I SA/Wa 1052/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi C. B., M. G., G. B. i A. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz C. B., M. G., G. B. i A. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2016 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...][...] stycznia 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za grunt o pow. [...] m2 wchodzący w skład gospodarstwa rolnego o pow. [...] m2, położonego w [...] w dzielnicy [...], w rejonie ulic: [...],[...],[...], pochodzące z nieruchomości niehipotekowanej "[...]" działka nr [...], wchodzący obecnie w skład działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...], będącej własnością [...]. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że nieruchomość o powierzchni [...] m2 położona w [...] w dzielnicy [...], w rejonie ulic: [...],[...] i [...], pochodząca z nieruchomości niehipotekowanej "[...]" działka nr [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Aktualnie działka nr [...] wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] w obrębie [...], nr [...] w obrębie [...], nr [...] w obrębie [...], nr [...] w obrębie [...] oraz nr [...] w obrębie [...], i stanowi własność: - Skarbu Państwa- w odniesieniu do działek ewidencyjnych: nr [...] w obrębie [...] oraz nr [...] w obrębie [...], - Miasta [...]- w odniesieniu do działek ewidencyjnych : nr [...] i nr [...] w obrębie [...], nr [...] i nr [...] w obrębie [...], nr [...], nr [...] w obrębie [...], nr [...] w obrębie [...] oraz nr [...] w obrębie [...]. Organ wyjaśnił, że grunty "[...]" nie posiadały hipoteki, wobec czego dawnych właścicieli nieruchomości ustalono na podstawie: - tytułu wykonawczego Sądu Grodzkiego w [...] z [...] czerwca 1937 r., nr [...] uznającego, że powstała w wyniku podziału osady nr [...] zapisanej w tabeli likwidacyjnej byłej wsi [...] działka nr [...] o powierzchni [...] m2, z czego [...] m2 powierzchni użytkowej i [...] m2 pod torami Kolei Państwowej, uznana została za wspólną własność: I. R. w [...] części, A. S. w [...] części i S. R. w [...] częściach, - aktu notarialnego sporządzonego [...] lutego 1938 r. przed notariuszem W. W. w [...] rep. nr [...], mocą którego I. R., A. S. i S. R. sprzedali Skarbowi Państwa- Dyrekcji Okręgowej K. P. w [...] zajętą pod budowę stacji postojowej [...] parcelę gruntu o powierzchni [...] m2 stanowiącą część działki nr [...] pochodzącej z działu części osady położonej w byłej wsi [...] oznaczonej nr [...]. Z powyższego, zdaniem organu, wynika, że działka nr [...] pochodząca z osady nr [...] zapisanej w tabeli likwidacyjnej byłej wsi [...] o powierzchni [...] m2 stanowiła współwłasność: I. R. w [...] części, A. S. w [...] części i S. R. w [...] częściach. Wnioskiem z [...] maja 2004 r. T. S.wystąpił o ustalenie odszkodowania za działkę nr [...] pochodzącą z nieruchomości "[...]". Oran odwoławczy przedstawił następstwo prawne po byłych właścicielach, wskazując na akty darowizny, postanowienia spadkowe i akty poświadczenia dziedziczenia. Wojewoda wskazał, że odwołanie od decyzji organu I instancji złożyli: T. S., F. G., O. B., B. M., J. M., S. M., C. B., E. G., M. G. i G. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zakwestionowanej decyzji zarzucono w szczególności naruszenie: art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( t.j. Dz. U z 2015 r. , poz. 1774), poprzez brak stwierdzenia przesłanek do zastosowania tego przepisu wynikający z błędnych ustaleń faktycznych organu pierwszej instancji, że byli właściciele i ich następcy prawni zostali pozbawieni władztwa faktycznego nad przedmiotową nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu sprawy wskazał, że decyzjami z [...] kwietnia 2015 r.: nr [...] i nr [...] Prezydent [...] ustalił odszkodowanie za część gospodarstwa rolnego położonego na [...], w rejonie ulic: [...],[...] i [...], o powierzchni [...] m2, wchodzącą obecnie w skład działek ewidencyjnych: nr [...] i nr [...] w obrębie [...], nr [...] w obrębie [...], nr [...] w obrębie [...], nr [...] w obrębie [...] oraz nr [...] w obrębie [...]. Następnie decyzją z [...] maja 2015 r., nr [...] Prezydent ustalił odszkodowanie za część przedmiotowego gospodarstwa o powierzchni [...] m2, wchodzącą obecnie w skład działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa. Organ wyjaśnił, że przedmiotem niniejszej decyzji jest grunt o powierzchni [...] m2, będący częścią ww. gospodarstwa, wchodzący obecnie w skład działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...]. Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio m.in. do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zdaniem Wojewody [...] nieruchomość na [...] stanowiła grunt użytkowany rolniczo. Wynika to zarówno ze znajdujących się w aktach sprawy pism stron postępowania jak i z : zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] września 2009 r. [...], zgodnie z którym dla nieruchomości zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], użytkowanej jako gospodarstwo rolne o powierzchni [...], prowadzony jest zbiór dokumentów [...]. - zaświadczenia Wydziału Finansowego Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1959 r., znak[...]zgodnie z którym I. R. syn J. figurował w ewidencji podatników podatku gruntowego z tytułu posiadania gruntu położonego w osadzie [...], - aktu notarialnego sporządzonego [...] kwietnia 1959 r. przed notariuszem Państwowego Biura Notarialnego w [...] H. W., mocą którego I. R. darował S. O. przysługujący mu udział w osadzie włościańskiej wsi [...] zapisanej w tabeli pod nr [...], stanowiącej działkę rolną. Odnosząc się do przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością organ wskazał, że znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja potwierdza utratę władania przez byłych właścicieli działki nr [...] przed 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda podkreślił, że "faktyczna możliwość władania nieruchomością", o jakiej mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Chodzi zatem o taką sytuację, w której poprzedni właściciele zostają definitywnie pozbawieni możliwości jakiegokolwiek korzystania z działki, co następowało zazwyczaj w chwili jej rzeczywistego zajęcia w związku z realizacją inwestycji państwowych. Przesłanka ta może być ustalona jedynie na podstawie dowodów potwierdzających fakt i datę zajęcia gruntu pod inwestycję (por. wyrok WSA z 23 VI 2008 r. SA/Wa 269/08). Odnosząc się do powyższej przesłanki organ odwoławczy wskazał na dokumenty: zaświadczenie lokalizacyjne obejmujące część działki nr [...] z "[...]" wchodzącej obecnie w skład działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], nr [...] z [...] listopada 1952 r., znak: [...], którym Prezydium Rady Narodowej w [...] wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową ogródków działkowych na terenie położonym na [...], na zachód od ulicy [...]. Zgodnie z adnotacją umieszczoną na szkicu stanowiącym załącznik do ww. decyzji lokalizacyjnej cały teren był przeznaczony do realizacji w 1953 r.,- pismo z [...] grudnia 1952 r. (znak: [...]), którym Prezydium Rady Narodowej w [...], Wydział Gospodarki Mieszkaniowej i Terenów, przekazało Radzie Związków Zawodowych [...] teren objęty ww. decyzją lokalizacyjną Nr [...] z przeznaczeniem na stały pracowniczy ogród działkowy, pismo z [...] grudnia 1953 r., [...], zgodnie z którym [...] Rada Związków Zawodowych przekazała teren położony przy ul. [...] Radzie Zakładowej przy Związkach Zawodowych [...] pod przyzakładowy ogród działkowy zobowiązując ich odbiorcę jednocześnie do przeprowadzenia wyborów władz Pracowniczego Ogrodu Przyzakładowego. Organ powołał także pismo z [...] listopada 2007 r. Polskiego Związku Działkowców, Zarządu Rodzinnego Ogrodu Działkowego [...], z którego wynika, że zagospodarowanie ogrodu, w tym powołanie Zarządu, ogrodzenie zewnętrzne, przydział działek pracowniczych itp. nastąpiło na przełomie [...] r W opinii organu odwoławczego wskazane dokumenty stanowią wystarczające dowody na poparcie tezy o utracie możliwości faktycznego władania nieruchomością przez poprzednich właścicieli przed 5 kwietnia 1958 r. Na decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2016 r. skargę wnieśli: C. B., M. G., G. B. i A. M. Jako skarżąca wskazana została także E. G., jednakże w dacie sporządzania skargi i jej złożenia już nie żyła. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - przepisów postępowania tj. art. 7 oraz art. 77 kpa, poprzez brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, pominięcie dowodów zgłoszonych w odwołaniu i wynikający z tego brak zebrania pełnego materiału dowodowego, w zakresie ustalenia kiedy byli właściciele zostali pozbawieni władztwa faktycznego nad przedmiotową nieruchomością, - przepisów prawa materialnego tj. art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez brak stwierdzenia przesłanek do zastosowania tego przepisu wynikający z błędnych ustaleń faktycznych, że byli właściciele i następcy prawni zostali pozbawieni władztwa faktycznego nad przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. oraz że na przełomie lat 1953 i 1954 został na niej urządzony ogród działkowy, podczas gdy z ortofotomapy [...] wynika, że jeszcze w 1977 r. ogród działkowy nie istniał w tym miejscu, jak również przeczą temu ustalenia faktyczne dokonane przez Prezydium Rady Narodowej w [...] w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] lutego 1972 r., nr [...], którą organ przyznał odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zarzucili, że organ II instancji nie odniósł się do wniosków dowodowych przedstawionych w odwołaniu, co powoduje że wydane decyzje są niepełne i opierają się na źle ustalonym stanie faktycznym. Skarżący podnieśli, że z ortofotomapy [...] wynika, że na przedmiotowej nieruchomości w 1977 r. nie znajdował się ogród działkowy, tylko bliżej niezidentyfikowane obiekty przypominające kopce. Dopiero na ortofotomapie przedstawiającej stan w latach 1990-1994 pojawia się ogród działkowy. Tym samym nie było możliwe żeby zagospodarowanie ogrodu działkowego i pozbawienie władztwa faktycznego byłych właścicieli nastąpiło na przełomie lat 1953 i 1954, jak orzekł to organ. Skarżący podnieśli, że pozbawienie byłych właścicieli władztwa faktycznego nad przedmiotową nieruchomością nie nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r., co wynika z decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1972 r., którą organ ten przyznał odszkodowanie za całość działki nr [...] wywodzącej się z nieruchomości "[...]", a więc także część stanowiącą przedmiot niniejszego postępowania. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (w brzmieniu na dzień 14 lutego 1972 r.), który był odpowiednikiem obecnego art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżących wydanie decyzji z 14 lutego 1972 r. ma dla niniejszej sprawy bardzo istotne znaczenie także z tego względu, że odszkodowanie to zostało przyznane w 1972 r., a więc w czasie trwania ustroju w pełni akceptującego obowiązywanie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy i czerpiącego z niego korzyści ekonomiczne. Skarżący wskazali, że w odwołaniu zwrócili się o wystąpienie do Ministra Infrastruktury i Budownictwa o nadesłanie z akt postępowania zakończonego decyzją Ministra Infrastruktury z [...] października 2008 r., nr [...] akt archiwalnych postępowania zakończonego decyzją Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1972 r. i dopuszczenie dowodu z tych dokumentów na okoliczność braku zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości na ogród działkowy przed [...] kwietnia 1958 r. Wniosek ten został przez organ pominięty milczeniem, co samo w sobie czyni wydaną przez Wojewodę [...] decyzję wadliwą. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] marca 2017 r. skarżący zmodyfikowali skargę, w ten sposób, że wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Wskazali, że strona postępowania E. G. zmarła [...] marca 2016 r. Do pisma załączyli akt poświadczenia dziedziczenia z [...] maja 2016 r. sporządzony w Kancelarii Notarialnej P. S. i J. S. w [...], nr rep. [...], z którego wynika, że spadek po E. G. nabyli mąż S. G. oraz synowie K., R. i J. G. po [...] części spadku każdy z nich. Spadkobiercy E. G. zostali powiadomieni o toczącym się postępowaniu sądowym. Na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżących wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Wojewoda [...] skierował zaskarżoną decyzję m.in. do E. G. Jak wynika z akt sprawy E. G. była jednym ze spadkobierców po S. R. - przeddekretowym współwłaścicielu nieruchomości (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] 1992 r., sygn. akt [...]). Rzecz jednak w tym, że E. G. (pomimo, że została wskazana także jako jedna ze skarżących) zmarła [...] marca 2016 r. Wobec tego zaskarżona decyzja została skierowana do osoby zmarłej. Wprawdzie kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z samej konstrukcji pojęcia strony (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996, s. 183) i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Należy podkreślić, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyroki NSA z 18 II 2016 r., sygn. akt I OSK 1150/14 lex 2114245, z 1 XII 2015 r., sygn. akt I OSK 626/14, z 14 XI 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, lex 82653). Na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Powołany przepis nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Istotne jest, że następcy prawni zmarłej strony nie brali udziału w postępowaniu odwoławczym, a decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej. Z przyczyn wyżej omówionych decyzja Wojewody [...] jest obarczona wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tej sytuacji Sąd nie kontrolował zaskarżonej decyzji merytorycznie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 200 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ nadzoru uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu i przeprowadzi postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłej strony.