I SA/Wa 1002/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Agnieszka Miernik asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Rafał Puścian po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2006r. sprawy ze skarg W. D. i B. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2004r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz W. D. i B. D. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1002/05 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość [...], położoną przy ul. [...], o powierzchni [...] m kw. oznaczoną hip. jako "[...]", działka nr [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne: Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Prezydent W. odmówił M. D., W. D. i B. D. przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość [...] stojąc na stanowisku, że treść przepisu art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ) wyraźnie wskazuje, iż poprzedni właściciele bądź ich następcy prawni mogą otrzymać odszkodowanie tylko za jedną działkę. Skoro zatem decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] Prezydent W. ustalił na rzecz M. D., J. D. i W. D. jako następców prawnych I. D. - odszkodowanie za nieruchomość [...], położoną przy dawnej ul. [...] róg ul. [...], o powierzchni [...] m kw. to dalsze podnoszenie przez wnioskodawców żądania przyznania odszkodowania tym razem za opisaną na wstępie nieruchomość [...] (położoną przy ul. [...]) nie mogło być uznane za zasadne, gdyż stanowiło ono roszczenie o odszkodowanie za jeszcze jedną działkę. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym (na skutek odwołań złożonego przez B. D., W. D. i M. D.) Wojewoda [...] podniósł, że w dniu l sierpnia 1985r. weszła w życie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127), która wprowadziła szczególne unormowania (art. 82 i 83) związane z konkretnymi sytuacjami dotyczącymi byłych właścicieli nieruchomości [...]. Przepisy te zostały następnie powtórzone w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i są to odpowiednio art. 214 i 215. Organ podkreślił przy tym, iż przepisy te mają charakter wyjątkowy i szczególny w stosunku do ogólnych zasad gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa i gminy, co oznacza, że art. 215 cytowanej ustawy stanowi wyłączną podstawę prawną do przyznania odszkodowania z tytułu przejęcia przez Państwo gruntu stanowiącego działkę, która przed datą wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958r. W związku z powyższym organ odwoławczy zauważył, iż w/w przepis stanowi podstawę dochodzenia odszkodowania tylko za jedną działkę. Przepis ten bowiem posługuje się terminami "dom jednorodzinny" i "działka" a ponadto pogląd taki został wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponieważ - w omawianej sprawie było bezsporne - iż Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2002r. orzekł o ustaleniu na rzecz M. D., W. D. i J. D. odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] róg ul. [...], w związku z tym – zdaniem organu – w aktualnym stanie prawnym brak było podstaw do przyznania odszkodowania za inną działkę objętą działaniem dekretu z 26 października 1945 r., gdyż wynikające z art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnienia do przyznania odszkodowania zostały wyczerpane. Podkreślono także, iż uprawnienia odszkodowawcze za te kategorie nieruchomości [...], które nie zostały wymienione w aktualnie obowiązującym przepisie art. 215 cytowanej ustawy (a więc za drugą i każdą następną działkę) wygaszone zostały na mocy art. 82 ust. l cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wojewoda odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniach nadmienił również, iż w sprawie nie miał znaczenia prawnego fakt złożenia wniosku odszkodowawczego przed datą 31 grudnia 1998 r. oraz bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawała dokonania darowizny roszczeń wynikających z w/w dekretu na rzecz B. D.. Powyższe rozstrzygnięcie stało się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli W. D. i B. D.. Skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucili organowi naruszenie art. 7 oraz 6 k.p.a. w związku z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a także w związku z art. 31 ust. 3 i art. 64 Konstytucji RP. Zdaniem skarżących - stanowisko organów, że odszkodowanie należne w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami za jedną działkę przysługuje wszystkim następcom prawnym łącznie – było błędne i godziło w chronione Konstytucją prawo własności i ochronę prawną dziedziczenia. Gdyby jednak nawet takie stanowisko podzielić to - jak wskazywano w skardze - ponieważ decyzją nr [...], na którą organy powoływały się w niniejszej sprawie, zostało przyznane odszkodowanie za grunt stanowiący własność I. D., podczas gdy przedmiotowa sprawa dotyczyła nieruchomości stanowiącej współwłasność I. i K. D. – były to różne nieruchomości, gdyż kto inny był ich właścicielem. W obu zatem przypadkach krąg spadkobierców byłych właścicieli nieruchomość mógł być inny. Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa, skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Należy zgodzić się ze skarżącymi, że grunty położone przy ulicy [...] oraz [...] róg [...] stanowiły odrębne nieruchomości. Pojęcie to jest instytucją prawa cywilnego i w związku z tym musi być definiowane zgodnie materialnym prawem cywilnym. Wg zaś przepisu art. 46 § 1 kodeksu cywilnego nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiącej odrębny przedmiot własności. Nadmienić wypada, że konsekwencją takiego uregulowania jest zasada przewidziana w art. 24 ustawy z dnia o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr poz. wg której dla każdej nieruchomości prowadzi się oddzielną księgę wieczystą, chyba, że przepisy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie – co wynika z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] listopada 1990 r. grunt położony w W. przy ulicy [...] stanowił poprzednio własność I. D. i prawo to było ujawnione w księdze nr hip. "[...]". Natomiast parcela znajdująca się przy ulicy [...] róg [...] została nabyta przez oboje małżonków K. i I. D. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] września 1933 r. i stanowiła przedmiot ich współwłasności. Zatem w tych warunkach nie można było twierdzić, że grunty położone przy ulicy [...] i [...] stanowiły jedną nieruchomość. Ze względu na odmienność podmiotów będących uprawnionymi z tytułu prawa własności były to dwie, odrębne nieruchomości i za każdą z nich potencjalnie przysługiwało odrębne odszkodowanie, jeśli oczywiście zostały spełnione przesłanki warunkujące jego przyznanie. Przepis art. 215 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi o odszkodowaniu za nieruchomości, co oznacza, że odszkodowanie to przysługuje – na zasadach określonych w tym przepisie – z tytułu posiadania - przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) - tytułu własności do poszczególnej nieruchomości. Okoliczność, która wystąpiła w niniejszej sprawie, iż następcami prawnymi po właścicielach obu w/w nieruchomości są obecnie te same osoby jest kwestią przypadku, który wcale nie musiał wystąpić. Fakt ten jednak pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie merytoryczne. Sąd natomiast nie podzielił poglądu zawartego w skardze, że odszkodowanie przyznawane w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami winno być przyznawane każdemu z osobna z następców prawnych byłego właściciela. Uprawnienia przewidziane w tym przepisie dotyczą w pierwszej kolejności byłego właściciela. Jeśli osoba ta nie żyje (albo roszczenia swoje przeniosła w drodze cywilnoprawnej na inne podmioty) to prawa, które jej pierwotnie przysługiwały obecnie przysługują jej następcom prawnym. Osoby te nie mogą jednak z tytułu następstwa prawnego posiadać więcej uprawnień niż te, które przysługiwały ich poprzednikowi prawnemu. Jeśli zatem były właściciel nieruchomości [...] byłby uprawniony do otrzymania odszkodowania za jedną działkę, to należy rozumieć, iż wszyscy jego następcy prawni byliby uprawnieni do otrzymania odszkodowania, ale też tylko za tę jedną działkę. Następstwo prawne jest bowiem również instytucją prawa cywilnego a akceptacja poglądu wyrażonego przez skarżących w skardze godziła by w jedną z podstawowych zasad tej gałęzi prawa to jest w zasadę, że nikt nie może przenieść więcej praw niż sam posiada. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznając, że organy wydając zaskarżone decyzje naruszyły przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie – z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit a w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.