I SA 984/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta Z. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy komunalizacji nieruchomości oddala skargę. I SA 984/03 UZASADNIENIE Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę Miasto Z., własności zabudowanej nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], objętej wykazem hipotecznym [...]. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że Wojewoda [...] wskazując art. 5 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę Miasto Z. prawa własności zabudowanej nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...] (ujęcie wody "[...]"), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], objętej wykazem hipotecznym [...] i opisanej w karcie ewidencyjnej nr [...], z wyłączeniem urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody (art. 49 kc.). Wojewoda uznał, że w dniu 27 maja 1990 r. zabudowana działka nr [...], jako stanowiąca wtedy mienie ogólnonarodowe, położona na terenie [...] Parku Narodowego nie podlegała skomunalizowaniu z mocy prawa na rzecz Gminy Miasta Z. wyjąwszy urządzenia służące do doprowadzania i odprowadzania wody, zainstalowane przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej – Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Z.. Organ pierwszej instancji uznał, że status [...]Parku Narodowego jako jednostki państwowej wynika z uregulowań zawartych w przepisach ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr. 25, poz. 180 ) oraz § 1 i § 18 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. (Dz. U. z 1955 r., Nr. 4, poz. 23) o utworzeniu Tatrzańskiego Parku Narodowego, które obowiązywały w dniu 27 maja 1990 r. Zgodnie z treścią § 18 wyżej wymienionego rozporządzenie "zarząd Parku sprawuje Dyrektor [...] Parku Narodowego, mianowany przez Ministra Leśnictwa". Należy zatem przyjąć, że Dyrektor Parku jako sprawujący ustawowy zarząd podlegał bezpośrednio Ministrowi jako organowi administracji specjalnej, wykonującemu zadania administracji w zakresie ochrony przyrody przy pomocy tegoż Dyrektora. Ponadto organ pierwszej instancji ustalił, że urządzenia służące do doprowadzania i odprowadzania wody, znajdujące się na działce nr [...], w dniu 27 maja 1990 r. należały do Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej – Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Z.. Zostały one opisane w karcie inwentaryzacyjnej tegoż przedsiębiorstwa – karta nr 17. Zgodnie z treścią art. 49 kc weszły one w skład majątku tego przedsiębiorstwa. Skoro przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. pozostawała w zarządzie [...] Parku Narodowego, to nie mogła spełniać warunków określonych w art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...) i nie może być przedmiotem komunalizacji z mocy prawa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, rozpoznając odwołanie Gminy Miasto Z. od decyzji Wojewody, uznała, że weryfikowana decyzja podlega utrzymaniu w mocy, jednakże z innych przyczyn niż podane w decyzji Wojewody. Z zabranego w sprawie materiału dowodowego, w tym między innymi z wypisu z rejestru gruntów z dnia 25 stycznia 2002 r. poz. rej. [...] wynika, że działka nr [...], została utworzona dopiero 3 kwietnia 2001 r. przez wydzielenie jej z poprzednio istniejącej innej działki nr [...]. W konsekwencji, jako stanowiąca w dniu 27 maja 1990 r., tylko nie wydzieloną jeszcze część tej innej nieruchomości, nie mogła podlegać skomunalizowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i to niezależnie od pozostałych przesłanek i warunków wynikających z przepisów powołanych w odwołaniu. Nie podlega skomunalizowaniu następującemu z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., dlatego, gdyż taka nieruchomość (działka nr [...]) wtedy nie istniała. W skardze na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej Gmina Miasto Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie: - art. 20 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, - art. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, - art. 46 kc, - art. 2 i art. 9 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego, - art. 166 i art. 167 Konstytucji RP., - art. 5 i art. 11 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, - art. 14 ust. 10 ustawy z 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, - przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1948 r. o ochronie przyrody. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Organ odwoławczy uznał bowiem, że przedmiotowa nieruchomość o numerze ewidencyjnym [...], nie istniała w dniu 27 maja 1990 r., gdyż została utworzona dopiero 3 kwietnia 2001 r., przez wydzielenie jej z poprzednio istniejącej działki nr [...]. Wobec tego, że przedmiot komunalizacji w dniu 27 maja 1990 r. nie istniał, to w ocenie organu odwoławczego, odmówienie przez organ pierwszej instancji skomunalizowania tej nieruchomości jest zgodne z prawem i dlatego utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Należy uznać za błędny pogląd organu odwoławczego, że nieruchomość obecnie o numerze ewidencyjnym nr [...] nie istniała w dniu 27 maja 1990 r. Nieruchomość ta istniała w tej dacie tylko, że stanowiła część nieruchomości oznaczonej wówczas numerem ewidencyjnym nr [...]. Dla oceny czy nieruchomość podlega komunalizacji, istotne jest, czy spełniała przesłanki określone przepisami ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Natomiast nie decyduje o tym oznaczenie nieruchomości w ewidencji gruntów jak i wyznaczone geodezyjnie granice nieruchomości. Zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję Wojewody, która jest zgodna z prawem. Organ pierwszej instancji odmówił skomunalizowania przedmiotowej nieruchomości, mając na uwadze pogląd prawny, wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wielu wyrokach (m.in. w wyrokach: z dnia 5 marca 1998 r., sygn. akt I SA 1272/97, I SA 1249/97, I SA 1270/97, I SA 1271/97 oraz z dnia 19 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1269/97, I SA 1267/97, I SA 1266/97, I SA 1268/97). Mianowicie w uzasadnieniach tych wyroków Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż oceniając stan prawny spornego mienia na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej należało uwzględnić, iż [...] Park Narodowy, utworzony na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. w sprawie utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego (Dz. U. z 1955 r., Nr. 4, poz. 23) stanowiącego akt wykonawczy do ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr. 25, poz. 180 z późn. zm.) w oparciu o przepis § 18 ust. 1 powołanego rozporządzenia poddany został zarządowi dyrektora tegoż Parku. Dyrektora powoływał zaś naczelny organ administracji państwowej, któremu podległ on jako organ administracji wykonujący zadania w zakresie ochrony przyrody i któremu Minister Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych, na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z 7 kwietnia 1949 r., udzielał upoważnień do wydawania aktów dotyczących wykonywania prac i urządzeń mających na celu utrzymywanie, zabezpieczenie i udostępnienie terenów Parku. Zarząd ten stanowił nie tylko tytuł do objęcia Parku w znaczeniu cywilnoprawnym, lecz przede wszystkim tytuł prawnoadministracyjny, chyba, że istnieją nieujawnione dotychczas okoliczności i dowody świadczące o istnieniu tytułu prawnego innego podmiotu do spornego terenu. Za przyjęciem zarządu dyrektora Parku przemawiają także aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr. 114, poz. 494 z późn. zm.), które uchylają ustawę z 7 kwietnia 1949 r., a wraz z nią i akty wykonawcze do niej, przejęła poprzednie uregulowania. W art. 16 ustawy potwierdzone zostało prawo zarządu dyrektora parku narodowego. Jeśli unormowanie to połączyć ze statusem parku, będącego państwową jednostką organizacyjną (art. 15 ustawy) oraz funkcją dyrektora parku, który w myśl art. 9 ustawy z 16 października 1991 r. jest organem administracji specjalnej w zakresie ochrony przyrody na terenie parku, to potwierdza to utrzymanie publicznoprawnego charakteru władztwa nad terenem parku przez organ zarządzający. Dodać przy tym należy, iż ustawa z 30 października 1991 r. nie tworzyła nowego stanu prawnego w tym zakresie, a jedynie w drodze ustawowej regulowała to, co dotychczas wynikało z aktu wykonawczego z [...] października 1954 r., wydanego na podstawie ustawy z 7 kwietnia 1949 r. i w granicach ustawowego upoważnienia, a więc mającego moc powszechnie obowiązującą. Takie też znaczenie należy przypisać normie art. 14 ust. 10 nowej ustawy stanowiącej, iż nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa, położone w granicach parku narodowego, przechodzą w zarząd parku. W odniesieniu do [...] Parku Narodowego, nastąpiło to już na mocy § 1 i 18 ust. 1 rozporządzenia z 30 października 1954 r. Gdyby przyjąć – jak tego chce skarżący – że sporny teren stanowiący ujęcie wody, należał do terenowego organu administracji państwowej, jako będący w posiadaniu i faktycznym władaniu Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej, dla którego organem założycielskim był Naczelnik Miasta Z. i Gminy T., to wówczas należałoby dopuścić, iż w odniesieniu do tego terenu istniał dualizm władztwa administracyjnoprawnego, co nie wydaje się dopuszczalne pod względem jurydycznym. Kolizja zachodząca pomiędzy przepisem art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr. 14, poz. 74), a przepisem § 18 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 października 1954 r., obowiązującym w dacie komunalizacji należy rozstrzygać przy zastosowaniu zasady lex specialis derogat legi generali. Przepisy szczególne tj. ustawa z 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody i rozporządzenia Rady Ministrów z 30 października 1954 r. kreowały bowiem prawo zarządu terenem Parku dla organu administracji państwowej wykonującego zadania z zakresu ochrony przyrody, jakim był dyrektor [...] Parku Narodowego. Przy rozstrzyganiu komunalizacji ujęcia wody na terenie [...] Parku Narodowego rozważenia wymagają dalsze kwestie szczegółowe, związane z rodzajem mienia zwłaszcza w kontekście twierdzeń skargi, iż budynki i urządzenia należały do Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej w Z.. W prawie cywilnym obowiązuje wprawdzie zasada superficies solo cedit (art. 47, 48 i 191), wyrażająca się w tym, że własność nieruchomości gruntowej rozciąga się na rzeczy ruchome, które stały się jej częściami składowymi, lecz w przepisie art. 49 k.c. ustawodawca wprowadził wyjątek od tej zasady. Mianowicie, w myśl powołanego przepisu, urządzenia służące m.in. do doprowadzania lub odprowadzania wody nie należą do części składowych gruntu (stanowią więc odrębny przedmiot własności) jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. Urządzenia te stają się własnością przedsiębiorstwa lub zakładu z chwilą połączenia w sposób trwały z przedsiębiorstwem lub zakładem. Skład sądu orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela w całości. Wojewoda [...], mając na uwadze powyższy pogląd prawny Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że sporna nieruchomość gruntowa podlega wyłącznie z komunalizacji przewidzianej w art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., a to z uwagi na brak przesłanki "przynależności" mienia do podmiotów określonych w tych przepisach. Równocześnie wchodzące w skład nieruchomości urządzenia służące doprowadzaniu lub odprowadzaniu wody, stosownie do art. 49 k.c.., nie zostały objęte decyzją Wojewody, gdyż weszły one w skład majątku Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej – Zakładu Wodociągów i Komunalizacji w Z.. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, utrzymując w mocy zgodną z prawem decyzję organu pierwszej instancji wydała więc decyzję również odpowiadającą prawu. Z tych względów zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.