I SA/Wa 1063/19

Dnia 25 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu 25 października 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] marca 2019 r. znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2018 r. znak: [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej M. M. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Postanowieniem z [...] marca 2019 r. znak: [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako kpa), art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097) utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2018 r., znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu postanowienia organ podniósł, że z postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 20 lutego 1997 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. R. nabyli na podstawie ustawy: siostrzeniec J. J., siostrzenica M. M. i siostrzenica O. M. po 1/3 każde z nich. W aktach sprawy znajduje się natomiast kopia dokumentu o nazwie "Testament (moja ostatnia wola)" podpisany przez M. R., w którym jako spadkobierczynię do pobrania odszkodowania za pozostawiony majątek rolno-łąkowy koło L. wskazała została B. M. W związku z powyższym Wojewoda [...] zwrócił się do Prokuratury Rejonowej [...] w G. o wystąpienie na podstawie art. 7 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1460, dalej jako kpc) o zmianę postanowienia z 20 lutego 1997 r. o stwierdzeniu nabycia spadku. W ocenie organów obu instancji powyższa okoliczność stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, albowiem organ może prowadzić postępowanie dopiero po prawidłowym ustaleniu następców prawnych właścicieli nieruchomości pozostawionej. Uzasadnia to zawieszenie z urzędu postępowania w sprawie, z uwagi na konieczność rozpoznania przez Sąd wniosku o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Od powyższego postanowienia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła M. M. (dalej jako skarżąca). Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 97 § 1 pkt 4 kpa w zw. z art. 6 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub Sąd zagadnienia wstępnego, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz nieuprawnione przyjęcie, że postępowanie sądowe w sprawie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ma doprowadzić do prawidłowego ustalenia następców prawnych właściciela nieruchomości, a wiec będzie prowadziło do zmiany istniejącego obecnie w obrocie prawym postanowienia, co narusza również zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 kpa, art. 365 § 1 kpc a także art. 2, 7 i 31 Konstytucji RP; b. art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 144 kpa poprzez jego niezastosowanie pomimo ujawnienia przesłanek do uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia Wojewody [...]; c. art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 77 i 80 kpa poprzez niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz czynności niezbędnych do jej załatwienia, w tym z naruszeniem przez organ obowiązku stania na straży praworządności oraz niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy i pominięcie wiążącego organ administracji publicznej postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. R.; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 3 ust. 2 ustawy, stanowiącego, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych – poprzez uniemożliwienie skarżącej zrealizowania ww. roszczenia rekompensacyjnego wskutek zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie; b. art. 2, art. 5, art. 7 i art. 31 Konstytucji RP poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych Rzeczpospolitej Polskiej – państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zapewnienia praw człowieka i obywatela, działania na podstawie i w granicach prawa oraz zakazu ograniczenia praw, skutkujące uniemożliwieniem uzyskania przez spadkobierców potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanych naruszeń oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej jako ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ administracji publicznej zawiesza postępowania z urzędu gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Istota sporu sprowadza się do tego, czy w sprawie wystąpiło zagadnienie wstępne w rozumieniu ww. przepisu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przez zagadnienie wstępne należy rozumieć sytuację, w której wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem innego zagadnienia prawnego przez inny organ lub sąd, a bez rozstrzygnięcia tego zagadnienia wydanie decyzji w sprawie jest niemożliwe (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 931/17, LEX nr 2641455). Oznacza to, że dla wystąpienia przesłanki z art. 97 1 pkt 4 kpa musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy między merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym, przy czym zagadnieniem wstępnym jest tylko taka kwestia, która uniemożliwia merytoryczne rozstrzygniecie sprawy w ogóle, a nie taka, która ma wpływ jedynie na treść decyzji. W ocenie Sądu wskazana przez organ okoliczność, tj. toczące się postępowanie w przedmiocie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest okolicznością wstępną w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Zgodnie z art. 1025 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r., poz. 1145, dalej jako kc) domniemywa się, że osoba która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku lub poświadczenie dziedziczenia jest spadkobiercą. Niewątpliwym jest, że skarżąca takim postanowieniem się legitymuje. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z [...] września 2018r. Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] w G. wystąpił do Sądu Rejonowego w G. o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 20 lutego 1997 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M. R. Bezspornym jest jednak, że w dacie wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania krąg spadkobierców po M. R. był prawomocnie ustalony ww. postanowieniem, zaś w aktach sprawy nie ma informacji o tym, aby postanowienie to zostało do tej pory uchylone lub zmienione. Przyjąć zatem należy, że w obrocie prawnym nadal znajduje się prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w G. z 20 lutego 1997 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M. R. i jest ono objęte domniemaniem wynikającym z art. 1025 § 2 kc. Wobec powyższego krąg spadkobierców po M. R. jest obecnie ustalony i nie zachodzi w tym zakresie żadna okoliczność wymagająca rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd, zaś sama tylko hipotetyczna możliwość zmiany ww. postanowienia nie może stanowić podstawy do zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Zgodnie z art. 365 § 1 kpc prawomocne orzeczenia zapadłe w postępowaniu cywilnym wiążą nie tylko strony i sąd który je wydał, ale również inne sądy i organy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny nie jest tym samym uprawniony do wkraczania w kognicję sądów powszechnych i dokonywania oceny toczących się postępowań spadkowych, jak również do podważania zapadłych w postępowaniu cywilnym orzeczeń. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ naruszył art. 97 § 1 pkt 4 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O kosztach w pkt 2 sentencji Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 poz. 1800). Na koszty składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz 480 zł zasądzone tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe stanowisko Sądu i dokonaną wykładnię art. 97 § 1 pkt 4 kpa uwzględniając domniemanie wynikające z art. 1025 § 2 kc oraz treść art. 365 § 1 kpc.