I SA/Wa 101/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 101/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 28 lutego 2008 r. odmówił przyznania M. N. prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 13 marca 2008 r., strona wniosła do Sądu sprzeciw od wydanego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu M. N. wskazała na nietrafność ww. rozstrzygnięcia, bowiem jak zaznaczyła nie uwzględnia ono zarówno jej sytuacji materialnej i życiowej, jak również treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). M. N. uznała, że w sposób bezsporny udowodniła, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Jej zdaniem, Sąd nie uwzględnił tego, że nie uzyskuje ona żadnych najmniejszych nawet dochodów i jest całkowicie zdana na inne osoby, pozostając na ich wyłącznym utrzymaniu. Nieprawdziwym jest również stwierdzenie, że posiada ona gospodarstwo rolne podczas gdy w rzeczywistości chodzi jedynie o niewielki nieużytek (niespełniający kryterium gospodarstwa rolnego), którego wyłącznym właścicielem jest matka K. C. Skarżąca dodała, że postanowienie referendarza sądowego nie uwzględnia tego, że pozostaje ona w gospodarstwie domowym jedynie ze swoim mężem i dzieckiem, a pozostałe osoby, chociaż zamieszkują w tym samym domu, jednak prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Ponadto postanowienie to pomija, że ponosi ona koszty utrzymania rodziny, koszty związane z udokumentowanymi chorobami członków rodziny i konieczność comiesięcznej spłaty kredytów, co stanowi dodatkowe znaczące obciążenie budżetu domowego. Rozpatrując sprzeciw, Sąd wezwaniem z dnia 31 marca 2008 r. zobowiązał M. N. do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, w tym wystawionego przez właściwy Urząd Gminy zaświadczenia o wysokości dochodu uzyskiwanego z pracy w posiadanym przez K. C. - matkę skarżącej - gospodarstwie rolnym w roku 2007, wystawionego przez pracodawcę zaświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów męża skarżącej - T. N., zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości uzyskanego przez wnioskodawczynię dochodu w roku podatkowym 2006 lub 2007, wykazu i wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące poprzedzające datę złożenia wniosku, oraz informacji i dokumentów potwierdzających kwoty zadłużenia, które M. N. zaciągnęła "u osób trzecich". W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, że Urząd Gminy w N. nie wystawia tego typu zaświadczeń jakie wymieniono we wskazanym wezwaniu, przypominając jednocześnie, że niewielka działka należąca do K. C. jest faktycznie nieuprawiana i nie przynosi żadnych dochodów. Strona wskazała, że nie może również złożyć żądanego zaświadczenia z urzędu skarbowego, albowiem nie posiadając w latach 2006 - 2007 żadnych dochodów, nie składała zeznań podatkowych. Nie posiada także żadnego rachunku bankowego, natomiast wyciąg z rachunku bankowego męża skarżącej zostanie przesłany niezwłocznie po jego uzyskaniu. M. N. zaznaczyła, że prywatne krótkoterminowe i usankcjonowane zwyczajowo pożyczki zaciągała w sposób nieudokumentowany i z tej przyczyny nie może przedstawić dotyczących tej kwestii postulowanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - wówczas obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, lub częściowym - wówczas obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1, § 2 i § 3 powołanej ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym -gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Należy podkreślić, że przepisy zostały sformułowane w ten sposób, aby to osoba ubiegająca się o pomoc wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że należy jej tą pomoc przyznać. Zatem to w pierwszej kolejności na wnioskodawcy ciąży obowiązek udokumentowania źródeł i wysokości dochodów, jak i źródeł i wysokości wydatków, w tym nadesłania dokumentacji o którą zwraca się Sąd. Dodać również należy, że prawo pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie są w stanie w sposób oczywisty zarówno opłacić kosztów sądowych jak i kosztów związanych z ustanowieniem w sprawie pełnomocnika z wyboru. Powody takiego stanu rzeczy mogą być różnorodne - brak zatrudnienia lub stałego zatrudnienia, uzyskiwane bardzo niskie dochody, trudna sytuacja osobista wpływająca na sytuację majątkową ubiegającego się o taką pomoc. Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy stwierdzić należało, że M. N. nie wykazała, że pozostaje w sytuacji kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy. Wcześniejsze i późniejsze twierdzenia strony częściowo wykluczają się. I tak w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy M. N. ujawniła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i synem, jak również z O. K. (babcią) i E. K. (dziadkiem) oraz matką K. C. Również w treści skargi strona wyraźnie oświadczyła, że jej rodzina składa się z sześciu osób, które wspólnie zamieszkują. Z formularza wynika więc, że łączny dochód rodziny wynosi [...] zł i składają się na niego dochody męża skarżącej T. N. w wysokości [...] zł, zarobki mamy skarżącej K. C. w wysokości [...] zł, emerytura babci O. K. w wysokości [...] zł oraz emerytura dziadka E. K. w wysokości [...] zł. Natomiast w sprzeciwie skarżąca podniosła, iż nie uwzględniono faktu, że pozostaje ona w gospodarstwie domowym jedynie ze swoim mężem i dzieckiem, a pozostałe osoby choć zamieszkują w tym samym domu, jednak prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Zauważyć należy, że mimo oświadczenia, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącą jedynie mąż i dziecko M. N. domagała się uwzględnienia wydatków (których wysokości nie wykazała), które ponosi na leki w związku z poważną chorobą babci oraz problemami zdrowotnymi dziadka wnioskodawczyni. M. N. oświadczyła, że nie pracuje. Na wezwanie jednak Sądu do przedłożenia aktualnego zaświadczenia potwierdzającego, iż pozostaje bez pracy, nadesłała zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w N. z dnia [...] lutego 2008 r. z którego wynika, że była zarejestrowana w Urzędzie jako bezrobotna od dnia 14 października 2005 r. do dnia 3 listopada 2005 r. Z dokumentu nie wynika więc, aby status bezrobotnej przysługiwał skarżącej nadal. Nadmienić należy, że Sąd wzywał również stronę do przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w roku podatkowym 2006 lub 2007, które mogłoby potwierdzić, że nie pracuje - wówczas urząd informuje, że dana osoba nie uzyskała w danym roku podatkowym żadnych dochodów - M. N. nie przedłożyła takiego dokumentu. Wnioskodawczyni nie nadesłała również innych dokumentów istotnych dla oceny jej sytuacji majątkowej w tym wykazu z rachunku bankowego męża za okres ostatnich trzech miesięcy mimo, że wyraźnie zobowiązała się do jego niezwłocznego przekazania. Nie nadesłała także dokumentów potwierdzających kwoty rzekomego zadłużenia, będącego efektem zaciągnięcia pożyczek u osób trzecich ("sąsiedzkich"), wyjaśniając jedynie, że pożyczki te miały charakter prywatny, były krótkotrwałe, usankcjonowane zwyczajowo i nie były udokumentowane. Jedynymi nowymi dowodami w sprawie są nadesłane do Sądu kopie planu spłaty kredytów zaciągniętych przez męża M. N. Pierwszy i drugi kredyt został zaciągnięty w dniu [...] maja 2007 r. - przy czym miesięczna rata pierwszego wynosi - [...] zł, a miesięczna rata drugiego wynosi - [...] zł. Obowiązek spłaty powyższych rat przy istniejącej sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny nie dowodzi jednak, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wręcz przeciwnie zaciągnięcie dwóch wieloletnich kredytów przez męża skarżącej świadczy o zdolności kredytowej rodziny i w sytuacji, gdy skarżąca odmawia wylegitymowania się odpowiednimi dokumentami skarbowymi, dowodzi kwestii całkiem przeciwnych niż jej oświadczenia. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić należało, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy bądź to w zakresie całkowitym bądź częściowym. Oznacza to, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł być uwzględniony. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.