I SA/Wa 1009/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis ( spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2019r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] Prezydent [...] odmówił [...] rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz [...] w łącznej wysokości [...] wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wyniosły [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono treść regulacji prawnych stanowiących podstawę materialno-prawną podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, a także dokładnie opisano sytuację finansową i zdrowotną skarżącego. Organ wyjaśnił, że instytucja rozłożenia na raty ma charakter fakultatywny i jest możliwa po wykazaniu przez dłużnika alimentacyjnego okoliczności rokujących ratalną spłatę zadłużenia. Takich okoliczności - zdaniem organu - skarżący nie wskazał. Odnosząc się do prośby o zawieszenie czynności komorniczych organ poinformował, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów szczegółowo określają obowiązek zwrotu należności i nie przewidują możliwości wstrzymania czynności egzekucyjnych, a wręcz nakazują ich prowadzenie. Podkreślono również, że pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego spowodowałoby, że całkowita spłata aktualnej kwoty zadłużenia - uwzględniając wartość tylko bieżących alimentów, tj. [...] - nastąpiłaby dopiero po upływnie ponad dwudziestu lat. Wskazano, że odmowa rozłożenia na raty przedmiotowych zobowiązań alimentacyjnych nie stanowi przeszkody w systematycznym regulowaniu należności na miarę możliwości skarżącego. Od powyższej decyzji [...] złożył odwołanie, w którym zarzucił organowi I instancji wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy i zaniechanie obowiązku wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych, ustalenie sprzecznych ustaleń oraz niekompetentność pracowników ośrodka pomocy społecznej. Skarżący podkreślił, że mimo kilkukrotnej prośby o rozłożenie zobowiązań alimentacyjnych na raty, organ nie zmienił swego stanowiska. Wskazał, że w ocenie komornika dłużnik nie jest w stanie spłacić zaległości wobec sytuacji "bytowo-finansowej". Zdaniem skarżącego stwierdzenie organu, że w przypadku rozłożenia zobowiązań alimentacyjnych na raty spowoduje, że należności te nigdy nie zostaną uregulowane pozostaje w sprzeczności z ustaleniami stanu faktycznego, gdyż wnioskodawca na podstawie ugody z ZUS o spłatę ratalną zrealizował. Zatem - jak twierdzi skarżący - wywiązałby się ze spłaty zadłużenia alimentacyjnego, jeśli zostałoby ono rozłożone na raty. Podkreślił, że w przypadku, gdy materiał dowodowy jest nie wystarczający do pozytywnego załatwienia sprawy, to obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego (w tym stosownych zaświadczeń lekarskich odzwierciedlających stan zdrowia skarżącego) spoczywa na ośrodku pomocy społecznej, a nie wywiązanie się z tego obowiązku określa jako działanie na szkodę skarżącego. W jego ocenie zawieszenie egzekucji komorniczej i rozłożenie zobowiązań dłużnika na raty przez MOPR w [...], spowodowałoby zmniejszenie tych zobowiązań o ok. 50%. Skarżący wyrażał chęć spłaty zadłużenia od początku jego powstania. Zatem nie wskazanie we wniosku wysokości rat, jaką byłby w stanie uiszczać, nie może skutkować w ocenie skarżącego odmową rozłożenia zaległości alimentacyjnych na raty. Podkreślił, że trudności ekonomiczne i zdrowotne uniemożliwiają realizację zobowiązań nałożonych przez sąd. Z kolei organ nie szuka i nie daje możliwości skarżącemu spłaty zadłużenia w sposób możliwy przez niego do zrealizowania. W jego ocenie, organ podjął decyzję w oparciu o częściowy materiał dowodowy. Wobec powyższego wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2019r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. W uzasadnieniu wskazano, że podstawę materialnoprawną w przedmiotowej sprawie stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm. – dalej jako ustawa), w świetle którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z kolei umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego obliguje organ administracji art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Natomiast jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi udzielić pomocy w spłacie należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Zdaniem Kolegium organ I instancji słusznie postąpił wydając decyzję o odmowie rozłożenia na raty przedmiotowych należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia szczegółowo został przedstawiony stan faktyczny sprawy, a także - zdaniem Kolegium - w sposób wystarczający uzasadniono odmowę udzielenia pomocy w spłacie należności. Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że nie dopatrzyło się uchybień w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu, jak również w wydanym w jego toku rozstrzygnięciu. Wyjaśniono, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednakże przepis ten obliguje organ do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do zebrania kompletnego materiału dowodowego, a nie wyręczeniu wnioskodawcy w przedłożeniu stosownych dowodów w sprawie. Zaznaczono, że skarżący składając wniosek o udzielenie pomocy musi mieć świadomość, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Wskazano, że jeżeli skarżący oczekuje od organu administracji publicznej udzielenia pomocy to winien on wskazać formę tej pomocy oraz odpowiednio uzasadnić konieczność jej przyznania. Jest on również obowiązany współdziałać z organem w toku postępowania dowodowego oraz przynajmniej wskazać źródła dowodów, z których organ mógłby skorzystać. Podkreślono, że w przedmiotowej sprawie MOPS w [...] pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. wezwał skarżącego do stawienia się w siedzibie MOPS w [...] celem przedłożenia odpowiednich dokumentów odzwierciedlających aktualną sytuację finansową, jak i zdrowotną - czego strona skarżąca nie uczyniła. Pracownik socjalny MOPS w [...] - jak wynika z informacji zawartej ww. wezwaniu - w dniu [...] stycznia 2019 r. podjął również próbę osobistego ustalenia powyższych okoliczności, lecz nie zastał skarżącego w jego miejscu zamieszkania. Kolegium wskazało, że skarżący składając wniosek o udzielenie pomocy w formie rozłożenia na raty przedmiotowych należności nie przedłożył do organu żadnych dokumentów odzwierciedlających jego sytuację finansową i zdrowotną, jak również nie wskazał organowi źródeł pozyskania tychże informacji. Wprawdzie - jak wynika z przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2018 r. wywiadu alimentacyjnego – skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, lecz na dzień dzisiejszy sytuacja finansowa uległa poprawie z uwagi na podjęcie zatrudnienia w firmie [...]. Natomiast, co do kwestii złego stanu zdrowia brak jest jakichkolwiek dokumentów, takich jak zaświadczenia lekarskie, czy chociażby dowodów zakupu leków, które to potwierdziły problemy zdrowotne. Wskazano, że skarżący w złożonym odwołaniu podkreślił, że wyraża chęć spłaty zadłużenia od czasu jego powstania. Jednakże, z zebranego materiału dowodowego wynika, że od dnia 15 stycznia 2015 r. nie zanotowano żadnej wpłaty na poczet zaległych alimentów - również sam skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów podważających zaistniałą okoliczność. Wobec czego Kolegium poddało pod wątpliwość chęć skarżącego w spłacie powstałego zadłużenia. Kolegium podkreśliło również, że w przedmiotowej sprawie bez znaczenia byłby długi okres spłaty zadłużenia w przypadku rozłożenia należności na raty, jak i wysokość tych rat - okoliczność ta nie może również stanowić negatywnej przesłanki udzielenia pomocy. Niemniej jednak, wskazanie przez skarżącego kwoty, jaką byłby w stanie uiszczać na poczet zaległych należności bez uszczerbku na jego codziennej egzystencji, pozwoliłoby organowi - w jakimś stopniu - zobrazować sytuację finansową zainteresowanego i rozważyć konieczność udzielenia pomocy. Mając na względzie powyższe okoliczności faktyczne i prawne sprawy Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji została podjęta w następstwie prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Podkreślono, że powodem odmowy rozłożenia przedmiotowych należności na raty było niewykazanie przez skarżącego przed właściwym organem konieczności udzielenia pomocy w spłacie zadłużenia, a także brak późniejszego współdziałania w prowadzonym postępowaniu, a nie - jak twierdził skarżący - nie wskazanie wysokości rat jakie byłby w stanie uiszczać oraz długi okres całkowitego uregulowania należności. Podkreślono, że rozłożenie na raty przedmiotowych należności skutkowałoby wstrzymaniem egzekucji komorniczej na czas spłaty zadłużenia, aczkolwiek nie zwolniłoby to skarżącego z obowiązku regulowania nadal obowiązujących zobowiązań alimentacyjnych, tj. kwoty [...] miesięcznie na rzecz [...], z których to skarżący się nie wywiązuje. Zaznaczono również, że szukanie możliwości (w tym pozyskanie środków) spłaty powstałego zadłużenia leży w gestii dłużnika. Organ dłużnika wprawdzie może (ale nie musi) powziąć działania pomocnicze w spłacie zadłużenia, aczkolwiek udzielenie pomocy winno być poprzedzone analizą sytuacji finansowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia organowi administracji publicznej dowodów uzasadniających konieczność udzielenia pomocy, jak i obowiązany jest do współdziałania z organem w trakcie prowadzonego postępowania. Zaniechanie powyższemu obowiązkowi, jak również brak woli współdziałania z organem stanowi podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Ponadto wskazano, że w przypadku odmowy umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności organ nie może wstrzymać prowadzonej egzekucji komorniczej, a wręcz przeciwnie, przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wymuszają na organie administracji publicznej obowiązek egzekwowania należności poniesionych w imieniu dłużnika alimentacyjnego. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] złożył [...] wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organów i podnosi, że oba organy nie uwzględniły jego faktycznej sytuacji osobistej i finansowej. Organy nie dokonały oceny złożonych przez niego dowodów i podjęły decyzję w oparciu o dane nieprawdziwe. Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie jego sytuacji finansowej i osobistej i wskazał, że organy wykazują brak dobrej woli w stosunku do jego osoby co do umożliwienia mu spłaty zadłużenia jakie powstało w MOPR w [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonując kontroli uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy, w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Istotne, że użyty w powyższym unormowaniu zwrot "może" oznacza, że organ rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego o zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie ulg działa w ramach uznania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie podjęte w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, winno zatem zostać z należytą starannością uzasadnione. Organ musi prawidłowo ustalić i udokumentować sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a następnie na tej podstawie ocenić, czy zachodzą uzasadnione przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Wszystkie elementy tej oceny, w tym przede wszystkim ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w motywach podjętego rozstrzygnięcia. Sąd wskazuje, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się przy tym, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym, rozłożenie na raty powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący [...] prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, nie był nigdzie zatrudniony, lecz zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżący ma wykształcenie średnie w zawodzie mechanik samochodowy, podjął zatrudnienie jedynie w ramach prac interwencyjnych w firmie [...]. Nie korzysta z pomocy społecznej i nie wskazał organom żadnych źródeł utrzymania. Skarżący nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, ani nie złożył w toku postepowania żadnego zaświadczenia lekarskiego, które mogłoby wskazywać na problemy zdrowotne mogące ograniczać jego aktywność zawodową. [...] ma dwoje dzieci, ale ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego korzysta obecnie tylko jego syn [...]. Skarżący pomimo wezwań nie przedłożył organom żadnych dokumentów odzwierciedlających jego aktualna sytuację finansową jak i zdrowotną. Od 15 stycznia 2015 r. nie nastąpiła żadna wpłata na poczet zaległych alimentów, a Skarżący w skardze przyznaje, że nie posiada żadnego majątku. Mając zatem na względzie wiek (62 lata) i stan zdrowia zainteresowanego, trudno znaleźć przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia umożliwiającego wywiązywanie się w pełni z nałożonego wyrokiem sądu obowiązku alimentacyjnego. Brak było więc podstaw do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ustawy. Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego, a organ prawidłowo z poszanowaniem reguł określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. ustalił i rozważył rzeczywistą sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, wyjaśniając w motywach podjętego rozstrzygnięcia przesłanki, które zadecydowały o odmowie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.