I SA/Wa 1002/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę. Minister Rolnictwa i Rozwoju decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku Z. M. - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1980 r., nr [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1981 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Ww. decyzją z dnia [...] grudnia 1980 r. Naczelnik Gminy w [...], po rozpoznaniu wniosku E. B., odmówił przekazania przez E. B. na rzecz syna C. B. i córki Z. M. gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...], o pow. [...] ha, stanowiącego byłą własność E. i E. małż. B. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 1981 r. nr [...]. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpiła Z. M., następczyni prawna dawnych właścicieli. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozowju odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1981 r. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła Z. M. podnosząc, iż w dacie wydania przedmiotowych decyzji posiadała kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, określone w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.). Minister Rolnictwa i Rozwoju decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu Minister wskazał, że podstawą wydania kontrolowanej decyzji był przepis art. 52 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, w myśl którego przekazanie gospodarstwa rolnego następuje w drodze umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy, a w przypadku gdy nie zostały zachowane warunki ustawy, naczelnik gminy w formie decyzji odmawia sporządzenia umowy przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następcy. Z przepisu tego wynika zatem, że przekazanie gospodarstwa rolnego na własność następcy było możliwe po wskazaniu przez rolnika następcy prawnego, któremu miało być przekazane gospodarstwo rolne oraz sporządzeniu umowy przez naczelnika gminy o przekazaniu gospodarstwa rolnego, która stanowiła podstawę do ujawnienia prawa własności nieruchomości w księdze wieczystej. Minister stwierdził, że właścicielami przedmiotowego gospodarstwa rolnego byli E. i E. małż. B. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że E. B., pismem z dnia [...] listopada 1980 r., wystąpił do Urzędu Gminy w [...] o przekazanie przedmiotowego gospodarstwa na rzecz syna C. B. i córki Z. M. wraz z zięciem. Jednocześnie, z uzasadnienia decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. wynika, że jedynie syn – C. B. odpowiada warunkom do przekazania gospodarstwa rolnego, zaś córka Z. M. zamieszkuje na stałe w [...] (od 9 grudnia 1971 r.), pracuje w S. i nie odpowiada ustawowym warunkom. Ponadto, z treści tej decyzji wynika, że wnioskodawca nie wyraża zgody na przekazanie gospodarstwa rolnego jednemu następcy. Minister podniósł, że w jego ocenie zarówno deczyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1980 r., jak i utrzymująca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 1981 r. nie naruszają prawa. Ustosunkowując się do zarzutu skarżącej, że prowadzenie wraz z mężem innego gospodarstwa (a tym samym posiadanie kwalifikacji praktycznych) prowadzi do wniosku, że mogła być następcą gospodarstwa w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. - Minister wskazał, że kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego określał § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. Zgodnie z tym przepisem kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego miała osoba, która ukończyła szkołę rolniczą, lub była przysposobiona rolniczo. Minister podniósł, że Z. M. nie posiada żadnego dokumentu, z którego wynikałoby posiadanie kwalifikacji w rozumieniu ww. przepisów. Organ podkreślił, że sama Z. M. powołuje się jedynie na kwalifikacje praktyczne, czyli związane z pracą w gospodarstwie męża. Tym samym, Z. M. nie mogła być uznana za następcę w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Ponadto, mąż Z. M. (zięć E. B.) nie mógł zostać następcą prawnym, albowiem przepis art. 75 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy jako potencjalnych następców wskazywał zstępnych, wstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosła Z. M. Podniosła, że art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. nie powinny być brane pod uwagę, albowiem krzywdziły bliskich rolnika. Wskazała, że racjonalny ustawodawca nie mógł wykluczyć z grona osób takich jak ona, tj. pracujących w gospodarstwie rolnym ojca, a następnie prowadzących gospodarstwo rolne wraz z mężem. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana w sprawie decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lutego 2015 r. została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, iż stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy decyzja wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, zaś za stwierdzeniem nieważności decyzji muszą przemawiać skutki z niej wynikające - niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów praworządności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. Lex nr 196696) wyraził pogląd, iż "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań." Przy tym, należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Ministra musiał więc ocenić - czy w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1980 r., nr [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1981 r., nr [...] - organ nie naruszył rażąco zastosowanego art. 52 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), co jest zasadniczo podnoszone przez stronę skarżącą. Zgodnie z treścią art. 52 ustawy z dnia 27 października 1977 r. "Przekazanie gospodarstwa rolnego następcy następuje w drodze umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy. Naczelnik gminy odmawia w formie decyzji sporządzenia umowy, jeżeli nie zostały zachowane warunki ustawy". Z przepisu tego wynika, że w przypadku niezachowania warunków ustawy w postępowaniu o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy, po stronie naczelnika gminy istniał obowiązek wydania decyzji o odmowie sporządzenia umowy, w przeciwnym zaś wypadku sporządzał on umowę przekazania. Powyższe oznacza, że właściwy naczelnik gminy zobligowany został do sprawdzenia spełnienia ustawowych przesłanek do przekazania gospodarstwa rolnego przez rolnika. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ww. ustawy gospodarstwo rolne mogło być przekazane tylko jednemu następcy, a jeżeli następca pozostaje w związku małżeńskim - także obojgu małżonkom, przy czym pierwszeństwo w przejęciu gospodarstwa rolnego ma następca pracujący w tym gospodarstwie, wskazany przez rolnika (art. 43 ust. 2). Przekazanie gospodarstwa rolnego kilku następcom mogło nastąpić, jeżeli wpływało to na poprawę struktury obszarowej i zwiększenie produkcji towarowej gospodarstw rolnych prowadzonych przez następców (art. 43 ust. 2). Przedmiotowa ustawa regulowała przy tym w art. 75 ust. 1 pkt 2 kogo w rozumieniu ustawy należało uznać za następcę rolnika stanowiąc, że przez następcę rolnika rozumie się zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy; w razie braku takich osób następcą może być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. Jednocześnie, zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r., Nr 31, poz. 215 ze zm.) za kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego uważa się ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Zaświadczenie stwierdzające warunki wymagane do nabycia własności nieruchomości rolnej przez osobę fizyczną, określone w art. 160 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego, wydaje terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Powyższe oznacza, że następcą uprawnionym do przejęcia gospodarstwa rolnego był zstępny, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbowie i wychowankowie, którzy posiadają zaświadczenie o kwalifikacjach do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy. W niniejszej sprawie E. B. podaniem z dnia [...] listopada 1980 r. wystąpił o przekazanie przedmiotowego gospodarstwa rolnego na syna C. B. oraz córki Z. B. i zięcia T. M. Zestawienie powyższych przepisów z treścią tego podania prowadzi do stwierdzenia, że zięć E. B., jako osoba nie wymieniona w art. 75 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy nie mógł być uznany za następcę rolnika. Jednocześnie, po stronie organu powstał obowiązek weryfikacji, czy wskazane przez rolnika dzieci spełniały kryteria wynikające z ustawy w zakresie posiadanych kwalifikacji. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ ustalił, iż C. B. zamieszkuje i pracuje na przedmiotowym gospodarstwie rolnym oraz, że spełnia wymagane warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego co wynika zarówno z treści kontrolowanych decyzji, jak i później zawartej umowy z dnia [...] sierpnia 1981 r., nr [...]. przekazania własności i posiadania przedmiotowego gospodarstwa rolnego W odniesieniu do kwalifikacji skarżącej organ ustalił, że jest ona zatrudniona zawodowo, nie mieszka w pobliżu położenia tego gospodarstwa oraz, że nie zajmuje się tym gospodarstwem. Z akt sprawy wynika, że w dacie wniesienia odwołania zamieszkiwała ona w [...] przy ul. [...]. Z treści decyzji Naczelnika Gminy w [...] wynika ponadto, że zatrudniona była w dacie jej wydania w S. Okoliczności tych nie kwestionowała skarżąca. Jednocześnie, ani w toku postępowania przy wydawaniu kontrolowanych decyzji, ani też w toku postępowania o stwierdzenie ich nieważności skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia potwierdzającego posiadanie przez skarżącą kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd pragnie przy tym zauważyć, że Urząd Gminy w [...] pismem z dnia 26 listopada 1980 r. zwrócił się do E. B. o dostarczenie dokumentów, w tym zaświadczeń potwierdzających kwalifikacje wskazanego następcy. Powyższe oznacza, że wobec niespełnienia przez skarżącą wymogów ustawy z dnia 27 października 1977 r. po stronie Naczelnika Gminy w [...] powstał obowiązek wydania decyzji odmownej wobec niej. Należy zauważyć również, że z treści decyzji ww. organu z dnia [...] grudnia 1980 r. wynika, że E. B. nie wyraził zgody na przekazanie gospodarstwa tylko jednemu następcy. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez skarżącą w odwołaniu od ww. decyzji, a wręcz stanowiła zasadniczy argument podnoszony przez nią jako podstawa żądania uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 1980 r. Tym samym, brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1981 r. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, że powyższe przepisy nie powinny być zastosowane albowiem są krzywdzące, należy podnieść, że przepisy te nie zostały uznane za niezgodne z Konstytucją. Oznacza to, że brak jest możliwości pominięcia oceny zastosowania tych przepisów przy kontroli decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.