I SA/Wa 1005/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: kolegium, organ), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. (dalej: skarżąca), postanowieniem z dnia [...] marca 2024 r. nr [...], utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy (dalej: prezydent) z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przyznanego decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]. Postanowienie kolegium wydano w następującym stanie fatycznym i prawnym: Prezydent decyzją z dnia [...] października 2023 r. nr [...] uznał zasiłek okresowy przyznany decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane i orzekł o jego zwrocie. W uzasadnieniu decyzji organ m.in. stwierdził, że w sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901) dalej: "u.p.s.", tj. okoliczności szczególne, które mają charakter nadzwyczajny i w taki stopniu rzutują na sytuację skarżącej, jako osoby zobowiązanej do zwrotu pobranego świadczenia, że nieuzasadnionym byłoby egzekwowanie nienależnie pobranego świadczenia. Pismem z dnia [...] listopada 2023 r. skarżąca wniosła o odstąpienie od żądania zwrotu ww. świadczenia, którego dotyczyła decyzja z dnia [...] października 2023 r. z uwagi na art. 104 ust. 4 u.p.s. Stwierdziła, że nigdy nie odmawiała współpracy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz nie wprowadzała w błąd jego pracowników, jak również nie zatajała okoliczności mających istotny wpływ na prawo do świadczeń. Wskazała na błąd administracyjny w przetwarzaniu danych rodziny ze strony urzędu oraz liczne zmiany pracowników socjalnych przeprowadzających postępowania o pomoc, a tym samym zawiniony niedobór informacji ze strony organu. Jednocześnie odrębnym pismem skarżąca złożyła odwołanie od decyzji z [...] października 2023 r., po rozpoznaniu którego kolegium decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję prezydenta z dnia [...] października 2023 r. Na powyższą decyzję kolegium, skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, która została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 543/24, a sprawa jest w toku. Prezydent, po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2023 r., działając na postawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "kpa", postanowieniem z dnia 19 grudnia 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest ostateczna, w związku z faktem wniesienia przez skarżącą od niej odwołania. Podkreślił, że nie może odstąpić od żądania zwrotu należności, która nie została ustalona prawomocną decyzją. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła zażalenie wskazując, że toczące się postępowanie odwoławcze od decyzji z dnia [...] października 2023 r. nie stoi na przeszkodzie rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku bowiem już w prowadzonym postępowaniu o zwrot świadczenia organ może odstąpić od zwrotu na wniosek strony. Kolegium, po rozpatrzeniu powyższego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] marca 2024 r. utrzymało w mocy postawienie prezydenta z dnia [...] grudnia 2023 r. W uzasadnieniu kolegium stwierdziło, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu, organ przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Wskazało, że prezydent nie dostrzegł takiej konieczności, albowiem wydał decyzję z dnia [...] października 2023 r. w sprawie uznania świadczenia za nienależne oraz orzekł o jego zwrocie. Podkreśliło, że w sytuacji gdy wydano decyzję o uznaniu świadczenia za nienależnie pobranie zażądano jego zwrotu brak jest podstaw do odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Na powyższe postanowienie kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca. W uzasadnieniu stwierdziła, że postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń - w trybie administracyjnym - zostało zakończone i organ może żądać jego wykonania. Zatem mogła wystąpić z wnioskiem o odstąpienie i organ mógł prowadzić postępowanie w tym przedmiocie celem zbadania okoliczności sprawy. Wskazała, że wniosek rozpatrywał prezydent i nie został on przesłany kolegium, które niezależnie rozpoznawało odwołanie. Stwierdziła, że postępowanie sądowe dotyczy kwestii stwierdzenia istnienia, bądź nie, zobowiązania, zaś postępowanie z wniosku dotyczy odstąpienia od zwrotu świadczeń i jest postępowaniem wszczętym po zakończeniu postępowania przez kolegium w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego. W jej ocenie gdyby organ rozpatrzył wniosek i odstąpił od żądania zwrotu świadczeń, wówczas sądowe postępowanie odwoławcze stałoby się bezprzedmiotowe, a więc rozpoznanie wniosku strony ma wpływ na toczące się postępowanie sądowe i powinno być prowadzone. Skarżąca podniosła, że w pouczeniu decyzji z dnia [...] października 2023 r. znajduje się informacja o tym, że strona może złożyć niezależnie wniosek m.in. o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń i nie "koliduje" to z sądowym postępowaniem odwoławczym. Postanowienie jest ostateczne w administracyjnym toku instancji i jest wykonywalne. Sądowe postępowanie odwoławcze oraz zakończone w obu instancjach postępowania w trybie administracyjnym nie stoją na przeszkodzie rozpatrzeniu wniosku strony. W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Podstawę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przyznanego decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. stanowił art. 61a § 1 kpa zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W przepisie tym zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, którymi są: 1) wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną; 2) istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Okoliczności świadczące o istnieniu "innych uzasadnionych przyczyn", o których mowa w tym przepisie nie zostały co prawda w Kodeksie skonkretyzowane, niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że są to tego rodzaju okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Obejmują więc sytuacje gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., II OSK 2671/13). Tytułem przykładu można tu wymienić: brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym; gdy żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw; żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z ostatnią z wymienionych przykładwo sytuacji. Na gruncie przedmiotowej sprawy, organy orzekające obu instancji za inną przyczynę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej uznały fakt, że w sprawie dotyczącej świadczenia, toczyło się już postępowanie i kwestia uznania go za nienależnie pobrane rozstrzygnięta została decyzją z dnia [...] października 2023 r., która w momencie wpłynięcia przedmiotowego wniosku skarżącej o odstąpienie, nie była ostateczna. W ramach tego postępowania prezydent badał czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. (tego dotyczy przedmiotowy wniosek), czemu dał wyraz w treści uzasadnienia niniejszej decyzji. To w tym postępowaniu, a nie w postępowaniu odrębnym, ocenie organu podlega potencjalna możliwość odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zatem rację ma kolegium, że skoro okoliczności przedstawione przez skarżącą we wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia zostały już ocenione w zakończonym ostateczną decyzją postępowaniu gdzie jednoznacznie stwierdzono, że nie zachodzą to orzekanie w tej samej materii w niezmienionym stanie faktycznym lub prawnym i nie przedstawieniu przez skarżącą innych, nowych okoliczności (które nie byłyby przedmiotem wyjaśnienia przez organ) jest niezasadne. W tym stanie rzeczy odmowa wszczęcia postępowania w tej sprawie odpowiada prawu, co czyni skargę niezasadną. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa.