I SA 9/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Asesor WSA Anna Tarnowska – Mielowodzka Protokolant Anna Fijałkiweicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu S., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 9/03 UZASADNIENIE Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2002 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 9a, 136 i 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst. jedn.: Dz.U. Nr 46 z 2000 r., poz. 543) po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Starosty Powiatu S. z dnia [...].01.2002 r. (znak: [...]) umarzającej postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej we wsi [...] gm. M., stanowiącej dz. ozn. nr ew. [...] o powierzchni [...] ha oraz dz. ozn. nr ew. [...] o powierzchni [...] ha, pochodzącej z rozparcelowanego majątku R. o ogólnej powierzchni [...]ha utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy: Decyzją z dnia [...].01.2002 r. Starosta S. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu w/w nieruchomości jako bezprzedmiotowe. W złożonym od powyższej decyzji w dniu 25.02.2002 r. odwołaniu J. K. wnosił o stwierdzenie, że nieruchomość została przejęta z rażącym naruszeniem prawa i zwrot przynajmniej części bezprawnie przejętej nieruchomości lub o ekwiwalent pieniężny za te obiekty. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podkreślił, że warunkiem wydania decyzji administracyjnej jest istnienie w tym zakresie podstawy ustawowej dopuszczającej kształtowanie w tej formie praw i obowiązków obywateli. Podstawą prawną zwrotu wywłaszczonych nieruchomości są przepisy art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepisy te stosuje się także do nieruchomości przejętych na własność Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych enumeratywnie wymienionych w art. 216 tej ustawy. Jest bezsporne, iż omawiana nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P z 1945 r. nr 3, poz. 13), jako teren przeznaczony na cele reformy rolnej. Wobec faktu, iż w/w art. 216 nie wymienia tej ustawy nie mają do niej zastosowania przepisy ustawy z 21 stycznia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu nieruchomości. Dokonana przez organ pierwszej instancji ocena materiału dowodowego jest prawidłowa i wynika z niej oczywisty brak podstaw do merytorycznego rozpatrywania sprawy zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 i 137 w/w ustawy. W tej sytuacji starosta miał obowiązek umorzyć postępowania zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdyż wobec braku podstawy prawnej do jego prowadzenia było ono bezprzedmiotowe. Odnosząc się do zawartego w treści odwołania wniosku o stwierdzenie (w trybie art. 156 k.p.a.), że nieruchomość została przejęta z rażącym naruszeniem prawa, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw do jego rozpatrzenia w tym postępowaniu. Wniosek taki może stanowić przedmiot odrębnego wystąpienia strony. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. K. wnosił o uchylenie powyższej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej oraz o merytoryczne i ostateczne rozstrzygnięcie sporu przez ten Sąd. Skarżący podał, że o zwrot przedmiotowej nieruchomości stara się już ponad 11 lat, podniósł, że art. 8 i art. 9 k.p.a. nakładają na organy administracji publicznej obowiązek wnikliwego zbadania sprawy i czuwania nad tym, aby strona postępowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Wojewoda [...] powtórzył w swojej decyzji argumenty Starosty S. oparte o art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie ustosunkował się natomiast do argumentów zawartych w odwołaniu. Oznacza to, że decyzja Wojewody [...] nie spełnia wymogów art. 107 k.p.a., nie posiada bowiem ani uzasadnienia prawnego, ani faktycznego, decyzja ta ignoruje powołane w niej przepisy k.p.a., Konstytucję RP oraz wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że podniesione w niej zarzuty są zbieżne z zarzutami podniesionymi w odwołaniu, w związku z czym podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnicząca w postępowaniu Gmina M. nie zajęła stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy reformujące sądownictwo administracyjne. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez – właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Skarga zasługiwała na uwzględnienie z powodów, które nie zostały podniesione przez skarżącego. Podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje – w zakresie swojej właściwości – jedynie kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności administracyjnych. Sąd ten nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania spraw należących do właściwości organów administracji publicznej, o co wnosił w skardze J. K. Natomiast dokonując wskazanej wyżej kontroli wydanych przez te organy decyzji Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oznacza to, że Sąd obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uchybienie temu obowiązkowi daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co powoduje konieczność uchylenia decyzji dotkniętej omawianą wadą. Zauważyć trzeba, ze w aktach sprawy brak jest zawiadomienia o wszczęciu postępowania wszystkich osób będących stronami w sprawie, który to obowiązek nakłada na organ art. 61 § 4 k.p.a. Postępowanie dotyczące zwrotu przedmiotowej nieruchomości toczyło się na wniosek J. K. z dnia 20 października 2001 r., który zainteresowany wniósł w imieniu własnym i jako pełnomocnik M. K. , S. K., J. K., A. G., M. M., H. K., B. P. i A. G. jako współspadkobierców zmarłego byłego właściciela tej nieruchomości W. G.. Wobec treści tych pełnomocnictw, które obejmują umocowanie do reprezentowania wymienionych osób przed sądem w postępowaniu spadkowym po W. G. oraz do zbycia przez pełnomocnika całego udziału mocodawcy w spadku po tym zmarłym lub udziału w nieruchomościach, prawach majątkowych nabytych przez niego w spadku, nadto do załatwiania wszelkich innych spraw w zakresie tego pełnomocnictwa, wątpliwość budzi przyjęcie przez organy administracji publicznej rozpatrujące wniosek J. K. o zwrot nieruchomości, stanowiącej byłą własność W. G. i przejętej na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów o reformie rolnej, że wnioskodawca posiada umocowanie do występowania w tej sprawie w charakterze pełnomocnika wymienionych we wniosku osób. Ponadto, jak wynika z kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 1996 r., sygn. akt [...], spadek po W. G. nabyli żona H. G. w [...] części, siostra H. G. w [...] części oraz bratankowie J. K., A. G. i M. K. po [...] części. Mimo, że postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości toczyć się może jedynie wówczas, gdy ze stosownym wnioskiem wystąpią wszyscy byli właściciele (lub ich następcy prawni) Starosta Powiatu S. nie wyjaśnił kwestii związanych z brakiem udziału sprawie H. G., bądź jej następców prawnych, mimo, że udział ten był konieczny i uchybienie to powtórzono w postępowaniu odwoławczym. Dodać trzeba, że Sąd orzeka na podstawie akt postępowania przekazanych przez organ wraz z odpowiedzią na skargę. Wobec treści znajdujących się w tych aktach postanowień spadkowych uznać należało, że w sprawie nie brały udziału wszystkie osoby, których udział był konieczny. Z tego względu Sąd obowiązany był uchylić obydwie wydane w sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mimo, że brak było podstaw do uznania za zasadne zarzutów podniesionych w skardze. Stanowisko zajęte przez organy zgodne jest bowiem z powołanymi w decyzjach przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jego prawidłowość potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Z tych względów orzeczono jak w sentencji.