I SA/Wa 1063/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr KOC/1841/Op/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 19 kwietnia 2023r., sygn. KO C/1841/Op/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania R. O., dalej "Skarżący", od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy nr OPS.Fil.ZRŚ.5102.457.2023 z 9 lutego 2023r., odmawiającej przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności w II 2023r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało je w mocy. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U.2021.2268) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej tj. wówczas, gdy wnioskodawca, z przyczyn rodzinnych, losowych lub innych, znalazł się w wyjątkowo trudnej sytuacji, dla osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej tj. posiadającej dochód miesięczny w wys. nie większej niż 776, 00 zł. Jeżeli Skarżący nie spełnia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej na kwotę 776,00 zł dla gospodarstwa jednoosobowego, Organ może przyznać pomoc na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ ustalił, że dochód Skarżącego przekracza wymienione kryterium dochodowe, wynosi bowiem 814,86 zł miesięcznie. Dlatego rozważył sprawę przyznania pomocy na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przesłanka do przyznania wsparcia w tej formie występuje wówczas, gdy dochodzi do nadzwyczaj dotkliwego w skutkach, niecodziennego zdarzenia głęboko ingerującego w sytuację życiową ubiegającego się o świadczenie, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych i niezależnych od niego. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, np. pożar, powódź, wypadek, wichura czy inne tego typu zdarzenia. Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Skarżący jest pod stałą opieką Ośrodka, miał w lutym 2023 r. przyznawane zasiłki pomimo nie spełniania kryterium dochodowego. Dlatego organ uznał, że uwzględniana jest jego trudna sytuacja zdrowotna i bytowa. Poza tym organ wskazał, że musi brać pod uwagę fakt, że pomoc należy się nie tylko Skarżącemu ale większej liczbie potrzebujących. Dlatego przyznając świadczenie musi w pierwszej kolejności mieć na uwadze potrzeby osób które spełniają kryterium dochodowe a w drugim dopiero tych którzy tego kryterium nie spełniają. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W jej uzasadnieniu wskazał, że jest w trudnej sytuacji zdrowotno - materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów bieżących oraz zaległych bez uszczerbku do zaspokojenia niezbędnej potrzeby mieszkaniowo-bytowej. Choruje na ciężką padaczkę lekoodporna i ma umiarkowaną grupę niepełnosprawności wydaną do 27 lutego 2022r. Mieszka sam i jednocześnie stara się o kontakty ze swoją trójką małoletnich dzieci. Niegdyś był najstarszym członkiem pięcioosobowej rodziny. Jego była żona M. O. przebywała w Domu Samotnej Matki od 2013r. do lipca 2015r. wykazując w Sądzie cywilnym jakoby nie miała gdzie mieszkać. Po rozwodzie kupiła sobie działkę budowlaną o powierzchni 460 m ( identyfikator działki; [...] ) wraz z domem o powierzchni użytkowej 145 m2 która jest warta ok. 2 milionów złotych. Wskazał też na relacje osobiste swej żony, której przyznano 15.000 zł z OPS. To, w ocenie Skarżącego jest niesprawiedliwe gdyż OPS rozdaje pieniądze bogatym a nie biednym. Poza tym, opłaty za najem lokalu komunalnego zostały w całości przerzucone na Skarżącego podczas gdy Państwo powinno się opiekować osobami chorymi i mającymi trudności materialne. Jedyny dochód R. O. to renta ZUS obciążona bieżącymi alimentami na trójkę dzieci. Tymczasem SKO w zaskarżonej decyzji nie odniosło się do rozdawnictwa dla osób majętnych tj. M. O., która notorycznie dostaje ogromne środki pieniężne przyznawane od Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] mgr W. G. Nie prawdą jest, iż OPS średnio raz w miesiącu daje Skarżącemu pomoc w formie: zakupu leków, środków czystości odzieży, obuwia, opłacania rachunków za energię elektryczną , czynsz, zakup butli gazowej. Powyższa pomoc OPS wielokrotnie nie jest świadczona lub tylko sporadycznie albo tylko częściowo. Organ pominął też stan zdrowia Skarżącego który został uznany za niezdolnego do pracy. Skarżący czuje się gnębiony przez OPS, z powodu nie przyznawania zasiłków głoduje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022, poz. 2492, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1705), dalej jako: "ppsa.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Pomoc społeczna jest specjalną formą pomocy Państwa w stosunku do osób które nie potrafią same zaspokoić swych potrzeb bytowych na poziomie podstawowym. Pomoc ta przybiera różne formy a jedną z nich jest pomocy w formie zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych danej osoby związanych m.in. z potrzebą zakupu leków, środków medycznych, niezbędnych przedmiotów użytku domowego czy opału – co wynika z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie, której dochody (w przypadku osoby samotnej) wynosi do 776 zł – co wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy. Gdy natomiast nie jest spełnione to kryterium organ może w ramach uznania administracyjnego, stosując art. 41 ust. 1 tej ustawy, przyznać tę pomoc w wyjątkowej sytuacji. Ustawodawca posłużył się w tym przepisie pojęciem "szczególnie uzasadniony przypadek". Jak się wskazuje w orzecznictwie, na gruncie tego przepisu taka wyjątkowa sytuacja ma miejsce gdy dojdzie do zdarzenia nagłego, drastycznego, dotkliwego w skutkach, które ma wpływ na życie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia celowego, które było nie do przewidzenia a które nie jest zdarzeniem z życia codziennego. (por. wyrok WSA w Krakowie z 12 kwietnia 2024 r., III SA/Kr 64/24, wyrok WSA w Poznaniu z 14 marca 2024 r., II Sa/Po 630/23). Skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego na dożywianie tj. śniadania i kolacje (wniosek z 23 stycznia 2023 r.). Organ I instancji ustalił, że Skarżący korzysta z programu "Posiłek w szkole i domu". Pomoc ta została udzielona w formie nieodpłatnych posiłków w barze przy ulicy Stalowej 20/22 w Warszawie w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Ponadto, jak ustaliły organy, począwszy od 2012 r. Skarżący korzysta z regularnej pomocy comiesięcznej w formie zasiłków celowych. m. inn. ostatnio, w lutym 2023 r. otrzymał zasiłek celowy w kwocie 85 zł na zakup butli gazowej (decyzja z 9 lutego 2023 r. Nr OPS.FII.ZRŚ.5102.455.2023). Otrzymał też zasiłek celowy na opłacenie energii elektrycznej w kwocie 69 zł (wywiad). Skarżący utrzymuje się z renty z ZUS i zasiłku stałego w łącznej kwocie 814,86 zł. Zdaniem osoby przeprowadzającej wywiad Skarżący nie współpracuje z pracownikami socjalnymi, zainteresowany jest wyłącznie pomocą finansową a nie żadną inną, odmawia zamiany mieszkania komunalnego o pow. 56 m2 na mniejsze aby móc uiszczać mniejszy czynsz. Nie przyjął żadnego z przedstawionych mu ofert i w związku z tym decyzją Zarządu Dzielnicy [...] uchylono mu kwalifikację do udzielania pomocy mieszkaniowej z zasobów lokalowych m. st. Warszawy. W tak ustalonym stanie faktycznym, organy prawidłowo ustaliły, że Skarżący przekracza poziom dochodowy uprawniający do przyznania zasiłku celowego a nadto nie mamy do czynienia z nadzwyczajną nagłą sytuacją uzasadniającą przyznanie świadczenia na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy. Skarżący miał przyznane prawo do korzystania z nieodpłatnych posiłków w barze przy ulicy Stalowej. Korzystał także z pomocy na zaspokajanie innych potrzeb bytowych. Poza tym, jak trafnie wskazał organ, potrzeba zaspokajania potrzeb żywieniowych, w sytuacji w której strona ma zaspokojone w części te potrzeby w formie bezpłatnych posiłków, nie mieści się w pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku" o jakim stanowi art. 41 ustawy o pomocy. Ograny pomocy społecznej mają ograniczone możliwości finansowe. Są one ograniczone z jednej strony limitem przyznanych na ten cel świadczeń a z drugiej strony kręgiem osób ubiegających się o przyznanie tego rodzaju opieki Państwa. W pierwszej kolejności organy przeznaczają posiadane środki na pomoc osobom najuboższym, które nie tylko że nie mają dochodów albo gdy ich dochody są minimalne. Skarżący się do nich nie zalicza gdyż przekracza swymi dochodami ustawowe kryterium dochodowe. Z drugiej strony organy muszą proporcjonalnie dzielić państwowe środki oceniając potrzeby wszystkich domagających się udzielenia pomocy Państwa. Są to bowiem środki publiczne a ich podział musi znajdować uzasadnienie w każdym przypadku. Dlatego w przypadku Skarżącego organ słusznie tej pomocy odmówił uznając, że udzielona dotychczas i na bieżąco pomoc Państwa jest wystarczająca a obecne wskazana potrzeba nie jest związana z sytuacją nagłą i nieprzewidywalną, której nie można było uniknąć. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że kwestia udzielenia pomocy społecznej byłej żonie skarżącego pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na sytuację Skarżącego, abstrahując od tego, że są to jedynie twierdzenia Skarżącego co do bezpodstawnie udzielonej pomocy. Podobnie bez znaczenia jest czy była żona Skarżącego jest majętna czy też nie. Fakt, że Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy, co wynika z orzecznika ZUS stanowi oczywiście dowód na brak możliwości podjęcia przez Skarżącego pracy. Nie oznacza jednak, że niejako "z automatu" należy mu się pomoc społeczna w żądanej formie i wysokości. Skarżący uzyskuje świadczenia z ZUS i powinien choć w minimalnym stopniu czynić starania aby wykorzystać uzyskiwane dochody na zaspokojenie swych potrzeb bytowych. Fakt, że nie przyjął propozycji zamiany mieszkania na mniejsze świadczy, zdaniem Sądu, że Skarżący nie próbuje zmniejszyć swych wydatków na utrzymanie mieszkania mimo, że mieszka sam w dość dużym lokalu. To, zdaniem Sądu prowadzi do wniosku, że Skarżący, mimo że miał takie możliwości, nie podejmuje działań mogących służyć polepszeniu jego sytuacji finansowej. Jego stan zdrowia oczywiście nie jest dobry, co jednak nie oznacza, że wyklucza inicjatywę w tym zakresie. W takiej sytuacji domaganie się kolejnego udzielania zasiłku nie znajduje uzasadnienia w ustalonym prawidłowo przez organ stanie faktycznym. Z tych względów Sąd uznał skargę za bezzasadną na podstawie art. 151 ppsa.