I SA/Wa 1000/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie : WSA Monika Nowicka (spr.) Asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2007 r. sprawy ze skargi M. E. K. na postanowienie Ministra Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz skarżącej M. E. K. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] Minister Budownictwa utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego dnia [...] maja 1999 r. nr [...] i - zobowiązaniu M. E. K. do wystąpienia, w terminie dwóch miesięcy, do właściwego sądu z wnioskiem o ustalenie prawidłowości wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej KW [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Decyzją z dnia [...] maja 1999 r. nr [...] Wojewoda Małopolski - działając na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 7413 ze zm.) - stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe [...] z siedzibą w K. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w K. o powierzchni [...] ha, oznaczonego jako działka nr [...], z obrębu K. Wnioskiem z dnia 2 listopada 2006 r. M. E. K. wystąpiła o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Wojewody Małopolskiego wskazując na błędny wpis w księdze wieczystej KW [...] Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości odnośnie działki nr [...], gdyż - zdaniem wnioskodawczyni - działka ta nigdy nie stanowiła własności Skarbu Państwa a jej prawowitym właścicielem był obecnie nieżyjący J. W. K., którego wnioskodawczyni jest wyłączną spadkobierczynią. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. Minister Budownictwa zawiesił przedmiotowe postępowanie nadzorcze z jednoczesnym zobowiązaniem wnioskodawczyni (w trybie art. 100 § 1 k.p.a.) do wystąpienia, w terminie dwóch miesięcy, do właściwego sądu z wnioskiem o ustalenie prawidłowości wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej KW [...]. Rozpatrując sprawę na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie Minister Budownictwa stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym nie jest możliwe badanie zasadności wpisów własności w księdze wieczystej, bowiem zasada wyrażona w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.) wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym treści wpisów własności w tychże księgach. W tej mierze organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 2338/98 (LEX nr 47173). W związku z powyższym Minister stanął na stanowisku, że wyjaśnienie wyżej zasygnalizowanej kwestii może nastąpić wyłącznie w odrębnym postępowaniu (postępowaniu sądowym) dotyczącym tego zagadnienia. Odnosząc się do treści dołączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] czerwca 2006 r. sygn. akt [...] organ zauważył, iż wyrok ten zapadł w sprawie o zapłatę, a nie o ustalenie i z tego powodu nie może przesądzać o wadliwości wpisu w księdze wieczystej KW [...] Skarbu Państwa jako właściciela. W tych warunkach - zdaniem Ministra - ponieważ w pierwszej kolejności należało ustalić, czy wnioskodawczyni posiada interes prawny do występowania z przedmiotowym wnioskiem, koniecznym było dokonanie oceny prawidłowości wpisu w księdze wieczystej KW [...] Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Okoliczność ta - wg organu - stanowiła zagadnienie wstępne dla rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Powyższe postanowienie stało się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła M. E. K.. W obszernej skardze skarżąca, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia, zarzuciła Ministrowi naruszenie przepisów art. 28, 75 i 97 § 4 k.p.a. W szczególności podniosła, że - zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2000 r. III CKN 179/99 (LEX nr 51805) - Sąd ten stwierdził, że w systemie obowiązującego prawa dokonanie wpisu w księdze wieczystej nie pociąga za sobą samo przez się zmiany stanu prawnego nieruchomości. Stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece tylko domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jest to domniemanie iuris tantum i jako takie może być obalone przez przeciwstawienie mu dowodu przeciwnego. Nigdzie nie została wyrażona zasada, że dowód przeciwko treści wpisu może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece można obalić w każdym postępowaniu, w oparciu o wszelkie dostępne środki dowodowe. W tych warunkach zatem - jak wywodziła skarżąca - skoro przepis art. 75 § 1 k.p.a. nakazywał jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, brak było podstaw do zobowiązywania strony do przedłożenia innego orzeczenia sądu powszechnego na okoliczność, na którą strona przedłożyła już wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] czerwca 2006 r. sygn. akt [...]. Podkreślono też przy tym, iż powołany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2000 r., w którym Sąd ten uznał, że zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach, odnosi się do sytuacji, gdy zachodzi sytuacja, w której w ogóle brak jest dowodu na obalenie domniemania zawartego w powołanym wyżej art. 3 cytowanej ustawy. Tymczasem w niniejszej sprawie obalenie w/w domniemania nastąpiło we wspomnianym wyroku Sądu Apelacyjnego w K., w którym Sąd jednoznacznie przyjął, że J. W. K. nigdy nie utracił prawa własności do spornej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa, skutkowało to uchyleniem zaskarżonego postanowienia a także postanowienia go poprzedzającego. Jedną z podstaw prawnych do obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego stanowi konieczność uprzedniego, przed wydaniem decyzji w sprawie, rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.). W takim wypadku organ, zawieszając prowadzone postępowanie, winien wystąpić równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie wspomnianego zagadnienia wstępnego albo wezwać stronę do takiego wystąpienia w oznaczonym terminie ( art. 100 § 1 k.p.a. ). Jak podnosi się w literaturze przedmiotu (vide: Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz pod red. B. Adamiak i J. Borkowski, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 423) warunkiem zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. jest okoliczność, by zagadnienie to było otwarte, tzn. nie było przedtem prawomocnie przesadzone na właściwej drodze. Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie ani zawieszenie postępowania nadzorczego nie było uzasadnione a tym bardziej nie było prawidłowe zobowiązywanie strony do wystąpienia ze stosownym żądaniem do sądu powszechnego. Podzielając w pełni pogląd skarżącej, iż ponieważ przedłożyła ona organowi wyrok sądu powszechnego, w którym (w uzasadnieniu wyroku) sąd ten dokonał oceny wadliwości wpisu Skarbu Państwa jako właściciela w księdze wieczystej Kw [...] a zatem rozstrzygnął okoliczność stanowiącą - wg organu - zagadnienie wstępne i w związku z tym nie zachodziła w tym przypadku sytuacja, której dotyczył cytowany wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 1999 r., to brak było podstaw do zawieszania postępowania administracyjnego. Okoliczność natomiast, czy taki dowód organ traktuje za wystarczający dla uznania, że wnioskodawczyni przysługuje w tej sprawie interes prawny, czy też - nie, generalnie podlega już ocenie merytorycznej, która winna znaleźć odzwierciedlenie w treści rozstrzygnięcia materialnego. W związku jednak, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ zwrócił uwagę, że zapadły w Sądzie Apelacyjnym w K. wyrok dotyczył sprawy o zapłatę a nie o ustalenie, przywołać w tym miejscu wypada treść przytoczonego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2000 r., w którym stwierdzono, że domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece można obalić w każdym postępowaniu a nie tylko w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Dodatkowo w tym miejscu trzeba wyjaśnić, że wpis ujawniający w księdze wieczystej Kw [...] Skarb Państwa jako właściciela działki nr [...], obecnie jest wpisem jedynie historycznym. Aktualnie bowiem właścicielem nieruchomości jest K. M., którego prawo własności do przedmiotowego gruntu wpisane jest do księgi wieczystej Kw [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. Z tego powodu zresztą nie jest możliwe, aby skarżąca mogła skorzystać z możliwości wniesienia powództwa w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych, zgodnie z którym mogła by domagać się uzgodnienia przez sąd stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym. Tego rodzaju powództwo ma za zadanie bowiem doprowadzić wpisy w księdze ze stanem prawnym aktualnym. Kryterium niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest zawsze stan prawny obecny a nie istniejący w przeszłości. W sytuacji obecnej zatem skarżącej pozostała jedynie możliwość skorzystania z innego rodzaju powództw cywilnych spośród, których wybrała powództwo przeciwko Skarbowi Państwa o świadczenie, czyli o zapłatę. Nadmienić wypada, że zapadły przed Sądem Apelacyjnym w K. wyrok dotyczył wprawdzie sprawy z zakresu zobowiązań, zatem jego moc wiążąca ogranicza się do stron procesu, ale przecież jedną z tych stron był właśnie Skarb Państwa. Sygnalizowanie przez organ, że w niniejszej sprawie pożądane byłoby legitymowanie się przez skarżącą wyrokiem zapadłym w procesie o ustalenie, było o tyle niezasadne, że wyrok zapadły w trybie art. 189 k.p.c., ustalający, iż powód jest lub był właścicielem nieruchomości nie jest dowodem własności, ponieważ ma on powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia a ponadto tylko między tymi samymi stronami (art. 366 k.p.c.), czyli w istocie rzeczy podobnie jak w przypadku powyższego wyroku, zapadłego w sprawie o świadczenie. Z tego powodu celem powództwa o ustalenie nie może być uzyskanie dowodów, które miałyby być wykorzystane w innym postępowaniu (vide: "Nieruchomości - Problematyka prawna" - Gerard Bieniek, Stanisław Rudnicki wyd. 3 Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 55). Zatem przedłożenie wyroku wydanego w sprawie o ustalenie niczym nie różniłoby się o sytuacji, gdy przedłożono wyrok o zapłatę. Poza tym, choć sąd administracyjny nie jest upoważniony do wypowiadania się na temat zasadności konkretnego powództwa w danym stanie faktycznym, to wypada jednak informacyjnie zaznaczyć, że dla skutecznego wniesienia powództwo o ustalenie prawa czy stosunku prawnego w trybie wspomnianego wyżej art. 189 k.p.c., powód musi wylegitymować się interesem prawnym do jego wytoczenia. Zgodnie z treścią bowiem w/w przepisu powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Jest natomiast rzeczą powszechnie przyjętą zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, że interes ten nie występuje w przypadku, gdy powód miał możliwość skorzystania z innego rodzaju powództwa np. właśnie z powództwa o świadczenie. Z tego względu więc, dodatkowo, uznać należy, że domaganie się przez Ministra od skarżącej wystąpienia z powództwem o ustalenie mogłoby doprowadzić do swego rodzaju rebusu prawnego, który nie tylko nic by mógł nie wyjaśnić, a jedynie w sposób nieuzasadniony przedłużyłby cały tok postępowania administracyjnego a dodatkowo też naraził skarżącą do zbędne koszty związane z procesem cywilnym.. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zapadłe w sprawie postanowienia naruszają przepisy art. 6, 8, 12,75 § 1, art. 76 § 1, art.78 § 1, art. 80 i 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i z tego względu - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na przepisie art. 200 cytowanej wyżej ustawy.