I SA/Wa 1040/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup obuwia zimowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego D. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania P. P. od decyzji działającego z upoważnienia Prezydenta [...] Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...], odmawiającej przyznania zasiłku celowego zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: P. P. w dniu [...] grudnia 2014 r. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w W. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego przeznaczonego na pokrycie w całości kosztów zakupu obuwia zimowego w wysokości [...] zł w grudniu 2014 r. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. orzekł o odmowie przyznania powyższego świadczenia. W uzasadnieniu stwierdził, że ostatni przeprowadzony wywiad środowiskowy u P. P. przeprowadzono w dniu [...] maja 2014 r. Dnia [...] grudnia 2014 r. P. P. odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w dniu [...] grudnia 2014 r. wystąpiono do niej o wskazanie terminu, w którym możliwe byłoby przeprowadzenie wywiadu. Ponieważ wnioskodawczyni nie odpowiedziała na pismo, w dniu [...] stycznia 2014 r. ponownie zwrócono się do niej o wskazanie terminu. W dniu 21 stycznia 2015 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło pismo P.P., w którym wyznaczyła termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 26 stycznia 2015 r. Podczas jego przeprowadzania była nieobecna. Organ pierwszej instancji powołał się na art. 107 ust. i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (t.j. Dz. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) – dalej "ustawa o pomocy społecznej" i wskazał na brak współdziałania P. P. poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił przy tym, że wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobą ubiegającą się o pomoc, a nie z jej pełnomocnikiem. Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia złożyła P.P. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2015 r. i wyjaśnił, że możliwość korzystania z pomocy społecznej uzależniona jest od spełnienia przez osobę o tę pomoc wnioskującą określonych w ustawie przesłanek. Jedną z podstawowych przesłanek warunkujących możliwość korzystania z tej pomocy jest natomiast współdziałanie tej osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji z organem pomocowym. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może zaś stanowić jedną z podstaw do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Organ wskazał, że w sprawie bezsporne jest, że organ pierwszej instancji kilkakrotnie występował do Pauli P. o możliwość przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wskazał przy tym, że jak podniesiono w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, a nie u pełnomocnika wnioskodawcy. Organ powołał przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu tego przepisu jest uniemożliwianie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Organ wskazał ponadto, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia ze środków pomocy społecznej. Natomiast niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi pomocowemu dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Wskazując na art. 104 ust. 4a ww. ustawy organ podniósł, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację stanowi odmowę podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 505/13 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 1179/13. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosła P.P., wnosząc o jej uchylenie i wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Skarżąca wyraziła również swoje niezadowolenie z pracy organów pomocy społecznej oraz ich pracowników. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle powyższych kryteriów skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania P. P. zasiłku celowego na pokrycie w całości kosztów zakupu obuwia zimowego w wysokości [...] zł w grudniu 2014 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. z 2015 r. poz. 163 ze zm.). Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie zaś z art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Natomiast kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, długotrwała choroba. W sytuacji gdy dochód wnioskodawcy przekracza to ustalone kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości. Jednocześnie z art. 4 tej ustawy wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Kwestią istotną w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy jest brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej dający podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11ust. 2). Jednocześnie podkreślenia wymaga, że stosownie do art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Intencją powyższego jest, że przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Ustalenia wywiadu stanowią następnie dla pracownika socjalnego podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że P. P. domagając się od organów pomocowych rozpoznania jej wniosku, jednocześnie nie współpracowała z organem uniemożliwiając przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z akt wynika, że w dniu [...] grudnia 2014 r. skarżąca odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego a w dniu 26 stycznia 2015 r., który to dzień sama wskazała, nie obyła obecna co uniemożliwiało jego przeprowadzenie. Zasadnie zatem zdaniem Sądu organy orzekające w sprawie zastosowały art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej uznając brak współdziałania skarżącej za podstawę odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Wbrew stanowisku skargi działania OPS zostały zdaniem Sądu podjęte w sposób prawidłowy, w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy nie wynika także, że w sprawie niniejszej ma miejsce negatywne nastawienie pracowników organu do skarżącej oraz składanych przez nią wniosków. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy oraz § 14 ust. 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).