I SA/Wa 1065/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Jolanta Dargas Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję S. K. O. w O. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. S. k. o. w O. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. Z. od decyzji z dnia [...].02.2010 r. wydanej przez Prezydenta Miasta O. nr [...] przyznającej A. Z. zasiłek celowy specjalny na miesiąc październik 2008 r. w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup łóżka ([...] zł), artykułów szkolnych ([...] zł) i lekarstw ([...] zł) utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: Zaskarżoną decyzją organ I instancji przyznał A. Z. świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego na miesiąc październik 2008 roku w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup łóżka ([...] zł), artykułów szkolnych ([...] zł) i lekarstw ([...]zł). W uzasadnieniu decyzji zostało wskazane, że dochód trzyosobowej rodziny Odwołującej wynosi [...] zł i przewyższa kwotę kryterium dochodowego, wynoszącego dla trzyosobowej rodziny [...] zł (3 x 351 zł), pozwalającego na skorzystanie ze świadczenia w postaci zasiłku celowego. Organ z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i indywidualne okoliczności sprawy uznał jednak za zasadne przyznać świadczenie w postaci zasiłku celowego specjalnego, którego wysokość została uzależniona od środków posiadanych przez MOPR w O. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z ustaleniami organu I instancji odnośnie uzyskanego dochodu, jak i odnośnie składu rodziny. Nie zgadza się, aby brać pod uwagę, przy ustaleniu dochodu rodziny, gospodarstwa jej matki, które jest nieuprawiane i nie przynosi żadnego dochodu. Podnosi też, że jej matka nie powinna być brana pod uwagę przy wyliczaniu dochodu, gdyż stanowi odrębną rodzinę. Opisuje także swoją sytuację życiową, oraz sytuację życiową jej byłego męża – L. Z. Organ odwoławczy analizując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy ustalił, że w świetle obowiązującego stanu prawnego nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej (zwanej dalej ustawą) pomocy takiej udziela się osobom i rodzinom z powodu m.in. bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy zwykły może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej jeżeli Wnioskodawca nie przekroczy ustawowego kryterium dochodowego na osobę, które wynosi dla osoby w rodzinie – 351 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Mimo przekroczenia wskazanego powyżej kryterium dochodowego można skutecznie ubiegać się o specjalny zasiłek celowy, określony w art. 41 pkt 1 ustawy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi, o ile zostanie spełniony warunek wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. Z. zamieszkiwała ze swoją nieletnią córką E. Z. w mieszkaniu należącym do swojej matki J. S. J. S. ponosiła wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania. J. S. jest osobą niepełnosprawną, ze stwierdzoną drugą grupą inwalidztwa, w związku z czym otrzymuje świadczenie rentowe. Organ wskazał, że ustawa o pomocy społecznej w art. 6 pkt 14 nakazuje traktować jako rodzinę, niezależnie od istnienia pokrewieństwa, osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W niniejszej sprawie wspólne zamieszkiwanie wymienionych trzech osób nie budzi zdaniem organu wątpliwości. Także kwestia wspólnego gospodarowania jest, w opinii organu odwoławczego jednoznaczna. A. Z. jest osobą bezrobotną i nie posiada praktycznie własnego dochodu (za wyjątkiem płaconych na E. Z. alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie). Wraz z córką pozostają one na utrzymaniu J. S., która m.in. wyłącznie ponosi koszty eksploatacji mieszkania wobec powyższego zdaniem organu nie wiadomo na czym miałoby polegać samodzielność gospodarowania przez A. Na dochód rodziny A.Z. z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku o zasiłek okresowy (złożony do protokołu w czasie wywiadu środowiskowego w dniu 31 października 2008 roku) składały się: renta J. S. w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł, dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł oraz alimenty płacone na rzecz E. Z. przez L. Z. w wysokości [...] zł miesięcznie, co dało w sumie dochód [...] zł na rodzinę i [...] zł na członka rodziny. Odnośnie zarzutów Skarżącej związanych z uwzględnianiem nieuprawianej części gospodarstwa rolnego, organ wskazał, że ustawa o pomocy społecznej, w art. 8 ust. 9, nakazuje przyjąć, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości207 zł, uniezależniając to przyjęcie od dochodów rzeczywiście uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Do przyjęcia dochodu wystarczy bowiem sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie, zgodnie z zaświadczeniem z właściwego Urzędu Gminy, J. S. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznego co stanowi [...] ha przeliczeniowego, a osiągany dochód wynosi [...] zł miesięcznie. Przekroczone zostało zatem prawnie ustalone kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny wynoszące 1053 zł (351 zł na osobę), pozwalające na przyznanie zasiłku celowego zwykłego. Organ I instancji uznał jednak, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 7 ustawy, a wnioskowane w toku wywiadu środowiskowego w dniu 31października 2008 roku potrzeby mieściły się w ramach niezbędnych potrzeb bytowych, zatem były podstawy do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji przyznał A. Z. pomoc – zasiłek celowy specjalny na miesiąc październik 2008 roku w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup łóżka ([...]zł), artykułów szkolnych ([...]zł) i lekarstw ([...]zł). Organ podniósł, że ta forma pomocy jest udzielana w zakresie uznania administracyjnego. Pozostawienie pewnej swobody organowi decyzyjnemu nie oznacza jednak dowolności. W takim przypadku, zgodnie z treścią art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ winien przed podjęciem rozstrzygnięcia w sposób szczególnie dokładny zgromadzić materiał dowodowy. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy i rzetelny zebrał materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie i w sposób wyczerpujący uzasadnił wydane rozstrzygnięcie. Również kwestia wysokości udzielonej pomocy została dogłębnie wyjaśniona i uzasadniona skąpością środków finansowych. Organ podkreślił także, że Skarżąca nie wskazała w toku wywiadu środowiskowego w dniu 31 października 2008 roku jakich kwot się domaga, a w złożonym odwołaniu również nie odnosi się do kwestii wysokości przyznanych świadczeń. Na marginesie organ wskazał, że sprawy ze skarg A. Z., dotyczące świadczeń z ustawy o pomocy społecznej, były już wielokrotnie przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który zgadzał się ze stanowiskiem organów administracji publicznej w zakresie ustalenia składu rodziny A. Z.i wliczania dochodów z gospodarstwa rolnego (np. wyrok WSA w Warszawie I SA/Wa 253/09 z 28 kwietnia 2009 roku). Na decyzję SKO w O.z dnia [...] marca 2010 r. A. Z. wniosła skargę do WSA w Warszawie, wnosząc w niej o zasądzenie przez sąd administracyjny kwoty [...] zł miesięcznie począwszy od 2001 r. o jaką występowała do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. ponieważ odmowa przyznania powyższych środków przez organ skazała skarżącą i jej córkę na głodową śmierć. Skarżąca podnosi, że organ uznał kwotę [...] zł jako jej dochód, którego ona nigdy nie miała. W obszernym uzasadnieniu skargi A.Z. przedstawia trudną sytuację życiową w jakiej się znalazła. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje; Skarga nie jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie należy wskazać, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 powyższej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie przezwyciężać wykorzystując własne uprawnienia możliwości. Jako, że dochód skarżącej był wyższy od kryterium dochodowego umożliwiającego przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, organy zasadnie zdaniem Sądu uwzględniając trudną sytuację skarżącej rozpatrzyły wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: – specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego; – zasiłek okresowy, celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zdaniem Sądu ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnianiu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Z ustawowych zasad przyznania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków.Pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. Ustawodawca nie wyjaśnia co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych takich jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy potwierdza w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją matką J.S., tak więc dochodem rodziny są dochody wszystkich jej członków (w tym matki skarżącej otrzymującej rentę i będącej właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowego) co daje dochód [...] zł na rodzinę ([...] osoby) oraz [...] zł na każdego jej członka. W orzecznictwie i literaturze jednolicie podkreśla się, iż bez względu na formę, podejmowane w ramach tak zwanego uznania administracyjnego rozstrzygnięcia muszą opierać się na obiektywizmie, bezstronności, rzetelnym i wszechstronnym ustaleniu stanu faktycznego, co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu przez organ stanowiska, które przyjął. Jednocześnie wskazać należy na jednolite orzecznictwo sądowo-administracyjne mówiące, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Innymi słowy, zdaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań (Wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2007 r. I SA/Wa 272/07, LEX nr 319893). Organ rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Pomoc społeczna ma pomagać przezwyciężać trudne sytuacje życiowe, których nie można pokonać w oparciu o własne środki finansowe, ale nie oznacza to obowiązku zaspokajania wszystkich potrzeb w żądanej wysokości. Ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej mogą niewątpliwie, co wynika właśnie z treści art. 3 ust. 4 omawianej ustawy, determinować treść rozstrzygnięcia oraz decydować o wysokości przyznanego zasiłku celowego specjalnego, który należy do fakultatywnych form pomocy społecznej. Co więcej przepisy art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy obligują organy do dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z treści zaskarżonych decyzji organ przyznał skarżącej w miesiącu październiku 2008 r. zasiłek celowy specjalny w łącznej wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup łóżka ([...]zł), pomocy szkolnych ([...]zł) i lekarstw ([...]zł) mając na uwadze własne możliwości finansowe, przy czym skarżąca nie określiła kwoty jej zdaniem potrzebnej na zaspokojenie powyższych potrzeb. Dlatego też nie można zarzucić organom orzekającym w przedmiotowej sprawie dowolności w podjęciu zaskarżonej decyzji, ani też przekroczenia granic uznania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 3 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.