i utraty mocy wyżej cytowanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. Nie uległy l SA 868/03 także zmianie po wejściu w życie analogicznej już ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym PKP (Dz. U. Nr 26 poz. 138 ze zm.). Przepis art. 50 ust.1 tejże ustawy stwierdzał, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami PKP, działającego na podstawie niniejszej ustawy. Choć obecnie powołane wyżej ustawy już nie obowiązują, bowiem zostały zastąpione najpierw ustawą z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. Nr 95 poz. 474), a następnie ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. Nr 84 poz. 948), ale wymienione wyżej ustawy obowiązywały w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, a zatem regulowany przez nie stan prawny miał istotne znaczenie dla ustalenia charakteru uprawnień PKP do mienia, którym gospodarowała. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa bez wyjaśnień, czy wymienione wyżej przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r., odnoszące się do mienia skarżącego, nie mają wpływu na ocenę prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie komunalizacji nieruchomości, oznaczonej jako działka [...] i [...] w K., utrzymał w mocy tę decyzję. W rozważaniach organu sprawę działki nr [...], nie będącej w posiadaniu PKP całkowicie pominięto. Zatem należało przyjąć, że orzekające w sprawie organy nie wyjaśniły statusu mienia pozostającego we władaniu skarżącego, szczególnie w sytuacji, gdy organem założycielskim (nadzoru) tego przedsiębiorstwa był naczelny organ administracji państwowej, a status tego przedsiębiorstwa był regulowany ustawowo. Wojewoda M. i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w uzasadnieniach decyzji również nie oceniły znajdujących się w aktach dokumentów, dotyczących stanu prawnego nieruchomości. Tymczasem z wypisu z księgi wieczystej nr [...] wynika, że została ona założona na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 1996 r., bowiem "spis II P" zaginął. Oznaczenia nieruchomości Sąd dokonał w oparciu o wyrys mapy ewidencyjnej z dnia[...] lipca 1996 r. z Kw rob. [...]. Prawo własności Skarbu Państwa ustalono na podstawie danych zawartych w innej księdze wieczystej. l SA 868/03 Oznacza to, że wobec zaginięcia dokumentów i odtworzenia ich jedynie fragmentaryczne i dopiero po dacie 23 września 1996 r. nie został przestawiony w decyzjach stan prawny nieruchomości istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Uznać zatem należy, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy art. 7 i 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) orzekł, jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.