I SA/Wa 1028/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Protokolant Anna Milicka - Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] września 2004 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie adwokatowi M. O., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu D. K. Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2004r. nr [...], którą odmówił częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego D. K. na podstawie umowy o kredyt nr [...] z dnia [...] stycznia 1999 r. zawartej z Bankiem Gospodarki Żywnościowej S.A. [...]. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu 15 grudnia 2003 r. D. K. zwrócił się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o umorzenie kredytu studenckiego. Po uzupełnieniu dokumentów dotyczących sytuacji życiowej wnioskodawcy wniosek został przedstawiony Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, zwanej dalej "Komisją", która na posiedzeniu w dniu [...] czerwca 2004 r. zaopiniowała wniosek negatywnie. Minister Edukacji Narodowej i Sportu podzielił stanowisko Komisji zawarte w przedstawionej opinii i decyzją z dnia [...] września 2004 r. odmówił częściowego umorzenia kredytu studenckiego. Organ wziął pod uwagę, że zgodnie z § 14 ust. 7 i 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", Minister Edukacji Narodowej i Sportu podejmuje decyzję o umorzeniu części spłaty kredytu studenckiego, jeżeli kredytobiorca udokumentuje trudną sytuację życiową. Na trudną sytuację życiową składa się nie tylko sytuacja materialna kredytobiorcy ale również sytuacja życiowa, a w szczególności zdarzenia losowe, które powodują nagłe pogorszenie jego sytuacji bytowej. W toku postępowania o umorzenie kredytu studenckiego Komisja oceniając wniosek o umorzenie opiera się na dokumentach przedstawionych przez stronę. Dokumenty te powinny obrazować trudną sytuację życiową wnioskodawcy uniemożliwiającą lub w znacznym stopniu ograniczającą możliwość spłaty kredytu. Przedstawione przez kredytobiorcę zaświadczenia potwierdzały, że pozostaje on w zatrudnieniu i uzyskuje dochody w stałej wysokości, a zatem posiada środki finansowe w postaci wynagrodzenia za pracę, pozwalające na spłatę kredytu. Nie wyczerpuje to przesłanki umorzenia określonej w § 14 ust. 7 rozporządzenia. Zgodnie z ratio legis tego przepisu ubieganie się o częściowe umorzenie kredytu następuje w wypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy (nieprzypadkowo użyto w przepisie określenia "życiowa", a nie "materialna"), która z uwagi na zaistnienie w konkretnym przypadku wyjątkowych okoliczności i zdarzeń losowych w znaczny sposób pogarsza zarówno sytuację materialną powodując trwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązania, jak i sytuację osobistą kredytobiorcy w takim stopniu, że w ocenie organu domaganie się dalszej spłaty kredytu byłoby niezgodne z ogólnie przyjętymi i akceptowanym zasadami współżycia społecznego i sprawiedliwością społeczną. Kredytobiorca nie przekazał informacji o ewentualnych zdarzeniach losowych wpływających na pogorszenie się jego sytuacji życiowej. Uzyskiwanie niskich dochodów, bez wskazania i udokumentowania zdarzeń losowych wpływających w istotny sposób na sytuację życiową kredytobiorcy, nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia części kredytu. Ponadto organ podkreślił, że zgodnie z art. 1 i art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 z późn. zm.) kredyt studencki udzielany jest ze środków będących w dyspozycji banku, natomiast oprocentowanie kredytu pokrywane jest ze środków Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. W związku z tym każde umorzenie części bądź całości kredytu obciąża Fundusz i zmniejsza możliwość udzielania nowych kredytów. D. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż decyzja Ministra Edukacji Narodowej i Sportu jest niezgodna z ogólnie przyjętymi i akceptowanymi zasadami współżycia społecznego oraz sprawiedliwością społeczną. Zdaniem wnioskodawcy, wykazane zostało zdarzenie losowe, które pogorszyło jego sytuację bytową. Jest bowiem osobą schorowaną i jednocześnie bezrobotną, na co przedstawił stosowną dokumentację. W znacznym stopniu pogorszyło to sytuację materialną wnioskodawcy powodując trwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązania. Wnioskodawca jest półsierotą i nie może liczyć na pomoc rodziny, gdyż matka jest emerytką i ma na utrzymaniu dwie siostry wnioskodawcy. Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że Komisja, w skład której wchodzą zarówno przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Gospodarki jak i przedstawiciele środowiska studenckiego, wydaje opinię w ramach uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak dowolności. Komisja podczas opiniowania, jak i Minister w trakcie podejmowania decyzji mają na względzie, zgodnie z art. 7 kpa, pozostawanie na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w oparciu o interes społeczny i słuszny interes obywateli. W toku postępowania Komisja opiera się na dokumentach przedstawionych przez stronę, które powinny obrazować zasadność wniosku, bowiem w oparciu o nie dokonuje się oceny trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy i stopnia, w jakim wpływa ona na możliwość spłaty kredytu. Przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenie z Urzędu Pracy potwierdzało zarejestrowanie go w dniu [...] października 2004 r. jako osoby bezrobotnej. Jednak problemy na rynku pracy i wynikający stąd brak zatrudnienia nie są wystarczającą przesłanką do umorzenia kredytu. Na sytuację życiową wpływa nie tylko dostępność środków finansowych ale również okoliczności losowe, których wystąpienie uniemożliwia bądź utrudnia spłatę kredytu. W ocenie sytuacji życiowej kredytobiorcy wzięto pod uwagę fakt, że przebywa on na zwolnieniu lekarskim, jednak na podstawie przedstawionych dokumentów ocena wpływu stanu zdrowia wnioskodawcy na jego zdolność do spłaty zobowiązania nie była możliwa. Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Wnioskodawca nie przedstawił jednak dokumentów świadczących o tym, że stan zdrowia znacznie ogranicza lub uniemożliwia mu spłatę kredytu. Istotną w trakcie opiniowania wniosku przez Komisję i wydawania decyzji przez Ministra jest również kwestia obciążenia Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. Każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego skutkuje bowiem zmniejszeniem możliwości udzielenia nowych kredytów. Na ostateczną decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu D. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której przedstawił swoją sytuację życiową i finansową wskazując na ograniczone możliwości spłaty kredytu. Wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia kredytu studenckiego. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o jej oddalenie przedstawiając przebieg postępowania w sprawie i zaznaczając, że skarżący już raz wystąpił o umorzenie kredytu studenckiego i postępowanie zakończyło się wydaniem przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu decyzji odmownej z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przede wszystkim należy podkreślić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Należy także zwrócić uwagę, że przepisy prawa regulujące właściwość rzeczową sądów administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kształtowanie praw i obowiązków stron, gdyż stanowiłoby to niedopuszczalną ingerencję organu władzy sądowniczej w sferę administrowania zastrzeżoną do wyłącznej kompetencji organów administracji. Sąd administracyjny nie może przejąć sprawy administracyjnej do bezpośredniego załatwienia. Z tych względów Sąd, rozpoznając skargę, nie mógł rozważać wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia kredytu studenckiego, ponieważ nie mieści się to w kompetencjach sądu administracyjnego. Nie podlega też kontroli sądu administracyjnego, czy decyzja organu administracji jest trafna z punktu widzenia słuszności i celowości rozstrzygnięcia. Skargę należało uwzględnić, choć z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Zważyć należy, iż zgodnie z § 14 ust. 7 i 8 powołanego wcześniej rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 września 1998 r. umorzeń pożyczek kredytów studenckich w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy dokonuje Minister Edukacji Narodowej po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich. Jak wynika z uzasadnienia obu decyzji wydanych w sprawie wniosku D. K. Minister Edukacji Narodowej i Sportu oparł podjęte przez siebie rozstrzygnięcie na opinii Komisji, która wniosek zaopiniowała negatywnie. Uzasadniając odmowę umorzenia kredytu Minister Edukacji Narodowej i Sportu powołał się na tę opinię i przytoczył motywy, jakimi kierowała się Komisja opiniując negatywnie wniosek skarżącego. Jednak wśród przesłanych Sądowi kopii dokumentów nie ma protokołu z posiedzenia Komisji, na którym rozpatrywany był wniosek skarżącego, ani podjętej przez Komisję uchwały. Należy podkreślić, że zgodnie z przyjętą w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej organ administracji publicznej prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a także by podjęte rozstrzygnięcie oraz jego uzasadnienie znajdowało potwierdzenie w aktach sprawy. Wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy dokonuje się w postępowaniu wyjaśniającym, którego jedną z form jest zasięgnięcie opinii organu do tego powołanego. W sprawie o umorzenie kredytu studenckiego rolę taką spełnia opinia Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich. Brak dokumentacji procesu opiniowania oraz uchwały podjętej przez Komisję nie pozwala na ustalenie, czy postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Należy ponadto wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 133 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Ocena zgodności z prawem decyzji administracyjnej przez Sąd jest zatem możliwa jedynie w oparciu o pełną dokumentację postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. Niekompletny materiał dokumentacyjny sprawy nie pozwala na dokonanie kontroli legalności decyzji. Na podkreślenie zasługuje fakt, że decyzja w przedmiocie umorzenia kredytu studenckiego jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Przyznana organowi swoboda w podjęciu rozstrzygnięcia nie upoważnia do działania dowolnego. W takich sprawach organ administracji obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić dokonane ustalenia w aktach sprawy. Pozwala to na zbadanie przez sąd administracyjny, czy decyzja mieści się w wyznaczonych prawem granicach uznania i nie jest przejawem arbitralności działania organu administracji. W rozpoznawanej sprawie taka ocena nie była możliwa. Należało zatem uznać, że postępowanie administracyjne oraz kończąca je decyzja nie spełniają wymagań określonych przepisami art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, wskutek czego rozstrzygnięciu organu może być postawiony zarzut dowolności. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W sprawie wynagrodzenia adwokata z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy.