I SA/Wa 1052/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędzia WSA Bogdan Wolski Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania A. Z., decyzją [...] kwietnia 2009 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora ds. Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], w przedmiocie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie [...]zł na miesiąc styczeń 2009 r. z przeznaczeniem na [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Zastępca Dyrektora ds. Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], przyznał wnioskodawczyni pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie [...] zł na miesiąc styczeń 2009 r. z przeznaczeniem na [...]. Od powyższej decyzji A. Z. wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała rozstrzygnięcie w części ustalonego przez organ dochodu rodziny w kwocie [...] zł, twierdząc, że nie posiada żadnego dochodu. W jej ocenie MOPR w O. jest bezczynny i nie dąży do poprawienia jej sytuacji. Podkreśliła, że w obawie o życie [...]. Uważa, że to były mąż L. Z. jest odpowiedzialny za jej zły stan zdrowia. Uchyla się on od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a komornik nie egzekwuje alimentów. Podała, że L. Z. wyzbywa się swego majątku i pozbawia skarżącą środków do życia. Wskazała, że nie sprawdzono sytuacji życiowej byłego małżonka i wydawano wyroki oparte na fałszywych danych. Odwołująca się zażądała, aby organy rzetelnie ustaliły sytuację życiową L. Z., gdyż jej zdaniem powinien on wypłacać jej dożywotnią rentę o charakterze alimentacyjnym oraz alimenty na córkę E. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją [...] kwietnia 2009 r. utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora ds. Pomocy Społecznej MOPR w O. z dnia [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży itp. Organ zauważył, ze przepisy wzmiankowanej ustawy pozwalają na przyznanie tego rodzaju świadczenia osobie bądź rodzinie, której dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, tj. 351 zł przy jednoczesnym występowaniu w rodzinie jednej z dysfunkcji takiej jak: bezrobocie, ciężka i długotrwała choroba czy też bezdomność (zgodnie z art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 tej ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie występują okoliczności wymienione w art. 7 ustawy bowiem wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, cierpiącą na liczne schodzenia, wychowującą samotnie małoletnią córkę E. Zamieszkuje u swojej matki J. S., która po [...] udzieliła jej schronienia i która wspomaga ją finansowo. Niemniej jednak, jak twierdzi, jej rodzina składa się z dwóch osób tj. skarżącej i jej córki. Bezspornym jest, iż A. Z. potwierdziła otrzymywanie od byłego męża kwoty [...] zł tytułem świadczeń alimentacyjnych (aktualizacja wywiadu środowiskowego podpisana przez A. Z.). Dodatkowo organ pierwszej instancji odebrał oświadczenie od L. Z., w którym ten stwierdził, iż systematycznie co miesiąc przekazuje za pośrednictwem poczty kwotę [...] zł tytułem zasądzonych alimentów (na dowód czego przedłożył przekazy pocztowe potwierdzające wpłatę po [...] zł na rzecz córki E. Z. m. in. w miesiącach listopadzie i grudniu 2008 r.) Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawodawca wskazał też wprost składniki, których do dochodu ustalonego zgodnie z powyższą zasadą, nie wlicza się, a mianowicie do dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. (art. 8 ust. 4 tej ustawy). Organ odwoławczy podał, że pod pojęciem dochodu na osobę w rodzinie rozumie się sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (osób spokrewnionych lub niespokrewnionych pozostających w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujących i gospodarujących) podzieloną przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3, 4 i 14 ustawy o pomocy społeczne}). W dochodzie rodziny należy uwzględnić również dochód dziecka, do którego zalicza się kwotę otrzymywanej renty wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka (art. 6 pkt 2 tej ustawy). Organ podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że decyzje o przyznaniu zasiłku celowego wydawane są w ramach "uznania administracyjnego", co oznacza, iż organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać świadczenie. Przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. W tej sytuacji wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W ocenie Kolegium, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ pierwszej instancji podejmując przedmiotową decyzję nie dopuścił się naruszenia prawa. Ustalając wysokość przyznanego świadczenia organ pomocy społecznej miał na względzie zarówno swoje możliwości finansowe, jak również indywidualne okoliczności sprawy. Organ zauważył, że skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie przedmiotowego świadczenia, załączając do wniosku fakturę z dnia 2 stycznia 2009 r. dokumentującą poniesione koszty zakupu [...] w kwocie [...] zł. Organ pierwszej instancji przyznał przedmiotowe świadczenie w wysokości analogicznej jak poniesione przez skarżącą, a wynikające z załączonej faktury koszty zakupu [...]. Kolegium podkreśliło, że organy nie kwestionują ciężkiej sytuacji rodziny skarżącej. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. udziela rodzinie wsparcia sukcesywnie w miarę posiadanych możliwości. Wnioskodawczyni przyznano też pomoc w formie [...] na rzecz małoletniej córki, zasiłki celowe na zakup [...] (na miesiące styczeń-kwiecień), zasiłek celowy na zakup [...] (na miesiąc styczeń), zasiłek okresowy. Odnosząc się do kwestii ustalenia sytuacji życiowej dłużnika alimentacyjnego, przyznania dożywotniej renty o charakterze alimentacyjnym od byłego małżonka i jego rodziny, czy alimentów na córkę E., to organ wskazał, że zagadnienia powyższe leżą poza kognicją organu odwoławczego. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2009 r. A. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że zaskarża decyzję, w części ustalonego dochodu i uzasadnienia decyzji oraz dokonanych ustaleń w aktualizacji wywiadu środowiskowego. Wskazała, że ustalone kwoty są niewystarczające dla niej i jej córki. Skarżąca podała, że nie podpisywała żadnej aktualizacji wywiadu, w której twierdziła, że otrzymuje alimenty w kwocie [...] zł. Zauważyła, że kwoty zasądzonych alimentów to [...] zł na rzecz córki i [...] zł na rzecz skarżącej, lecz ich egzekucja okazała się bezskuteczna. Skarżąca wskazała, że jej mąż L. Z. uchyla się od płacenia alimentów. Stwierdziła również, że organ pomocy społecznej nie opisał jej sytuacji od 2001 r., kiedy zwracała się o pomoc. Skarżąca oświadczyła, że L. Z. pozbywał się składników swego majątku, a wspólny dom zbył na [...]. W domu tym pozostał cały dorobek życia skarżącej, która [...] w 2001 r. Skarżąca podniosła, że została osobą niepełnosprawną w trakcie wykonywania pracy z winy męża, który prowadził działalność gospodarczą. Wskazała, że obecnie nie może pracować i wraz z córką pozostaje bez środków do życia i bez mieszkania. Skarżąca wskazała, że jest przewlekle chora, córka często choruje, a leki są bardzo drogie, na dowód czego przedłożyła faktury na zakup leków w okresie od stycznia do maja 2009 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Podstawę prawną decyzji wydanej w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści art. 39 powołanej wyżej ustawy wynika, że organ prowadzący postępowanie o przyznanie zasiłku celowego wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może (a więc nie musi) być przyznany". W ocenie Sądu, w sprawie załatwionej decyzjami Zastępcy Dyrektora ds. Pomocy Społecznej MOPR w O. z dnia [...] stycznia 2009 r. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nie doszło do przekroczenia granic "uznania administracyjnego", ponieważ organ pomocy społecznej jaki i organ odwoławczy w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji przedstawiły argumenty świadczące o celowości przyznania A. Z. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na [...] w wysokości [...] zł na miesiąc styczeń 2009 r. Organ pomocy społecznej wskazał, że rozpatrując sprawę miał na uwadze indywidualną sytuację materialną wnioskodawczyni, możliwości finansowe Ośrodka i oraz ilość osób oczekujących na pomoc. Organ pierwszej instancji podał, że potrzeby finansowe w 2009 r. na realizację świadczeń z pomocy społecznej z zadań własnych Gminy O. są wyższe o ponad 28 % w stosunku do środków zabezpieczonych przez budżet Gminy. Nie bez znaczenia dla sprawy jest też fakt – na co słusznie zwraca uwagę Kolegium - że rodzina skarżącej korzysta z innych form pomocy, tj.: zasiłku okresowego w kwocie [...] zł (decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]), zasiłków celowych w kwocie [...] zł w okresie styczeń - kwiecień 2009 r. z przeznaczeniem na [...] (decyzje z dnia [...] stycznia 2009 r., nr: [...]) oraz zakup [...] w wysokości [...] zł na miesiąc październik 2008 r. i w wysokości [...] zł na miesiąc grudzień 2008 r. (pkt VIII ppkt 4 Kwestionariusza Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego, decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]), a także pomocy w zakresie [...] w postaci nieodpłatnego [...] dla córki na okres styczeń – czerwiec 2009 r. (decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]). Prawidłowe są też ustalenia organów obu instancji, co do tego, że E. Z. córka skarżącej uzyskała od ojca L. Z. w grudniu 2008 r. tytułem alimentów kwotę [...] zł, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kryterium dochodowego (art. 6 pkt 2, art. 8 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Okoliczność tę potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy kopia dowodu nadania w grudniu 2008 r. przekazu pocztowego oraz oświadczenia L. Z. z dnia 15 grudnia 2008 r. i 13 stycznia 2009 r. W tej sytuacji nie można dać wiary nie popartemu żadnymi dowodami oświadczeniu A. Z. o nieuzyskiwaniu przez córkę skarżącej dochodu z tego tytułu. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że w utrzymaniu rodziny A. Z. pomaga jej matka J. S. (pkt III aktualizacji wywiadu), a skarżąca nie ponosi opłat związanych z używaniem lokalu, w którym mieszka, ponieważ czyni to jej matka (pkt I ppkt 10 aktualizacji wywiadu). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie ma sporu, co do tego, że sytuacja osobista A. Z. jest trudna i że opieka społeczna przyznaje świadczenia w niskiej wysokości. Rzecz jednak w tym, że celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie świadczeniobiorców. Organ pomocy społecznej nie ma bowiem obowiązku przyznania świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią, w celu dostarczania jej środków utrzymania. Skarżąca pomija to, że z art. 2, art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojeniu ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin, a nie do zapewnienia im dożywotniego utrzymania bądź podwyższenia istniejącego niskiego dochodu. Skoro więc A. Z. otrzymała wsparcie finansowe na zakup [...], to nie można zarzucić organowi dysponującemu ograniczonym budżetem dowolności przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. Jeżeli zaś chodzi o podnoszone przez A. Z. okoliczności dotyczące: działalności L. Z., bezskuteczności egzekucji alimentów, niezdolności do pracy po wypadku przy pracy i związanych z tym roszczeń o rentę, negatywnej oceny działalności pracowników MOPS w O., to Sąd zauważa, że kwestie te stanowią odrębne zagadnienia i z tego względu nie dotyczą niniejszej sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.