I SA/Wa 1028/25

WyrokWSA w Warszawie2025-11-04

Skład orzekający: Anna Falkiewicz-Kluj, Jolanta Dargas, Magdalena Durzyńska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odszkodowanie za nieruchomość przejętą dekretem warszawskim może być przyznane, jeśli nie zostały spełnione łącznie przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności dotyczące faktycznej utraty władztwa nad nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r.?
Ratio decidendi
Odszkodowanie za nieruchomość przejętą dekretem z 26 października 1945 r. może być przyznane tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są dwie przesłanki: działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu oraz poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W niniejszej sprawie druga przesłanka nie została spełniona, co uzasadnia odmowę przyznania odszkodowania.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła nieruchomości w Warszawie przejętej na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. Właściciele przeddekretowi nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Organ I instancji odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość, wskazując, że nie spełniono przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności dotyczących faktycznej utraty władztwa nad nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Skarżący kwestionował te ustalenia.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2025 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 kwietnia 2025 r. nr 1448/2025 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 7 kwietnia 2025 r. nr 1448/2025 Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 6 lutego 2023r. nr 57/SD/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Nieruchomość warszawska położona przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" rej. hip [...] plac z dz. nr [...] objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U.Nr50, poz. 279). Z dniem 21 listopada 1945 roku tj. z dniem wejścia w życie dekretu, nieruchomości warszawskie, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 cyt. dekretu przeszły na własność gminy m.st. Warszawy, a od 1950 roku z chwilą likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa. Obecnie zgodnie z art 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju miasta stołecznego Warszawy (tj. Dz.U. z 2018r., poz. 1817) grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność miasta stołecznego Warszawy. Zgodnie z poświadczonym za zgodność z oryginałem zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w Warszawie, Oddział Ksiąg Wieczystych, z dnia [...] maja 1948 r. (znak L.dz. [...]), tytuł własności nieruchomości "[...], rejestr hipoteczny [...] " co do części użytkowej placu oznaczonego nr [...] na planie pod nr [...], o powierzchni 623,32 m2, był zapisany na: [...] małżonków [...] w równych częściach, niepodzielnie na mocy aktu kupna z dnia 14 listopada 1940 r. Z akt sprawy wynika, że dawny właściciel nieruchomości nie złożył wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Na podstawie postanowień spadkowych organ I instancji ustalił następstwo prawne po przeddekretowych właścicielach przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z opinią geodezyjną z dnia 1 grudnia 2021 r., sporządzoną przez geodetę [...], dawna nieruchomość oznaczona w rejestrze hipotecznym "[...], rej. hip [...]" obejmująca plac o powierzchni 0,0623 ha składa się obecnie z następujących działek ewidencyjnych (obręb [...]) stanowiących własność m.st. Warszawy: część dz. ew. nr [...] - powierzchnia 528 m2, część dz. ew. nr [...] - powierzchnia 88 m2, dz. ew. nr [...] - powierzchnia 7 m2. W dniu 6 lutego 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy decyzją nr 57/SD/2023 odmówił [...] przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" re. hip [...] plac z dz. nr [...], stanowiącą obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...]. Odwołanie od powyższej decyzji złożył [...]. Wojewoda rozpatrując sprawę wskazał, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy reguluje obecnie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za: gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po 5.04.1958 r., dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., lub działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu (tj. przed dniem 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5.04.1958 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zdjęcia z 1945 r. uzyskanego z portalu mapowego (www.mapa.um.warszawa.pl) wynika, że teren przedmiotowej nieruchomości był zabudowany na dzień wejścia w życie dekretu warszawskiego tj. na dzień 21 listopada 1945 r. Decyzja Prezydenta m.st. Warszawy nr 57/SD/2023 z dnia 6 lutego 2023 r. rozstrzyga o odmowie ustalenia odszkodowania za budynek na nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" re. hip [...] plac z dz. nr [...], stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] oraz za grunt. W decyzji tej Prezydent m.st. Warszawy uznał, że odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. przysługuje wyłącznie za dom w przypadku nieruchomości zabudowanej. Wojewoda wskazał, że pogląd judykatury co do ograniczenia możliwości zastosowania art. 215 ust. 2 u.g.n. jedynie w stosunku do budynku na gruncie nieruchomości warszawskiej uległ zmianie i wyraża się w tezie, że odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości warszawskiej niezależnie, czy była ona zabudowana. Oznacza to, że podejście Prezydenta m.st. Warszawy do omawianej kwestii w decyzji z dnia 6 lutego 2023 r. jest nieprawidłowe. Organ odwoławczy wskazał, że organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze w przypadku działki zabudowanej powinien badać zarówno przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkujące przyznanie odszkodowanie za budynek jak i samą działkę gruntu, a zatem organ rozpatrujący sprawę winien był w pierwszej kolejności zbadać czy przedmiotowa nieruchomość w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego była zabudowana, a następnie zbadać przesłanki określone w art. 215 pkt. 2 u.g.n., tj. czy przedmiotowy budynek kwalifikuje się do uznania go za dom jednorodzinny oraz czy przeszedł na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., jak również czy działka, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, i poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie z fragmentem fotoplanu "Warszawa" zawierającego opis "stan z czerwca 1945 r." oraz "aktami lustracji stanu budynków przeprowadzonej przez Biuro Odbudowy Stolicy" przesłanymi przy piśmie z dnia 4 czerwca 2007 r. przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy, przedmiotowa nieruchomość była zabudowana budynkiem nowym, murowanym, dwukondygnacyjnym, mieszkalnym. Zgodnie z art. 215 ust. 2 u.g.n. ustalenie odszkodowania za budynek możliwe jest, kiedy kumulatywnie zostaną spełnione dwie przesłanki: budynek był domem jednorodzinnym oraz przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z akt sprawy wynika, że przeddekretowi właściciele przedmiotowej nieruchomości nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Orzeczeniem z dnia 24 lutego 1956 r. nr ST/TN151/5/56 Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy nie przyznało dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu, jednocześnie stwierdziło, że wszystkie budynki/fragmenty murów przeszły na własności Skarbu Państwa. W związku z powyższym zdaniem Wojewody należy uznać, że przeddekretowi właściciele utracili prawo własności do budynku znajdującego się na gruncie przy ul. [...] przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Tym samym druga przesłanka, warunkująca zasądzenie odszkodowania za budynki znajdujące się na gruncie objętym działaniem dekretu warszawskiego, nie została spełniona. Jeżeli zaś chodzi o wymóg, aby budynek usadowiony na gruncie objęty działaniem dekretu warszawskiego był domem jednorodzinnym, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 1 lutego 2008 r. I OSK 35/07 stwierdził, że budynek jednorodzinny, czy dom jednorodzinny, jako pojęcie niezdefiniowane przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Warszawy należy rozumieć jako taki, który miałby służyć jednej rodzinie, zaś jego wielkość zależeć mogła tylko od możliwości ekonomicznych i potrzeb rodziny. Pogląd ten organ stopnia wojewódzkiego w pełni podzielił. W aktach niniejszej sprawy znajdują się uwierzytelnione kopie stron ksiąg meldunkowych założonych dla nieruchomości położonej przy ul. [...] w Warszawie. Z przedmiotowych dokumentów wynika, że budynek zawierał lokale mieszkalne o numerach: [...], w których meldowane były osoby trzecie. Oznacza to, że przedmiotowy budynek nie był domem jednorodzinnym, co prowadzi do wniosku, że przesłanka warunkująca przyznanie odszkodowanie za budynek będący domem jednordzinnym, również nie została spełniona. W ocenie Wojewody organ I instancji w przypadku badania przesłanki czy przedmiotowy budynek był domem jednorodzinnym powinien poczynić bardziej wyczerpujące działania zmierzające do rozstrzygnięcia tej kwestii. Jednakże z tego powodu, że ponad wszelką wątpliwość nie została spełniona przesłanka określająca konieczność przejścia prawa własności budynku na Skarb Państwa po 5 kwietnia 1958 r., tym samym badanie czy budynek był domem jednorodzinnym, jest bez znaczenia, bowiem kwestia ta, ze względu na konieczność kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek, nie miałaby wpływu na rozstrzygnięcie. Organ I instancji, mimo błędnie przyjętej interpretacji, iż zasądzenie odszkodowania możliwe jest tylko za budynek lub tylko za grunt, zbadał również przesłankę warunkującą zasądzanie odszkodowania za grunt tj. przesłankę utraty możliwości faktycznego władania przez przeddekretowych właścicieli. Zgodnie z protokołem z dnia 5 kwietnia 1956 r. sporządzonym na podstawie orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 24 lutego 1958 r. nr ST/TN-15J/5/56 przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie na rzecz Skarbu Państwa w obecności przedstawiciela Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych nr 7 i przekazana w zarząd administracyjny Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr 7. Koresponduje to również z księgą meldunkową przedmiotowej nieruchomości, która dowodzi, że meldowanie osób trzecich następowało już w latach 40 i trwało do lat 60. Dla przykładu można wskazać osoby zameldowane: [...], zameldowana dnia 10 października 1946 r. (wyprowadziła się dnia 20 maja 1959 r.) [...], zameldowany dnia 21 września 1946 r. (wyprowadził się dnia 15 maja 1959 r.) [...], zameldowana dnia 3 października 1946 r. (wyprowadziła się dnia 28 marca 1958 r.) [...], zameldowany dnia 15 października 1946 r. (wyprowadził się dnia 26 sierpnia 1965 r.). Powyższe wskazuje, że do budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości meldowane były osoby trzecie. Sama księga meldunkowa liczy ponad 240 wpisów wskazujących zameldowania i wymeldowania różnych osób. Liczba ta, nawet na przestrzeni lat tj. 40-60. XX wieku, jednoznacznie wskazuje, że budynek nie może być uznany za dom jednorodzinny. Zaś meldowanie osób trzecich wskazuje na utratę możliwości faktycznego władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Tym samym jedna z dwóch przesłanek warunkujących zasądzenie odszkodowania za grunt, nie została spełniona. Na moc dowodową ksiąg meldunkowych w postępowaniach odszkodowawczych w trybie art. 215 ust. 2 wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny z orzeczeniu z dnia 20 stycznia 2016 r.: "Pierwsi lokatorzy w tych budynkach meldowani byli zaś już w 1953 r., co potwierdzają kopie znajdujących się w aktach archiwalnych ksiąg meldunkowych (k.313-316). Powyższe okoliczności przesądzają zatem, że byli właściciele faktycznej możliwości władania gruntem pozbawieni zostali na długo przed dniem 5 kwietnika 1958 r." (Wyrok WSA w Warszawie z 20.01.2016 r., I SA/Wa 2125/15). Jeżeli chodzi o drugą przesłankę uregulowaną w art. 215 ust. 2 warunkującą przyznanie odszkodowania za grunt tj. przesłankę planistyczną - działka, która przed dniem wejścia w życie dekretu (tj. przed dniem 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, Wojewoda zauważył, że Prezydent m.st. Warszawy nie przeprowadził postępowania dowodowego w celu zbadania czy przedmiotowa przesłanka została spełniona. Jednakże, jako, że art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkuje zasądzenie odszkodowania za grunt, kiedy spełnione są kumulatywnie dwie przesłanki, a zgromadzony materiał dowodowy pozwala z całą pewnością stwierdzić, iż przeddekretowi właściciel utracili możliwość faktycznego władania przedmiotową nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., badanie przesłanki planistycznej nie jest konieczne, ponieważ niezależnie od ustaleń w tej kwestii, nie ma możliwości zasądzenia odszkodowania, a spełnienie tejże przesłanki nie ma wpływu na końcowe rozstrzygnięcie. Wojewoda za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w świetle zebranego materiału dowodowego przeddekretowi właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958r. Organ I instancji prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy, który jednoznacznie wskazuje, iż przeddekretowi właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Wskazuje na to orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 24 lutego 1958 r. nr ST/TN-15J/5/56, przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie na rzecz Skarbu Państwa w obecności przedstawiciela Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych nr 7 i przekazana w zarząd administracyjny Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr 7 oraz księgi meldunkowe, które wskazują, że meldowanie osób trzecich odbywało się w latach 40 i trwało do lat 60 ubiegłego wieku. Co prawda, protokolarne przejęcie nieruchomości w zarząd i użytkowanie samo w sobie nie świadczy o pozbawieniu dawnych właścicieli faktycznej możliwości władania nią. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że objęcie w protokolarne w posiadanie przez inny podmiot niż były właściciel nie decyduje jeszcze samo przez się o pozbawieniu możliwości władania działką przez dotychczasowego właściciela. Z tego powodu nawet formalne przekazanie terenu inwestorowi bez dodatkowych faktycznych działań na gruncie, nie spełnia przesłanki zawartej w w/wym. przepisie. Jednak meldowanie osób trzecich w poszczególnych lokalach znajdujących się w budynku przy ul. [...] w latach 40-60. ubiegłego wieku dowodzi, że władztwo nad nieruchomością musiało zostać przejęte przez władze publiczne dla sprawowania kontroli nad realizacją powojennych kwestii polityki mieszkaniowej. Jeżeli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 61 § 1 i 3 w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. Wojewoda wskazał, że Prezydent m.st. Warszawy, mimo błędnej interpretacji art. 215 ust. 2 u.g.n., rozpoznał sprawę w granicach wniosku zgodnie z wolą stron tj. co do całej nieruchomości rozumianej jako grunt i posadowiony na nim budynek. Reasumując, Wojewoda stwierdził, że z punktu widzenia przepisu art. 215 u.g.n. nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość: ani za budynek, ani za grunt. Gramatyczna wykładania art. 215 u.g.n. prowadzi do wniosku, że odszkodowanie przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Stwierdzenie braku jednej z tych przesłanek uniemożliwia przyznanie odszkodowania. Ponieważ w niniejszej sprawie, jedna z przesłanek warunkujących, zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 u.g.n., pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie pond wszelką wątpliwość nie została w badanym przypadku spełniona, tj. w przypadku budynku: przeszedł on na własność Skarbu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. oraz nie był domem jednorodzinnym; w przypadku gruntu: przeddekretowi właściciele zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. słusznie organ I instancji orzekł o odmowie przyznania odszkodowania. Skargę na decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] zarzucając jej naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego o udowodnieniu okoliczności pozbawienia władztwa faktycznego dawnych właścicieli nad całością gruntu przed dniem 5 kwietnia 1958 r., podczas gdy: z zebranego przez Prezydenta m.st. Warszawy materiału dowodowego nie wynika, by dawni właściciele, tj. [...] utracili kiedykolwiek możliwość władania nad niezbudowaną budynkiem mieszkalnym częścią działki, której powierzchnia wynosi 464,32 m[1](w szczególności iż była ona nieogrodzona, oraz pozostaje nieogrodzona do dnia dzisiejszego, a Wojewoda Mazowiecki nie odniósł się do możliwości przyznania odszkodowania za niezbudowaną część działki, w szczególności, iż część działki znajdująca się za budynkiem w zakresie powierzchni pozwala praktycznie na jej takie same zagospodarowanie tj. wybudowanie identycznego budynku jak ten który znajduję się na działce, ustalenia faktyczne poczynione przez Prezydenta m.st. Warszawy, jak i Wojewodę Mazowieckiego są wewnętrznie sprzeczne, co do z jednej strony przejęcia protokolarnego zarząd Budynku znajdującego się na działce, przy czym nie wskazuje się daty protokolarnego przejęcia przez Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych nr 7, a jedynie powołuje się na tę okoliczność w orzeczeniu administracyjnym Prezydium Rady Narodowej Nieruchomości m.st. Warszawy z dnia 24 lutego 1956 r. nr ST/TN-15J/5/56, a przy tym wywodzi, iż Zarząd ten sprawuje zarząd nad budynkiem od lat czterdziestych skoro w latach czterdziestych byty meldowane osoby trzecie, przy czym nie ma żadnego dowodu, w tym księga meldunkowa nie dowodzi, że meldunku w latach czterdziestych i później, aż do dnia 5 kwietnia 1958 r. dokonywał Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych nr 7, a dawni właściciele lub ich następcy prawni, bądź zarządca przez nich wyznaczony, w zakresie władania faktycznego nad częścią gruntu na której posadowiony był budynek mieszkalny, należy wskazać, że Prezydent m.st. Warszawy nie wykazał, że budynek ten został przekazany w zarząd Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr 7, czy innemu podmiotowi publicznemu jak i akta sprawy nie zawierają dokumentów dowodzących dokwaterowywania osób przez ww. Miejski Zarząd, czy inny podmiot publiczny do dnia 5 kwietnia 1958 r., co miałoby rzekomo dowodzić zameldowywania tam osób z pominięciem dawnych właścicieli, w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, jak również uchylając tę decyzję umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, jak również umarza postępowanie odwoławcze, a w konsekwencji, iż taka decyzja nie może się ostać w systemie prawnym. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. przez niewskazanie w sposób właściwy podstawy prawnej decyzji, a konsekwencji zamiast zastosować art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. odpowiadający sentencji decyzji Wojewody Mazowieckiego z 2025 r. Wojewoda Mazowiecki zastosował art. 138 § 1 k.p.a. co doprowadza do sprzeczności podstawy prawnej decyzji z jej rozstrzygnięciem, bowiem podstawa prawna decyzji, iż Wojewoda Mazowiecki zarówno utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję jak i uchyla zaskarżoną decyzję w części lub w całości i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, jak również uchylając tę decyzję umarza postępowanie w pierwszej instancji w całości albo w części, jak również umarza postępowanie odwoławcze, a w konsekwencji, iż taka decyzja nie może się ostać w systemie prawnym. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który reguluje kwestie związane z możliwością przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Zgodnie z jego treścią przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Przepis ten przewiduje dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze – działka (zabudowana lub niezabudowana), przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, po drugie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy uniemożliwia ustalenie i przyznanie odszkodowania za przejętą nieruchomość. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy administracji dokonały prawidłowego rozstrzygnięcia i zasadnie uznały, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione łącznie obie przesłanki wymienione w treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami warunkujące przyznanie odszkodowania, a co za tym idzie brak było możliwości uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Jednocześnie jednak istotnym jest, że nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymagająca, aby poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Jak wynika z akt sprawy, omawiana nieruchomość położona przy ul. [...] została przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wniosek byłego właściciela o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu nie został złożony. Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 24 lutego 1956 r. nie przyznało dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu i stwierdziło przejście własności wszystkich budynków usytułowanych na nieruchomości, na rzecz Skarbu Państwa, co oznacza, że przeddekretowi właściciela utracili prawo własności do budynku mieszkalnego, dwukondygnacyjnego znajdującego się na gruncie przy ul. [...] przed 5 kwietnia 1958 r. Protokołem z dnia 5 kwietnia 1956 r. doszło do formalnego przekazania budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości w zarząd i administrację Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych nr 7, przy czym pierwsi lokatorzy zostali w nim zameldowani już w 1946 r., a kolejni meldowani byli do lat 60-tych, co wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych księgi meldunkowej. Ze wskazaną chwilą nastąpiła zatem utrata faktycznej możliwości władania tą nieruchomością przez jej byłych właścicieli. Można przyjąć zdaniem Sądu, że zamieszkanie w przedmiotowym budynku osób trzecich jeszcze przed formalnym przejęciem go przez podmiot publicznoprawny świadczy o tym, że bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej nie był on zasiedlony. Przejęcie zarządu i administracji nieruchomością położoną w Warszawie przy ul. [...] przez Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych nr 7 spowodowało niewątpliwą utratę faktycznej możliwości władania tą nieruchomością przez jej byłych właścicieli oraz wyłączyło w ocenie Sądu swobodne nią dysponowanie i uniemożliwiło podejmowanie przez przeddekretowych właścicieli jakichkolwiek autonomicznych decyzji. Dodać należy, że sama "faktyczna możliwość władania nieruchomością" , o jakiej mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Nie może zaś budzić wątpliwości, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie miała ona miejsca. Administracja i zarząd wykonywane przez jednostki publiczne wykluczały bowiem władanie dawnego właściciela. Za całkowicie chybione należy uznać argumenty, że organ nie ustalił zakresu władania nieruchomością, bowiem poza częścią działki zabudowaną, pozostała jej część niezabudowana. Powyższe twierdzenia abstrahują od istoty sprawy, która sprowadza się do ustalenia, że prawo własności budynku posadowionego na działce dekretowej przeszło na Skarb Państwa przed 5 kwietnia 1958 r., który powierzył sprawowanie zarządu tym budynkiem Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr 7 w Warszawie , co z kolei przesądza, że dawny właściciel nieruchomości z natury rzeczy nie mógł zachować faktycznej możliwości władania nią, w tym także w części niezabudowanej, niezbędnej do korzystania z budynku. Przeciwny pogląd prowadziłby do wadliwego wniosku, że dawny właściciel nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa i zarządzanej przez Zarząd Budynków Mieszkalnych, po formalnym przekazaniu tej jednostce do administrowania, mógłby władać tą nieruchomością w rozumieniu efektywnego korzystania z niej lub posiadania możliwości takiego korzystania, choćby nie czynił z niej użytku. Nie może budzić żadnych wątpliwości , że ani z prawnego punktu widzenia ani także uwarunkowań historycznych istniejących w dacie istotnej z punktu widzenia rozpoznania sprawy tj. lat 1956 -1958, władanie nieruchomością przez dawnego jej właściciela , z pominięciem wyznaczonego zarządcy nie mogło mieć miejsca. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd orzekający uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona druga z przesłanek art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mówiąca o tym, że odszkodowanie może być przyznane za działkę, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Skoro skarżący twierdzi, że ustalony przez organ stan faktyczny jest wadliwy powinien przedstawić dowód na poparcie takich twierdzeń. Obowiązek działania organu i dążenie do ustalenia stanu faktycznego nie oznacza, że organ ma obowiązek dotąd prowadzić postępowanie dowodowe aż uzyska dowody korzystne dla strony. Nie tak należy rozumieć ani treść art. 80 ani 77 § 1 k.p.a., ani też wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej. Jak się wskazuje w orzecznictwie organ ma obowiązek wyczerpującego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy, prawidłowego ustalenia na ich podstawie stanu faktycznego i zastosowania prawidłowej normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego. Sąd uznał, że organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego a przeprowadzone dowody i ich ocena nie noszą cech dowolności. Tym samym ocena dowodów przeprowadzona przez organ spełnia kryteria, o jakich mowa w art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. a organ prawidłowo uznał, że do utraty możliwości faktycznego władania przedmiotową nieruchomością doszło przed 5 kwietnia 1958 r. Zarzut dotyczący sprzeczności podstawy prawnej decyzji wskazanej przez Wojewodę z jej rozstrzygnięciem poprzez zastosowanie art. 138 § 1 k.p.a. bez wskazania jego jednostki redakcyjnej, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że z treści decyzji jasno wynika, że Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania odszkodowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. -----------------------

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło