I SA/Wa 1034/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego dalej: k.p.a., art. 16, art. 20 ust. 3, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), uznał za nienależnie pobrany przez A.F. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od [...] do [...] oraz w wysokości [...] miesięcznie za okres od [...] do [...]. Ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń na kwotę [...] zł. Określił, iż kwota główna winna być powiększona o część odsetkową wynoszącą na dzień wydawania decyzji [...] zł. Organ stwierdził również, że określone wyżej kwoty winne być uiszczone na wskazane konto. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że A. F. złożyła w dniu [...] wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a następnie decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] zmienioną decyzją z dnia [...] przyznano wnioskodawczyni prawo do wspomnianego świadczenia na okres od [...] na czas nieokreślony. Postanowieniem z dnia [...] wstrzymano Skarżącej wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego. W dniu [...] wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego wynikało, że A.F. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od [...]. Decyzją z dnia [...] organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...] skracając prawo A.F. do zasiłku pielęgnacyjnego do dnia [...]. W tej sytuacji Prezydent Miasta [...] uznał, że A. F. nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny w związku z nabyciem uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie zatem z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych. Wobec tego na podstawie art. 30 ust 1 w/w ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w A.F. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w części odnoszącej się do ustalenia kwoty odsetek ustawowych – pkt III rozstrzygnięcia i w tym zakresie orzekając co do istoty sprawy ustaliło, że odsetki powinny zostać naliczone do dnia [...] czyli daty podjęcia postanowienia o wstrzymaniu z urzędu od [...] wykonywania prawomocnej decyzji z dnia [...]. W pozostałej części utrzymano w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło zapatrywania organu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego jak i dokonanej oceny prawnej nadto wyjaśniło, że Skarżąca składając wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego została uprzedzona o konieczności powiadomienia organu o każdej zmianie jaka mogła by wpłynąć na prawo do zasiłku. Skarżąca własnoręcznie podpisała wniosek co świadczy o tym, że zapoznała się z jego treścią. Z urzędu organ odwoławczy dokonał zmiany decyzji w zakresie naliczonych odsetek uznając, że Skarżącą winny obciążać tylko odsetki do chwili wstrzymania wypłaty świadczenia. Nie zgadzając się z powyższą decyzją A. F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że jest osobą w podeszłym wieku schorowaną i nie zgadza się z twierdzeniem, że pobierała zasiłek we wskazanym w decyzjach okresie. W związku z licznymi chorobami była poddana wielu zabiegom szpitalnym i w tym czasie nie przebywała w domu , a zatem nie pobierała pieniędzy. Na rozprawie Skarżąca stwierdziła, że podpis widniejący na wniosku o przyznanie zasiłku nie jest jej. W odpowiedzi na skargę, powielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...). Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływaną jako p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak zakreślona kognicja sądu administracyjnego nakazuje uwzględnienie skargi. W sprawie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na jego wynik oraz do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodnie z powołanym przez organy przepisem art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl natomiast art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m. innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Powołany przepis jednoznacznie wskazuje, iż możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane uzależniona została od prawidłowego pouczenia wnioskodawcy o braku prawa do jego pobierania. Jest to niewątpliwie okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia, która warunkuje możliwość dochodzenia zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego. Z dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych wynika, że, na podstawie decyzji z [...] A.F. otrzymywała zasiłek pielęgnacyjny z tytułu znacznego stopnia niepełnosprawności. Na druku wniosku o przyznanie prawa do tego świadczenia zawarte jest pouczenie, że wnioskodawca zobowiązuje się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku. Niemniej pouczenie to wraz z wnioskiem pozostało w aktach sprawy, zaś - co istotne - pouczenia tego nie zawierała już doręczona Skarżącej decyzja z dnia [...] ani też kolejna decyzja ją zmieniająca z dnia [...]. Obie decyzje ustalały, iż zasiłek pielęgnacyjny został przyznany bezterminowo. Przy czym w dacie wydawania drugiej decyzji, z ustaleń organu wynika, że Skarżąca utraciła już prawo do zasiłku. Okoliczność ukończenia przez A.F. 75 lat i w związku z tym nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego musiała być organowi znana. Sąd podziela wyrażany już w orzecznictwie pogląd, iż pouczenie udzielane świadczeniobiorcy przez organ winno być jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Pouczenie nie może być przy tym obarczone brakiem konkretności. Pouczenia o dużym stopniu ogólności, jak w niniejszej sprawie, nie mogą zostać uznane za wystarczające. Takie sformułowania nie mogą być traktowane jako pouczenie, bez wskazania, kiedy i jakie okoliczności świadczeniobiorca winien przedstawić organowi w toku pobierania konkretnego świadczenia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Go 759/07 opublikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej przez stronę internetową www.nsa.gov.pl oraz w systemie informacji prawnej LEX pod nr 486348). Właściwe pouczenie winno być zamieszczone albo w ulotce, z której następnie strona może korzystać w okresie późniejszym albo w uzasadnieniu decyzji. Przedstawienie stronie do wglądu przepisów regulujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych polegające na możliwości ich lektury na formularzu wniosku, następnie spoczywającym w urzędzie jako część akt sprawy, co do zasady nie wyczerpuje wymogów pouczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV Po 331/08 opublikowany w CBOSA oraz w LEX pod nr 527565). Stanowi też naruszenie zasady praworządności i obowiązku pogłębiania zaufania do organów Państwa. Zgodnie z zasadą praworządności, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Stosownie do zasady pogłębiania zaufania wynikającej z art. 8 k.p.a., organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Organy obowiązane są także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Wymóg prawidłowego pouczenia jest o tyle istotny w sprawach dotyczących zasiłków pielęgnacyjnych, że świadczenia te w zasadzie przyznawane są osobom w podeszłym wieku, schorowanym, niepełnosprawnym. Treść pouczenia powinna być zatem dostosowana do możliwości percepcyjnych adresata, jego stanu zdrowia, w tym możliwości widzenia i zapamiętywania. W aktach sprawy dokumentu potwierdzającego takie pouczenie brak, jednocześnie organ nie poczynił jakichkolwiek ustaleń mających na celu jednoznaczne wyjaśnienie tej istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy. Wyjaśnienia wymaga również twierdzenie Skarżącej, co do braku autentyczności jej podpisu na wniosku. Stanowisko to co prawda pojawiło się dopiero w toku rozprawy sądowej niemniej pobieżne porównanie podpisów składanych przez Skarżącą z tym znajdującym się na przedmiotowym wniosku nakazuje zwrócenie na tę kwestię szczególnej uwagi. Zaniechania organu naruszają tym samym reguły postępowania, określone w art. 7 i 77 § 1 k.p.a., obligujące do wszechstronnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z uwagi na powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. Z mocy art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.