I SA/Wa 1010/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Monika Nowicka Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za grunt oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania K. M. od decyzji Starosty Powiatu O. nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. odmawiającej ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogi publiczne gminne – ulicę [...] i ulice [...] w O., oznaczone jako działka nr [...] o pow. [...] m2 , działka nr [...] o pow. [...] m2 i działka nr [...] o pow. [...] m2 – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ przedstawił następujący stan sprawy: Starosta Powiatu O. decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. odmawiał ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogi publiczne gminne – ulicę [...] i ulice [...] w O., oznaczone jako działka nr [...] o pow. [...] m2 , działka [...] o pow. [...] m2 i działka nr [...] o pow. [...] m2 z uwagi na fakt, że wniosek w przedmiotowej sprawie złożony został z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 roku nr 133 poz. 872 ze zm.). Organ wojewódzki, rozpoznając odwołanie złożone od tej decyzji przez K. M. wskazał, że zgodnie z ustępem 4 art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 roku odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa. Określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego, a wiec nie może być na wniosek strony z urzędu przedłużany, skracany ani przywracany. Zatem okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku, zdarzeniami niezależnymi od strony, nie mają tu znaczenia. Z akt sprawy wynika, że K. M. wniosek o odszkodowanie złożyła w dniu 18 grudnia 2006 roku, czyli po terminie określonym w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 roku. Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. M. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że termin do złożenia wniosku o odszkodowanie nie mógł zostać zachowany, gdyż przed sądami powszechnymi toczyły się postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po przednich właścicielach W. i M. L., zaś przewlekłość postępowań przed sądami nie może zadziałać na szkodę obywatela. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Badając skargę wniesioną przez K. M. pod kątem wskazanych kryteriów należy uznać, że jest ona niezasadna. Podstawę materialnoprawną kształtującą uprawnienia strony do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę stanowi przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w brzemieniu: "1. Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. 2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca: 1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.3. 3. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. 3a. Jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję, o której mowa w ust. 3, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości. 4. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. 5. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy, przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem". Zatem warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania , o którym mowa w ww. art. 73 ust. 4 jest złożenie stosownego wniosku w terminie od 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa i to bez względu na powody złożenia stosownego wniosku po terminie. Przepis art. 73 ust. 4 przewiduje prekluzję roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że po upływie terminu wskazanego w ustawie roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone. Określony w powołanym przepisie termin jest więc terminem materialnym. Należy w tym miejscu dodać, że wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. w sprawie o sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją w wyroku Trybunału z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 11/02. Art. 73 ust. 4 ustawy nie różnicuje pozycji prawnej byłych właścicieli, ponieważ wszystkie osoby zainteresowane uzyskaniem odszkodowania były uprawnione do złożenia wniosku w takim samym okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Skoro bowiem ustawodawca zdecydował, że wywłaszczenie nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to każdy były właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie. Stan prawny wyraźnie bowiem wskazuje, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Zgłoszenie w określonym przez art. 73 ust. 4 ustawy okresie wniosku było wystarczającą czynnością by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek ten stanowił bowiem oświadczenie, że były właściciel zamierza skorzystać z prawa do odszkodowania, a dopiero w następnej kolejności zawierał żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w przewidzianej prawem procedurze. Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że nie było przeszkód do wystąpienia z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za nieruchomości zajęte po drogi publiczne w terminie określonym w art. 73 ust. 4 ww ustawy z dnia 13 października 1998 roku. Samo złożenie wniosku wszczyna postępowanie administracyjne i już w jego trakcie organ ma prawo żądać uzupełnienia brakujących dokumentów. Jeśli zaś w trakcie postępowania zaistnieje konieczność ustalenia następstwa prawnego po poprzednich właścicielach nieruchomości, organ ma prawo skorzystać z instytucji zawieszenia postępowania administracyjnego. Reasumując, skuteczne złożenie wniosku mogło natomiast nastąpić w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, jak trafnie przyjęły organy obu instancji, że termin do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie przysługujących praw i uniemożliwia ich skuteczne dochodzenie, przy czym ze względu na jego materialny charakter nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu. Na treść rozstrzygnięcia Sądu nie ma również wpływu okoliczność, że decyzja Wojewody dotycząca stwierdzenia, że nieruchomość zajęta pod drogę publiczna ulicę [...] i ulice [...] w O. stała się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością miasta, do daty zaskarżonej decyzji nie została jeszcze wydana. Decyzja taka bowiem ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza wywłaszczenie, które już wcześniej nastąpiło z mocy prawa. Nie ma przez to wpływu na bieg terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie. Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Ponieważ jednocześnie brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.