I SA/Wa 1007/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. H., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania L. P. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] zobowiązującej ją do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami, z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014 r. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] przyznał L. P. świadczenie rodzinno-opiekuńcze w formie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życie legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznanego na L. P., w kwocie [...] zł, na okres od 1 grudnia 2011 r. do bezterminowo. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, III Oddział w W. pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej w W., że od dnia 1 marca 2013 r. dokonuje wypłaty dodatku pielęgnacyjnego przy wypłacanym świadczeniu. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] uchylił z dniem [...] lutego 2013 r. decyzję własną z dnia [...] marca 2012 r. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życie legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznane na L. P., zrealizowane za okres 1 marca 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł. Wobec uprawomocnienia się decyzji z dnia [...] marca 2014 r. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia przyznanego w formie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życie legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na L. P., zrealizowane za okres 1 marca 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz o zwrocie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia. Odwołanie od decyzji Prezydent [...] z dnia [...] marca 2014 r. wniosła L. P. W odwołaniu podniosła, że w jej ocenie ZUS powinien decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego przesłać w momencie przyznania go, czyli w marcu 2013 r., do Urzędu [...], który przestałby wypłacać przedmiotowe świadczenie. Wskazała, że kwota jaką ma zwrócić spowoduje, że nie będzie miała na opłaty czynszowe, prąd, gaz czy leki. Podniosła, że organ winien zastosować w sprawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] utrzymało decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014 r. w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych") stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Kolegium podniosło, że decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2014 r. stała się ostateczna z dniem [...] maja 2014 r. wobec uznania jej za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. z upływem [...] kwietnia 2014 r. i nie zaskarżenia jej przez L. P. Tym samym istnienie w obrocie prawnym decyzji uznającej świadczenie jako nienależne obligowało organ do wydania decyzji orzekającej o jej zwrocie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Kolegium wskazało, że art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie ma zastosowania w sprawie, albowiem dotyczy innych świadczeń tj. nie wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ostatecznie Kolegium poinformowało, że w myśl art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Odwołująca się powinna zatem skierować ewentualny wniosek do organu I instancji. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. wniosła L. P. Decyzji tej zarzuciła niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy bez uwzględnienia jej życiowego interesu. W uzasadnieniu podniosła okoliczności dotyczące jej stanu zdrowotnego i materialnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa". Skarga w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Podstawą materialnoprawną decyzji organów obu instancji był przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, wedle którego decyzja o zwrocie świadczenia może być wydana wówczas, gdy przesądzone zostanie, iż ma ono charakter świadczenia nienależnie pobranego. Wynika to z wielu orzeczeń sądów administracyjnych (p. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10, z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12). Dlatego decyzja o zwrocie nienależenie pobranego świadczenia może zapaść wówczas, gdy decyzja o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia jest ostateczna. Cezura czasowa, procesowa i materialna, jest jasna: najpierw winno dojść do wzruszenia decyzji przyznającej świadczenie i ustalenia charakteru pobranego świadczenia, a następnie do określenia wysokości należności z odsetkami i żądania jej zwrotu. Przy czym tylko ta ostatnia decyzja rodzi konkretny obowiązek i jest podstawą egzekucji, bo istotne jest tu m.in. ustalenie możliwości żądania zapłaty, np. z uwagi na okres przedawnienia. Pierwsza z decyzji ma swą podstawę w przepisie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś druga w art. 30 ust. 1 tego aktu prawnego. Tak więc literalnie rzecz ujmując obie oparte są na rożnych podstawach prawnych. Poza tym każda jest wydawana odrębnie, podlega odrębnemu rozpatrzeniu i ewentualnemu zaskarżeniu. Celem takiego rozwiązania jest m.in. stabilizacja stosunków prawnych, jakie obie obejmują, i oparcie decyzji o zwrocie na ostatecznej decyzji ustalającej charakter pobranego świadczenia. Oceniając ten aspekt trzeba mieć również na uwadze fakt, iż skoro decyzja wymieniona powyżej jako pierwsza jest podstawą wydania decyzji o zwrocie świadczenia, to sprawa jego charakteru jest już ostatecznie przesądzona. Organ następnie orzekający jest nią związany. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Prezydent [...] przyznał L. P. świadczenie rodzinno-opiekuńcze w formie zasiłku pielęgnacyjnego, w kwocie [...] zł, na okres od 1 grudnia 2011 r. do bezterminowo. Nie jest również kwestionowanym, że decyzja ta została uchylona z dniem [...] lutego 2013 r. decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014 r. Następnie decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Prezydent [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życie legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznane na L.P., zrealizowane za okres 1 marca 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł. Uostatecznienie się ww. decyzji rodziło zatem ten skutek, że organ będąc związany zapadłymi decyzjami, był zobligowany do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w oparciu o ww. przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy jeszcze raz podkreślić, że decyzja wydana na podstawie art. art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma charakteru uznaniowego, a jedyne ograniczenie do jej wydania wynika z treści art. 30 ust. 5 ww. ustawy określającego 10 letni termin do wydania decyzji o zwrocie nienależnego świadczenia. Odnosząc się do okoliczności zdrowotnych i materialnych podnoszonych przez skarżącą w skardze należy wskazać, że okoliczności te z woli ustawodawcy, co zostało wskazane powyżej, nie mogą być brane pod uwagę przez organ przy wydawaniu decyzji o zwrocie należnego świadczenia. Kwestia sytuacji skarżącej może być podnoszona przez nią w postępowaniu o umorzenie w całości lub części, odroczeniu terminu płatności albo rozłożeniu na raty nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych po złożeniu przez skarżącą wniosku do organu I instancji, o czym prawidłowo poinformowało Kolegium w zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji