I SA/Wa 1009/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Łukasz Trochym asesor WSA Anna Fyda – Kawula (spr.) Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2022 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 lutego 2022 r. nr KOC/8175/Sw/21 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 grudnia 2021 r. nr 019624/SW/2021; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz R. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżoną decyzją z 23 lutego 2022 r. nr KOC/8175/Sw/21 po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania R. L. (Skarżący) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 grudnia 2021 r. nr 019624/SW/2021 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżącemu zostało przyznane świadczenie wychowawcze na dzieci: J. L. oraz P.L. na okres 2021/2022, o czym został zawiadomiony informacją z 19 marca 2021 r. nr 010909/SW/2021. W wyniku weryfikacji uprawnień do ww. świadczenia organ ustalił, że dzieci wnioskodawcy w roku szkolnym 2020/2021 nie uczęszczają do szkoły na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym Skarżący został wezwany do osobistego stawiennictwa w celu złożenia oświadczenia dotyczącego aktualnego miejsca zamieszkania jego oraz ww. dzieci. W dniu 22 maja 2021 r. Skarżący przesłał za pośrednictwem ePUAP wyjaśnienia w sprawie, z których wynikało, że od 2 listopada 2020 r. przebywa on wraz żoną i dziećmi w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w [...], gdzie tymczasowo wykonuje pracę i posiada status dyplomaty. W konsekwencji Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z 30 sierpnia 2021 r. nr 018390/SW/2021 uchylił prawo Skarżącego do ww. świadczenia wychowawczego. SKO w Warszawie decyzją z dnia 2 listopada 2021 r. nr KOC/5845/SW/21 uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy ww. decyzją z 17 grudnia 2021 r. ponownie uchylił prawo Skarżącego do świadczenia wychowawczego na dzieci: P.L. oraz J.L. na okres 2021/2022. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 (obywatele polscy), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zdaniem organu, "zamieszkiwanie" w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest pojęciem odmiennym, niż miejsce zamieszkania w ujęciu cywilistycznym. Przyjęte w art. 1 ust. 3 tej ustawy rozwiązanie, ma na celu eliminację potencjalnych przypadków, w których członkowie rodziny w okresie pobierania świadczenia wychowawczego mieliby ośrodek interesów życiowych w innym państwie. Analizując sytuację rodzinną Skarżącego organ stwierdził, że aktualnym ośrodkiem interesów życiowych Skarżącego i jego rodziny jest [...] w [...], gdzie obecnie przebywa on wraz z rodziną. Dlatego Skarżącemu za okres objęty decyzją nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, mimo że jest obywatelem polskim. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący podniósł, że nie zmienił miejsca zamieszkania i nie nastąpiło przeniesienie jego interesów osobistych do [...]. SKO w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 23 lutego 2022 r. powołało treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i stwierdziło, że Skarżący wraz z dziećmi i żoną nie zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Natomiast Skarżący poza zameldowaniem nie przedstawił żadnych okoliczności potwierdzających, że jego głównym ośrodkiem działalności (centrum życiowym) nadal jest Polska, a zatem w tym zakresie sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości, nie prowadzi do stwierdzenia, że Skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w Polsce w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są podnoszone przez Skarżącego okoliczności, że pobyt w [...] ma charakter czasowy oraz że Skarżący planuje powrócić do Polski. Warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim świadczenie wychowawcze ma być pobierane. W tej sprawie jednoznacznie ustalono, że miejscem zamieszkania Skarżącego i jego rodziny we wskazanym okresie nie jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego SKO w Warszawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 3 ustawy opomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zakresie, w jakim uznano, że warunek odnoszący się do zamieszkiwania na terenie kraju nie został w stosunku do Skarżącego zachowany, a w związku z tym nie przysługuje mu świadczenie wychowawczego na dzieci P. L. oraz J.L.; b) art. 25 Kodeksu cywilnego poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że Skarżący wraz z rodziną nie posiada miejsca zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, a jego ośrodek osobistych i majątkowych interesów mieści się w [...]. Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów: a) kopii karty dyplomatycznej Skarżącego na okoliczność posiadania statusu dyplomaty; b) biletów lotniczych między Polską a [...] na okoliczność podróży Skarżącego i jego rodziny między Polską a [...] i utrzymywania stałej więzi z Polską; c) deklaracji podatkowej PIT-11 za rok 2021 na okoliczność odprowadzania przez Skarżącego podatków na terytorium Polski; d) potwierdzenia opłacenia w Polsce polisy OC samochodu należącego do Skarżącego oraz kopii dowodu rejestracyjnego samochodu należącego do Skarżącego na okoliczność posiadania majątku w Polsce i ponoszenia z tego tytułu kosztów. W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Kontrolując wydane w sprawie decyzje Sąd stwierdził, że nie są one zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tej ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Skarżący jest obywatelem polskim. Poza sporem pozostaje także okoliczność, że pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a [...] nie została zawarta dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, że Skarżący wraz z rodziną przebywa w [...] w [....] na placówce dyplomatycznej Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie przeniósł się wraz z żoną i dziećmi w związku z wyznaczeniem go na stanowisko służbowe - poza granicami kraju. Powyższa okoliczność stanowiła natomiast podstawę uchylenia przyznanego Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego, wobec uznania, że nie spełnia on przewidzianego w art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci warunku zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim ma otrzymywać świadczenia wychowawcze. Kwestią zasadniczą stanowi zatem rozstrzygnięcie, czy w okolicznościach tej sprawy Skarżący spełnia określony w art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci warunek odnoszący się do zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd podziela stanowisko wyrażane już w orzecznictwie tutejszego Sądu, zgodnie z którym przy braku definicji pojęcia "miejsce zamieszkania" w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uprawnione jest posłużenie się definicją zamieszczoną w art. 25 Kodeksu cywilnego. Pozwala ona na rozróżnienie miejsca stałego i czasowego pobytu danej osoby, co jest utrudnione w przypadku pojęcia "zamieszkiwania", o którym stanowi art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. I tak, art. 25 Kodeksu cywilnego stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest więc prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Element odnoszący się do faktycznego przebywania nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Jak wskazuje się bowiem w judykaturze i doktrynie, przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bowiem bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to, czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego, czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza - jak wskazywał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lipca 1978 r., sygn. akt IV CR 242/78 (opubl. w: OSN 1979/6/120) - wyjazdu na studia, w misji dyplomatycznej, wyjazdu służbowego, wyjazdu w celach zarobkowych, na które to orzeczenie trafnie Skarżący powołał się w uzasadnieniu skargi. W okolicznościach faktycznych tej sprawy należy podkreślić, że pobyt Skarżącego wraz z rodziną w [...] w [...] wynika ze specyfiki służby jako pracownika placówki dyplomatycznej i wyznaczonego mu miejsca wykonywania obowiązków służbowych, a nie indywidualnej decyzji o przeniesieniu tam w sposób stały centrum swoich interesów życiowych. Skarżący jest pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Ze specyfiki pracy w korpusie służby zagranicznej wynika możliwość wyznaczenia bądź skierowania do pełnienia obowiązków w służbie zagranicznej poza miejscem zamieszkania, np. oddelegowania na placówkę dyplomatyczną i wiąże się z dyspozycyjnością, jako jednym z podstawowych elementów określających stosunek prawny łączący pracownika służb konsularnych z Ministerstwem Spraw Zagranicznych. Z założenia oddelegowanie takie ma charakter czasowy i nie wiąże się z wymogiem przeniesienia centrum życiowego pracownika do kraju, do którego jest oddelegowany. Specyfika tego stosunku służbowego zakłada także możliwość odwołania przed upływem okresu oddelegowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z 25 lipca 2019 r., sygn.. akt I SA/Wa 1002/19). Dlatego mając na uwadze okoliczności tej sprawy Sąd przyjął, że pobyt Skarżącego wraz z żoną i dziećmi na terenie Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w [...] ma wyłącznie bezpośredni związek z wyznaczonym mu jako pracownikowi służby dyplomatycznej miejscem wykonywania obowiązków służbowych, na co Skarżący wskazywał konsekwentnie w toku postępowania oraz w uzasadnieniu skargi. Z akt sprawy wynika, że Skarżący nie wiąże przyszłości z [...], a jego pobyt tam ma charakter czasowy. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że jego związek z [...] ogranicza się tylko do pobytu w związku z pełnieniem służby dyplomatycznej i nie można pobytowi temu przypisać cechy stałości. Przyjęcie takiego złożenia potwierdza nadto oświadczenie Skarżącego, z którego wynika także, że dni wolne od pracy spędza on z żoną i dziećmi w Polsce. Na okoliczność tego, że ośrodkiem jego osobistych i majątkowych interesów jest Polska Skarżący załączył do skargi: kopię karty dyplomatycznej, biletów lotniczych między Polską a [...], deklaracji podatkowej PIT-11 oraz potwierdzenia opłacenia w Polsce polisy OC samochodu należącego do Skarżącego, które Sąd dopuścił w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Dowodzą one, zdaniem Sądu, tymczasowości opuszczenia kraju, a ta okoliczność nie jest równoznaczna ze zmianą miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego. Reasumując, w sprawie tej organy naruszyły treść przepisu art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Dokonały bowiem błędnej wykładni pojęcia "zamieszkiwania" Skarżącego w kontekście okoliczności związanych z wyjazdem i pobytem w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w [...] ujawnionych w składanych oświadczeniach, przyjmując, że nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania Skarżącego w kraju przez okres, w jakim ma otrzymywać świadczenie wychowawcze, które to uchybienie w realiach tej sprawy miało istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Z podanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w pkt 1 sentencji wyroku uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji, a w pkt 2 sentencji wyroku umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. z uwagi na brak podstaw do jego dalszego prowadzenia. O zwrocie kosztów postępowania obejmujących wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł orzeczono w pkt 3 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).