I SA 969/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch (spr.) Sędziowie : sędzia WSA Daniela Kozłowska NSA Cezary Pryca Protokolant Edyta Łukasiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Tytułów Naukowych i Stopni Naukowych z dnia [...] marca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego 1) uchyla zaskarżona decyzję oraz decyzję Centralnej Komisji do Spraw Tytułów Naukowych i Stopni Naukowych z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 969/03 UZASADNIENIE Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, zwana dalej "Centralną Komisją", decyzją z dnia [...] marca 2003 r. Nr [...], na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (Dz. U. Nr 65, poz. 368 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Akademii [...] w K. z dnia [...] czerwca 2001 r. o nadaniu dr J. P. stopnia naukowego doktora habilitowanego, utrzymała w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2002 r. odmawiającą zatwierdzenia w/w uchwały. W uzasadnieniach wydanych decyzji Centralna Komisja przedstawiła następujący stan faktyczny sprawy: Sekcja Nauk [...] Centralnej Komisji po zapoznaniu się z wnioskiem Rektora Akademii [...] w K. o zatwierdzenie uchwały Rady Wydziału [...] tejże uczelni o nadaniu dr J. P. stopnia naukowego doktora habilitowanego i po przeprowadzeniu dyskusji, w tajnym głosowaniu ([...] tak, [...] nie, [...] wstrzym.), odmówiła poparcia tego wniosku. Jak wykazał wynik głosowania, większość członków Sekcji nie znalazła wystarczających podstaw do uznania, że rozprawa habilitacyjna stanowi znaczny wkład w rozwój dyscypliny naukowej, której dotyczył przewód habilitacyjny i że spełnia ona wymagania określone w art. 15 ust. 1 ustawy. Przyznano, iż dorobek naukowy habilitantki po uzyskaniu stopnia naukowego doktora jest wprawdzie obszerny, jednak jego wartość merytoryczna jest niska, a znaczenie dla rozwoju nauki niewielkie. Większość prac opublikowana została w czasopismach o niewielkim zasięgu i znaczeniu, najczęściej w wydawnictwach o charakterze uczelnianym, pozostałe w czasopismach krajowych. W większości prace te nie są dowodem, że autorka potrafi prawidłowo planować pracę naukową, aby rozwiązać podejmowany problem badawczy. Badaniami objęte zostały małe grupy osób, zastosowano proste, rutynowe testy, ocena wyników jest nadmiernie uproszczona, nie uwzględniająca złożonych uwarunkowań towarzyszących zaplanowanym badaniom. Rozprawa habilitacyjna jest kompilacją wcześniej opublikowanych prac, stanowiących część wyżej omówionego dorobku naukowego i nie wnosi nowych elementów poznawczych, ma poważne uchybienia metodyczne, pozbawiona jest łącznej dyskusji wyników w niej zaprezentowanych i zakończona ogólnikowymi wnioskami. Sekcja zwróciła również uwagę na fakt, że w pracy, w której wykonano badania na grupie kobiet ciężarnych, brak jest jakiejkolwiek informacji o uzyskaniu na to zgody komisji bioetycznej. Prezydium Centralnej Komisji podzieliło powyższe stanowisko i podjęło decyzję o odmowie zatwierdzenia omawianej uchwały Rady Wydziału. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Centralną Komisję złożył, na podstawie uchwały Senatu podjętej w dniu [...] maja 2002 r., Rektor Akademii [...] w K. We wniosku zakwestionowano oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na negatywnej opinii jednego z dwóch powołanych przez Centralną Komisję recenzentów, bez odniesienia się do pozytywnej opinii drugiego recenzenta, jak również do pozytywnych czterech opinii recenzentów Rady Wydziału. Zwrócono uwagę, iż w sytuacji dwóch rozbieżnych opinii powinien zostać powołany trzeci recenzent. Przedstawiono obszerną polemikę z treścią negatywnej recenzji, podając w wątpliwość, czy autor zapoznał się z opiniami recenzentów Rady Wydziału, dorobkiem i pracą habilitacyjną kandydatki. W toku ponownego rozpoznania sprawy Centralna Komisja zasięgnęła opinii dwóch kolejnych recenzentów, którzy przedstawili jednoznacznie negatywne opinie odnośnie poziomu rozprawy habilitacyjnej i dorobku naukowego habilitantki. W toku prac Sekcji potwierdzony został poprzedni zarzut, że rozprawa habilitacyjna jest kompilacją wcześniej opublikowanych prac i obarczona jest zasadniczymi uchybieniami metodologicznymi, wskazanymi w recenzjach opracowanych dla Centralnej Komisji; brak w niej prawidłowej dokumentacji statystycznej, zakończona jest ogólnikowymi wnioskami nie wnoszącymi nic nowego do rozwoju wiedzy naukowej. Stwierdzono także, iż w obszernym liczbowo dorobku publikacyjnym habilitantki brak jest prac oryginalnych, wnoszących nowe treści do nauki i znajdujących szerszy oddźwięk w piśmiennictwie naukowym. Uznano, że rozprawa habilitacyjna i większość dorobku naukowego w niewielkim stopniu odnoszą się do aktualnego stanu wiedzy, nie uwzględniają nowszych prac publikowanych w latach poprzedzających wydanie rozprawy. Po wysłuchaniu recenzentów Centralnej Komisji oraz po przeprowadzeniu dyskusji z udziałem recenzentów Rady Wydziału, w głosowaniu tajnym, (za uchyleniem decyzji [...] głosów, przeciw [...], wstrzymujących się [...]) Sekcja wypowiedziała się przeciw uchyleniu decyzji Centralnej Komisji z dnia [...] lutego 2002 r. o odmowie zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału. Prezydium Centralnej Komisji, po zapoznaniu się ze stanowiskiem Sekcji, postanowiło w głosowaniu tajnym (za utrzymaniem decyzji [...] głosów, przeciw [...], wstrzymujących się [...]) utrzymać w mocy poprzednią decyzję Centralnej Komisji. Uznano, że ocena dokonana przez Sekcję wykazała, iż argumenty podniesione w wystąpieniu o ponowne rozpatrzenie sprawy nie są wystarczające, aby uznać, że rozprawa habilitacyjna stanowi znaczny wkład w rozwój dyscypliny nauk o [...], wymagany zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy, wobec czego nie znaleziono podstaw do uchylenia poprzedniej odmownej decyzji Centralnej Komisji. Skargę na powyższą decyzję Centralnej Komisji złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. P., wnosząc o jej uchylenie. W skardze oraz w uzupełniającym ją piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2003 r. skarżąca zarzuciła niezgodność działania Centralnej Komisji z przepisami ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych. W szczególności skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisu art. 34 ust. 4 ustawy przez to, że żaden z recenzentów powołanych przez Centralną Komisję nie miał tytułu naukowego w zakresie nauk o [...]. Byli to [...], tylko jeden był specjalistą [...] i ten wydał pozytywną opinię. Jeden z recenzentów nie był obecny na posiedzeniu Centralnej Komisji, co uniemożliwiło przedyskutowanie przedstawionych zarzutów. Centralna Komisja nie odniosła się do opinii wydanych przez recenzentów w toku przewodu habilitacyjnego, a przecież rolą Centralnej Komisji powołanej zgodnie z ustawą do zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału, było sprawdzenie, czy działanie Rady było prawidłowe, a nie zastępowanie jej. Rolą recenzentów było przygotowanie dla Sekcji oceny procesu habilitacyjnego, a nie ocena pracy habilitacyjnej i dorobku naukowego habilitanta. Decyzja Centralnej Komisji została wydana zaocznie, bez stworzenia skarżącej możliwości obrony, przy czym termin załatwienia sprawy określony w art. 17 ustawy został przez organ przekroczony. Skarżąca wskazała też na rozbieżność treści ustaleń zawartych w protokole z posiedzenia Centralnej Komisji i uzasadnienia decyzji odmawiającej zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego. W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja wniosła o jej oddalenie, prezentując szczegółowo przebieg postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. Co do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 34 ust. 4 ustawy odnoszącego się do powołania niewłaściwych recenzentów, organ podał, że zgodnie z tym przepisem recenzenci powinni reprezentować daną lub pokrewną dyscyplinę naukową. Recenzenci: prof. dr hab. W. J., prof. dr hab. E. K. i prof. dr hab. J. K. rzeczywiście reprezentują dyscyplinę pokrewną – [...], jednak tytuł i treść rozprawy habilitacyjnej: "[...]" wskazują, że specjaliści w zakresie [...] i [...] byli właściwymi recenzentami rozprawy. Powołanie na recenzentów przedstawicieli dyscypliny naukowej pokrewnej do dyscypliny, w której jest nadawany stopień naukowy, w sytuacji gdy przedmiot badań habilitanta wyraźnie bliższy jest owej pokrewnej dyscyplinie naukowej, nie stanowi naruszenia art. 34 ust. 4 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych. To właśnie z tego powodu, iż zdarzają się sytuacje, w których w treści rozprawy habilitacyjnej prezentowane są wyniki badań i wnioski z innej dyscypliny naukowej, ustawodawca przewidział możliwość powołania recenzentów dyscypliny pokrewnej, którzy są w stanie rzetelnie ocenić metody badawcze właściwe dla tej dyscypliny zastosowane w rozprawie habilitacyjnej, jak również wiarygodność oraz wartość uzyskanych wyników. W niniejszej sprawie ujawnienie zasadniczych błędów metodologicznych prowadzących do błędnych wniosków nie nastąpiłoby, gdyby do oceny rozprawy habilitacyjnej nie zaangażowano recenzentów mających faktyczne, mieszczące się przy tym w zakresie wyznaczonym przez ustawę, kompetencje naukowe. Jeśli chodzi o zarzut przekroczenia terminów przewidzianych w art. 17 ustawy, Centralna Komisja przyznała, że istotnie termin ten został przekroczony, czego powodem była odmowa sporządzenia recenzji przez dwóch specjalistów, do których Komisja się zwróciła, jednak zwłoka organu nie miała wpływu na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przede wszystkim należy podkreślić, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie sądowe nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy wojewódzkie na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie przez Centralną Komisję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skargę należy uwzględnić, choć przede wszystkim z innych przyczyn, niż w niej podane. Postępowanie w sprawie zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Akademii [...] w K. o nadaniu dr J. P. stopnia naukowego doktora habilitowanego toczyło się z zastosowaniem zasad przewidzianych w cyt. ustawie z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Postępowanie w sprawach o nadanie tytułu naukowego oraz stopni naukowych unormowane w tej ustawie cechuje odrębność wobec postępowania administracyjnego uregulowanego w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Odrębność ta wynika przede wszystkim z tego, że decyzje podejmowane przez Centralną Komisję są wynikiem tajnego głosowania. Zważyć jednak trzeba, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy, w zakresie w niej nieuregulowanym, do postępowania w sprawach nadania tytułu naukowego lub stopni naukowych, stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Nie ulega zatem wątpliwości, że do postępowania przed Centralną Komisją w powyższych sprawach mają zastosowanie przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, zgodnie z którymi organ administracji jest zobowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w związku z czym obowiązany jest w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena, czy dana okoliczność została udowodniona, winna być wynikiem analizy całokształtu materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r. I SA 762/00). Podstawową dokumentację postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez Centralną Komisję stanowią protokoły z posiedzeń Sekcji oraz Prezydium Komisji. Protokół, zgodnie z art. 68 kpa winien być tak sporządzony, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono oraz jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Powyższym wymogom nie odpowiadają zarówno protokoły z posiedzeń Sekcji Nauk [...] jak i z posiedzeń Prezydium Centralnej Komisji. Znajdujące się w aktach protokoły mają postać wyciągów, w rzeczywistości stanowią, odnoszące się do rozprawy habilitacyjnej i dorobku naukowego skarżącej, fragmenty protokołów z posiedzeń w/w organów. Wyciągi nie zawierają wyczerpujących informacji, jak przebiegała dyskusja nad opiniami wydanymi przez recenzentów – zarówno powołanych przez Centralną Komisję jak i przez Radę Wydziału - w toku przewodu habilitacyjnego. Nie ma w nich jakiejkolwiek wzmianki o tym, że rozprawa habilitacyjna i dorobek naukowy skarżącej uzyskały także pozytywne opinie, w tym także recenzenta powołanego przez Centralną Komisję. Z treści protokołu z posiedzenia Sekcji w dniu [...] lutego 2002 r. nie wynika, czy recenzenci, którzy wydali opinie w toku przewodu habilitacyjnego, mający zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy status strony w postępowaniu o nadanie stopnia naukowego, uczestniczyli w tym posiedzeniu i czy w ogóle mieli zapewniony w nim udział. Brak pełnej, wyczerpującej dokumentacji dyskusji nie pozwala na stwierdzenie, że postępowanie w przedmiocie zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego zostało przeprowadzone w warunkach zapewniających ustalenie prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Przedstawione protokoły nie mogą zatem stanowić wystarczającego materiału dowodowego dla przyjęcia i że zaskarżona decyzja została wydana bez uchybienia przepisom art. 77 i art. 80 kpa, tj. w wyniku wyczerpującego zgromadzenia i analizy całokształtu materiału dowodowego sprawy. Jak wspomniano wyżej, przesądzające znaczenie dla wydania opinii przez Sekcję, jak również dla podjęcia decyzji przez Prezydium Centralnej Komisji, mają wyniki głosowania nad uchwałami stanowiącymi rezultat przeprowadzonej dyskusji, a także sposób ich przeprowadzenia. Zgodnie z § 7 Statutu Centralnej Komisji uchwały Prezydium Komisji i sekcji Komisji zapadają w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością oddanych głosów w obecności co najmniej połowy liczby członków. Z treści znajdujących się w aktach sprawy fragmentów protokołów z posiedzeń tych organów nie wynika, czy głosowania miały tajny charakter. Protokół z posiedzenia Prezydium Komisji w dniu [...] lutego 2002 r. nie zawiera jakiejkolwiek wzmianki o głosowaniu tego gremium nad uchwałą zatwierdzającą uchwałę Sekcji Nauk [...] podjętą w dniu [...] lutego 2002 r. W protokole z posiedzenia Sekcji, które odbyło się w dniu [...] i [...] marca 2003 r. odnotowano obecność recenzentów Rady Wydziału i recenzentów Centralnej Komisji, natomiast nie podano liczby członków Sekcji biorących udział w głosowaniu nad uchwałą w przedmiocie ponownego rozpoznania sprawy. W związku z tym nie wiadomo, czy przy głosowaniu zostało zachowane quorum wynoszące co najmniej połowę liczby członków Sekcji. Podany w protokole wynik głosowania nad propozycją zmiany negatywnej decyzji Centralnej Komisji ([...] głosów za zmianą, [...] głosów przeciw, [...] wstrzymujące się) wskazuje, że wymogu quorum nie zachowano, bowiem łączna liczba głosujących ([...]) nie stanowi połowy liczby członków Sekcji ([...]). Powyższy wynik głosowania nad uchwałą Sekcji ([...] głosów za, [...] głosów przeciw, [...] wstrzymujące się) w protokole z posiedzenia Prezydium Komisji w dniu [...] marca 2003 r. przedstawiono następująco: "za uchyleniem [...] głosów, przeciw [...] głosów, przy [...] głosach wst.", a więc niezgodnie z treścią protokołu z posiedzenia Sekcji. Również ten niezgodny z protokołem z posiedzenia Sekcji wynik głosowania powołano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2003 r. Powyższe uchybienia procesowe wskazują, iż zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Centralnej Komisji z dnia [...] lutego 2002 r. są rezultatem wadliwie przeprowadzonego postępowania, skutkującego naruszeniem przepisów prawa procesowego – art. 7 art. 77 i art. 80 kpa w związku z art. 29 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych. Uchybiają także postanowieniom § 7 Statutu Centralnej Komisji. Sąd uznał, że naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy podkreślić, że sąd administracyjny, który jest uprawniony jedynie do kontroli legalności przeprowadzonego postępowania, nie może podejmować oceny trafności czy zasadności opinii o rozprawie habilitacyjnej i dorobku naukowym skarżącej. Z tych względów zarzuty skargi odnoszące się do nieuzasadnionej – zdaniem skarżącej – oceny jej pracy, nie mogą być przedmiotem rozważań Sądu. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 34 ust. 4 ustawy przez powołanie przez Centralną Komisję recenzentów będących specjalistami dyscypliny pokrewnej w stosunku do dyscypliny, w której został nadany stopień naukowy, należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że skoro z brzmienia art. 34 ust. 4 wynika, iż recenzenci Centralnej Komisji powinni reprezentować daną lub pokrewną dyscyplinę, to przyjąć należy, że zasadą jest, że recenzenci Centralnej Komisji powinni reprezentować dyscyplinę naukową, w zakresie której został nadany stopień naukowy (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 1998 r. I SA 1811/97). Pogląd ten znajduje wsparcie w postanowieniu § 8 Statutu Centralnej Komisji, zgodnie z którym postępowanie opiniodawcze w sprawach dotyczących oceny kwalifikacji kandydatów do tytułu naukowego oraz stopni naukowych prowadzone jest w tej sekcji stałej, której kompetencje najbliższe są specjalności reprezentowanej przez ocenianego kandydata. Wymóg ten nie stoi na przeszkodzie konieczności powołania recenzenta reprezentującego inną dyscyplinę naukową w przypadku złożonej problematyki rozprawy habilitacyjnej (wyrok NSA z dnia 17 grudnia 1999 r. I SA 2025/98). W niniejszej sprawie, jak zasadnie podniosła skarżąca, wśród recenzentów Centralnej Komisji nie było reprezentanta dyscypliny naukowej, w której nadano stopień naukowy, tj. nauki o [...]. Opinie trzech z czterech powołanych przez Centralną Komisję specjalistów z zakresu nauk [...] były negatywne. Jeden z recenzentów – prof. dr hab med K. K. z Zakładu [...] w W. wydał opinię pozytywną dla skarżącej. W pełni poparł wniosek o zatwierdzenie uchwały Rady Wydziału o nadaniu dr J. P. stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk o [...] w zakresie [...], stwierdzając w uzasadnieniu tego wniosku, że "Rozprawa p.t. (...) stanowi oryginalne opracowanie naukowe wyjaśniające wiele niezweryfikowanych dotychczas hipotez badawczych występujących w [...]." Z przedstawionego materiału dokumentacyjnego nie wynika, aby w postępowaniu przed Centralną Komisją odniesiono się do tej opinii, jak również do wydanych w toku przewodu habilitacyjnego czterech pozytywnych opinii recenzentów reprezentujących takie dyscypliny jak nauka o [...] ([...]), nauki [...] ([...]), nauki [...] ([...]). Niepowołanie recenzenta reprezentującego dyscyplinę naukową, w której został nadany stopień naukowy i brak dyskusji w Centralnej Komisji na temat opinii wydanych przez specjalistów reprezentujących taką dyscyplinę powoduje, że wydana przez Centralną Komisję decyzja jest obarczona błędem niedostatecznego wyjaśnienia, czy rozprawa habilitacyjna dr J. P. stanowi znaczny wkład autorki w rozwój określonej dyscypliny naukowej (art. 15 ust. 1 ustawy). Sad nie uznał za zasadny zarzut skarżącej, iż zaskarżona decyzja została wydana zaocznie, gdyż nie stworzono jej możliwości obrony. Postępowanie przed Centralną Komisją, zgodnie z § 14 jej Statutu, aż do wydania decyzji ma charakter niejawny, co oznacza, że kandydat nie ma możliwości przedstawiania swoich racji i prowadzenia dyskusji z recenzentami lub organem. W tym także przejawia się odrębność tego postępowania w stosunku do procedury regulowanej przepisami kpa. Zarzut przekroczenia terminu przewidzianego na wydanie decyzji w art. 17 ustawy, choć uzasadniony, nie miał wpływu na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.