I SA/Wa 1051/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędzia WSA Bogdan Wolski Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania A. Z., decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora ds. Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 maja 2009 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Zastępca Dyrektora ds. Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] przyznał wnioskodawczyni pomoc w formie zasiłku okresowego w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 maja 2009 r. Od powyższej decyzji A. Z. wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała rozstrzygnięcie w części ustalonego przez organ dochodu rodziny w kwocie [...] zł, twierdząc, że nie posiada żadnego dochodu. W jej ocenie MOPR w O. jest bezczynny i nie dąży do poprawienia jej sytuacji. Podkreśliła, że w obawie o życie [...]. Uważa, że to były mąż L. Z. jest odpowiedzialny za jej zły stan zdrowia. Uchyla się on od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a komornik nie egzekwuje alimentów. Podała, że L. Z. wyzbywa się swego majątku i pozbawia skarżącą środków do życia. Wskazała, że nie sprawdzono sytuacji życiowej byłego małżonka i wydawano wyroki oparte na fałszywych danych. Odwołująca się zażądała, aby organy rzetelnie ustaliły sytuację życiową L. Z., gdyż jej zdaniem powinien on wypłacać jej dożywotnią rentę o charakterze alimentacyjnym oraz alimenty na córkę E. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora ds. Pomocy Społecznej MOPR w O. z dnia [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) zasiłek okresowy przysługuje, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny, tj. 351 zł na osobę (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Organ zauważył, że ustawodawca w cytowanym przepisie zakreślił zarówno maksymalną, jak i minimalną kwotę tegoż świadczenia. Zgodnie z art. 38 tej ustawy, zasiłek okresowy przyznaje się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem rodziny, przy czym minimalna wysokość tego świadczenia wynosi 50 % tejże różnicy (nie mniej niż 20 zł miesięcznie). Z kolei okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 tej ustawy). Kolegium wskazało, że kwestię wysokości, ustalonej w granicach określonych przepisami ustawy, jak i okresu, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, pozostawiono uznaniu ośrodka pomocy społecznej rozstrzygającego na podstawie indywidualnych okoliczności sprawy. Niemniej jednak środki na zasiłki okresowe (realizowane jako zadania własne) pochodzą z budżetu gminy, tak więc determinującą przesłanką przy przyznawaniu świadczeń jest wielkość środków, jaka zostanie przekazana przez gminę na ten cel. Przy ich rozdysponowywaniu organ ma obowiązek wziąć pod uwagę zarówno potrzeby wszystkich osób i rodzin korzystających z pomocy, jak i własne możliwości finansowe, na co wprost wskazuje przepis art. 3 ust. 4 powoływanej wyżej ustawy. Organ odwoławczy ustalił, że skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, borykającą się z licznymi schorzeniami, wychowującą samotnie małoletnią córkę E. Zamieszkuje u swojej matki J. S., która po [...] udzieliła jej schronienia i która wspomaga ją finansowo. Jak twierdzi, jej rodzina składa się z dwóch osób tj. skarżącej i jej córki. Kolegium wskazało, że A. Z. potwierdziła fakt otrzymywania od byłego męża kwoty [...] zł tytułem świadczeń alimentacyjnych (aktualizacja wywiadu środowiskowego podpisana przez A. Z.). W toku postępowania organ pierwszej instancji odebrał oświadczenie od L. Z., w którym ten stwierdził, że systematycznie, co miesiąc przekazuje za pośrednictwem poczty kwotę [...] zł tytułem zasądzonych alimentów (na dowód czego przedłożył przekazy pocztowe potwierdzające wpłatę po [...] zł na rzecz córki E. Z. m. in. w miesiącach listopadzie i grudniu 2008 r.). Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organ wyjaśnił także jakie składniki nie są wliczane do dochodu ustalonego zgodnie z powyższą zasadą. Organ odwoławczy podał, że pod pojęciem dochodu na osobę w rodzinie rozumie się sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (osób spokrewnionych lub niespokrewnionych pozostających w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujących i gospodarujących) podzieloną przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3, 4 i 14 ustawy o pomocy społeczne}). W dochodzie rodziny należy uwzględnić również dochód dziecka, do którego zalicza się kwotę otrzymywanej renty wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka (art. 6 pkt 2 tej ustawy). Kolegium zauważyło, że w przypadku skarżącej kwota przyznanego zasiłku okresowego nie może być niższa aniżeli [...] zł, tj. 50 % różnicy między kryterium dochodowym (2 os. x [...] zł = [...] zł) rodziny, a dochodem rodziny ([...] zł). Zdaniem organu, okolicznością wpływającą na taki wymiar świadczenia były również ograniczone środki finansowe będące w posiadaniu Ośrodka, które nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Kolegium podkreśliło, że organy nie kwestionują ciężkiej sytuacji rodziny skarżącej, dlatego też Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. udziela rodzinie wsparcia sukcesywnie w miarę posiadanych możliwości. Wnioskodawczyni przyznano też pomoc w formie [...] na rzecz małoletniej córki, zasiłki celowe na zakup [...] (na miesiące styczeń i kwiecień 2009 r.) zasiłki celowe na zakup [...] (na miesiące grudzień 2008 r. i styczeń 2009 r.). Odnosząc się do kwestii sprawdzenia dłużnika alimentacyjnego, przyznania dożywotniej renty o charakterze alimentacyjnym od byłego małżonka i jego rodziny, czy alimentów na córkę E., organ wskazał, że zagadnienia powyższe leżą poza kognicją organu administracyjnego. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2009 r. A. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że ustalone kwoty są niewystarczające dla niej i jej córki. Skarżąca podała, że nie podpisywała żadnej aktualizacji wywiadu, w której twierdziła, że otrzymuje alimenty w kwocie [...] zł. Zauważyła, że kwoty zasądzonych alimentów to [...] zł na rzecz córki i [...] zł na rzecz skarżącej, lecz ich egzekucja okazała się bezskuteczna. Skarżąca wskazała, że jej mąż L. Z. uchyla się od płacenia alimentów. Stwierdziła również, że organ pomocy społecznej nie opisał jej sytuacji od 2001 r., kiedy zwracała się o pomoc. Skarżąca oświadczyła, że L. Z. pozbywał się składników swego majątku, a wspólny dom zbył na [...]. W domu tym pozostał cały dorobek życia skarżącej, która [...] w 2001 r. Skarżąca podniosła, że została osobą niepełnosprawną w trakcie wykonywania pracy z winy męża, który prowadził działalność gospodarczą. Wskazała, że obecnie nie może pracować i wraz z córką pozostaje bez środków do życia i bez mieszkania. Skarżąca wskazała, że jest przewlekle chora, córka często choruje, a leki są bardzo drogie, na dowód czego przedłożyła faktury na zakup leków w okresie od stycznia do maja 2009 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Podstawę prawną decyzji wydanej w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – zwanej dalej ustawą. Przepis ten przewiduje, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zasiłek okresowy przysługuje rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Z przepisów art. 38 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego cechuje względna uznaniowość, ograniczona ustawową wysokością najwyższego i najniższego zasiłku. O tym więc, czy zasiłek ten będzie przyznany w rozmiarze wyższym bądź niższym decyduje organ biorąc pod uwagę sytuację rodzinną uprawnionego oraz członków jego rodziny, postawę członków rodziny świadczeniobiorcy, ich obiektywne możliwości wyjścia z kryzysu, oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Powyższe przepisy wskazują więc, że organ pomocy społecznej ustala wysokość zasiłku okresowego miarkując kwotę tego świadczenia, pomiędzy wskazanymi wyżej granicami, z uwzględnieniem ogólnych zasad udzielania świadczeń z pomocy społecznej oraz indywidualnej sytuacji rodziny świadczeniobiorcy. Zgodnie z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej na rozmiar świadczenia z pomocy społecznej mają bowiem wpływ okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy, tj. istniejąca po stronie świadczeniobiorcy i wynikająca z jego warunków osobistych możliwość przezwyciężenia swej trudnej sytuacji życiowej, zakres realizacji obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu problemów, możliwości finansowe ośrodka. Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego dowodzi, że w niniejszej sprawie organy ustaliły wysokość zasiłku okresowego z zachowaniem przepisów art. 38 ustawy o pomocy społecznej, nie przekraczając przy tym zakreślonych przepisami tej ustawy granic "uznania administracyjnego". Rację mają organy co do tego, że rodzina skarżącej w grudniu 2008 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Z akt sprawy wynika bowiem, że E. Z. córka skarżącej uzyskała od ojca L. Z. tytułem alimentów kwotę [...] zł, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kryterium dochodowego przy udzielaniu pomocy w postaci zasiłku okresowego (art. 6 pkt 2, art. 8 ust. 1, 3 i 4 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Okoliczność tę potwierdzają znajdująca się w aktach sprawy kserokopia dowodu nadania w grudniu 2008 r. przekazu pocztowego oraz oświadczenia L. Z. z dnia 15 grudnia 2008 r. i 13 stycznia 2009 r. W tej sytuacji nie można dać wiary nie popartemu żadnymi dowodami oświadczeniu A. Z. o nieuzyskiwaniu przez córkę skarżącej dochodu z tego tytułu. Nie budzi wątpliwości, że kryterium dochodowe w rodzinie skarżącej wynosi sumę kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. [...] zł (2 x [...] zł na osobę - § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Trafnie przyjęły organy, że różnica między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny wynosi [...] zł ([...] zł – [...] zł). Organy prawidłowo uwzględniły również to, że kwota zasiłku nie może być niższa, niż 50 % powyższej różnicy, tj. [...] zł ([...] zł x 50 %). Sąd zauważa, że organ pomocy społecznej jaki i organ odwoławczy w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji przedstawiły argumenty świadczące o celowości przyznania rodzinie A. Z. pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w najniższej wysokości [...] zł na okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 maja 2009 r. Organ pomocy społecznej wskazał, że rozpatrując sprawę miał na uwadze sytuację materialną i bytową rodziny skarżącej i możliwości finansowe MOPR oraz liczbę osób oczekujących na zabezpieczenie swoich potrzeb. Organ podał, że ogółem w stosunku do planowanych potrzeb w zakresie zadań własnych budżet Ośrodka w 2009 r. wynosi 71,68 %. W 2009 roku MOPR zaplanował kwotę [...] zł na zasiłki okresowe. Obecnie środki finansowe, które można przeznaczyć na ten cel wynoszą 60,42 % w stosunku do faktycznych potrzeb środowiska. Organ pomocy społecznej stwierdził, że skarżąca spełnia warunki ustawowe uprawniające do przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego, jednak ze względu na bardzo ograniczone środki finansowe na realizację zasiłków okresowych w 2009 r. Ośrodek nie jest w stanie spełnić oczekiwań osób ubiegających się o pomoc i przyznawać zasiłki okresowe w wysokości różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem faktycznie uzyskiwanym. Nie bez znaczenia dla sprawy jest też fakt – na co słusznie zwraca uwagę Kolegium - że rodzina skarżącej korzysta z innych form pomocy: zasiłków celowych w kwocie [...] zł w okresie styczeń - kwiecień 2009 r. z przeznaczeniem na [...] (decyzje z dnia [...] stycznia 2009 r., nr: [...]) oraz zakup [...] w wysokości [...] zł na miesiąc październik 2008 r., w wysokości [...] zł na miesiąc grudzień 2008 r. i w wysokości [...] zł na miesiąc styczeń 2009 r. (pkt VIII ppkt 4 Kwestionariusza Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego, decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]), a także pomocy w zakresie [...] w postaci nieodpłatnego [...] dla córki na okres styczeń – czerwiec 2009 r. (decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]). Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że w utrzymaniu rodziny A. Z. pomaga jej matka J. S. (pkt III aktualizacji wywiadu), a skarżąca nie ponosi opłat związanych z używaniem lokalu, w którym mieszka, ponieważ czyni to jej matka (pkt I ppkt 10 aktualizacji wywiadu). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie ma sporu, co do tego, że sytuacja osobista A. Z. jest trudna i że opieka społeczna przyznaje świadczenia w niskiej wysokości. Rzecz jednak w tym, że – jak wyżej wspomniano - celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie świadczeniobiorców. Organ pomocy społecznej nie ma bowiem obowiązku przyznania świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią, w celu dostarczania jej środków utrzymania. Skarżąca pomija to, że z art. 2, art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojeniu ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin, a nie do zapewnienia im dożywotniego utrzymania bądź podwyższenia istniejącego niskiego dochodu. Skoro więc A. Z. otrzymała wsparcie finansowe z uwagi na trudną sytuację życiową i bezrobocie, to nie można zarzucić organowi dysponującemu ograniczonym budżetem dowolności przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. Jeżeli zaś chodzi o podnoszone przez A. Z. okoliczności dotyczące: działalności L. Z., bezskuteczności egzekucji alimentów, niezdolności do pracy po wypadku przy pracy i związanych z tym roszczeń o rentę, negatywnej oceny działalności pracowników MOPS w O., to Sąd zauważa, że kwestie te stanowią odrębne zagadnienia i z tego względu nie dotyczą niniejszej sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.