I SA/Wa 1066/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania I. J., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., Nr [...] o potwierdzeniu A. P. G. P. i I. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w majątku K. i folwarkach K. (K.), O. i P. (P.), gmina J., powiat D., województwo w. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., Nr [...] Wojewoda [...] potwierdził na rzecz A. P., G. P. oraz I. J. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości w majątku K. i folwarkach K. (K.), O. i P. (P.), gmina J., powiat D., województwo [...]. Decyzja ta wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2005 r., Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.). Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2012 r. (uzupełnionym pismami z dnia 25 września 2012 r. i 26 listopada 2012 r.) I. J. wystąpiła (na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a), o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. wskazując na uzyskanie nowych dowodów zawierających opis dworu i zabudowań, jakie jej dziadek J. P. pozostawił w K., K., O. i P.. Jednocześnie strona przedłożyła do akt sprawy uwierzytelnioną kopie protokołów przesłuchania świadków S. M. i A. M.z dnia 3 sierpnia 2012 r., z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składnie fałszywych zeznań dokonanego przed pracownikiem Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w [...]. W oświadczeniach tych świadkowie wskazali, że J. P. był właścicielem: - majątku K. w skład, którego wchodziły: dworek, 5 budynków mieszkalnych, 3 stodoły, 4 chlewy i obory, 1 spichlerz, 1 szopa na narzędzia, 1 młyn turbinowy, 1 wozownia i stajnia, 1 lodownia, 1 łaźnia, 1 mały domek w parku, 1 stogi podnoszone, 1 kurnik, 3 studnie; - folwarku P. w skład, którego wchodziły: budynki mieszkalne, 1 stodoła, 1 obora, 1 studnia; - folwarku O. w skład, którego wchodziły; 1 budynek mieszkalny, 1 stodoła, 1 obora, 1 studnia; - folwarku K. w skład, którego wchodziły: 1 budynek mieszkalny, 1 stodoła, 1 obora, 1 studnia. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] Wojewoda [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Następnie od decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dowód z zeznań świadków, poświadczający fakt pozostawienia naniesień budowlanych, sporządzony został w dniu 3 sierpnia 2012 r., co oznacza że nie istniał w dniu wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Nie może on zatem stanowić podstawy wznowienia postępowania w sprawie w trybie określonym w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła I. J.. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], z dnia [...] lutego 2013 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a, - w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W ocenie skarżącej dowodami mającymi przemawiać za koniecznością wznowienia postępowania były przedłożone przez nią uwierzytelnione kopie protokołu przesłuchania świadków S. M. i A. M. z dnia 3 sierpnia 2012 r., zwierający szczegółowy opis majątku pozostawionego przez J. P. poza obecnymi granicami kraju. Minister w ślad za Wojewodą [...] uznaj jednak, że dowód ten powstał 3 sierpnia 2012 r., a więc już po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Strona nie może zatem domagać się wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a, bowiem dowód powstał po wydaniu decyzji, nie może on być uznany za nowy dowód w myśl cytowanego przepisu. Ponadto organ wskazał, że już w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. strony zainteresowanie miały świadomość możliwości przedstawienia stosownych oświadczeń. W pierwotnym wniosku z dnia 12 grudniu 1990 r. A. P. informowała, iż będzie poszukiwać świadków. Również pismem z dnia 24 lutego 2009 r. Wojewoda informował strony o brakach w materiale dowodowych i wzywał do ich uzupełnienia w terminie 6 miesięcy od daty otrzymania ww. pisma, wskazując przy tym na katalog dowodów z tzw. ustawy zabużańskiej (w tym o możliwości przedstawienia oświadczeń dwóch świadków i o wymogach, jakie muszą być przy tym zachowane). Kolejnym pismem z dnia 15 września 2011 r. Wojewoda wezwał stronę do przedstawienia dokumentów, "z których wynikałoby, jakie naniesienia znajdowały się w majątku K.". W dalszej części ww. pisma organ wyraźnie poinformował strony, iż niedołączenie dokumentów świadczących o pozostawionych zabudowaniach będzie skutkowało przyjęciem, że nieruchomości pozostawione w Kotowiczach były niezbudowane. Na powyższą decyzję I. J. reprezentowana przez radcę prawnego W. B., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a w związku z art 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż zeznania świadków przedstawione przez skarżącą już po wydaniu ostatecznej decyzji organu I instancji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, nie stanowią nowego dowodu nieznanego organowi, a co za tym idzie utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji o odmowie uchylenie ostatecznej decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. 2) przepisu art. 7 oraz 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a poprzez przyjęcie, iż zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa mimo tego, że organ I instancji odmówił uchylenia decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty przy jednoczesnym wielokrotnym utwierdzaniu w przekonaniu skarżącej, że każdy nowy dowód w sprawie stanowił będzie prawidłową i oczywistą podstawę do wznowienia postępowania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że podstawę jej wniosku o wznowienie postępowania stanowiły uzyskane zeznania dwóch świadków (S. M. i A. M.) złożone w dniu 3 sierpnia 2012 r. przed pracownikiem Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej w [...], co do istnienia konkretnych zabudowań w majątku dziadka skarżącej. Dowody te strona uzyskała w wyniku podróży na [...], gdzie obecnie znajduje się majątek będący przedmiotem ustalenia rekompensaty. Skarżąca nie zgodziła się z tezą, iż dowód z zeznań świadków przedstawionych przez nią nie spełnia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 kpa z tych powodów, że wskazane dowody sporządzone zostały w dniu 3 sierpnia 2012 r., co oznacza, że nie istniały w dniu wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2012 roku. Świadkowie bowiem, jako osobowe źródła dowodowe, które istniały w chwili wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r., mieli wiedzę co do zabudowań znajdujących się w majątku K. Z przyczyn jednak obiektywnych, skarżąca nie była w stanie przedstawić tych dowodów organowi. Przedstawienie tych dowodów stało się możliwe dopiero po ich zmaterializowaniu w postaci złożonych przez świadków zeznań w Ambasadzie RP w [...], które potwierdzają istnienie budynków na pozostawionych nieruchomościach. Pozyskanie nowych dowodów powinno zatem stanowić podstawę do wznowienia postępowania, co w przedmiotowej sprawie powinno spowodować, że rekompensata za mienie zabużańskie powinna być przyznana za wszystkie nieruchomości, jakie zostały pozostawione poza obecnymi granicami RP przez spadkodawców skarżącej. Dotyczy to w tym wypadku nie tylko nieruchomości gruntowych ale także budynków jako części składowych z gruntem trwale związanych. Tym samym, skoro w pierwotnej decyzji z [...] czerwca 2012 r. Wojewoda [...] nie rozstrzygnął w kwestii kompensacji za nieruchomości z uwzględnieniem zabudowań to zasadnym jest przyjęcie, iż w ramach wznowionego postępowania powinno dojść do uzupełnienia opinii rzeczoznawcy poprzez uwzględnienie przy wycenie zabudowań, których istnienie i cechy potwierdzone zostały w zeznaniach świadków. Skarżąca podkreśliła również po wydaniu decyzji wielokrotnie zapewniana była przez pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], iż będzie mogła po uzyskaniu nowych dowodów (najlepiej w formie zeznań świadków), kontynuować postępowanie w przedmiocie rekompensaty za budynki po wydaniu ostatecznej decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Co więcej nawet po złożeniu przez skarżącą wniosku o wznowienie, który nie był na tyle precyzyjny, że spowodował wezwanie organu do wyjaśnienia intencji wnioskodawcy organ wskazał, że postępowanie i przedmiotowa decyzja organu I instancji może być wzruszona jedynie w trybie wznowienia postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013r., wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. o odmowie - po wznowieniu postępowania – uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012r. orzekającej o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową, stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte poważną, kwalifikowaną wadą - wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Nie jest więc to kolejna instancja zwykłego postępowania, a postępowanie umożliwiające kontrolę prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej, przy czym ograniczone przesłankami enumeratywnie wymienionymi w art. 145 § 1, art. 145a i art. 145b k.p.a., których rozszerzająca wykładnia jest niedopuszczalna, jako że wznowienie postępowania w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną jest odstępstwem od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 ww ustawy. Właściwy organ orzeka po wznowieniu postępowania o wzruszeniu decyzji dotychczasowej tylko wówczas, gdy stwierdzi, iż wystąpiła jedna z przesłanek ściśle określonych w art. 145 § 1, 145a lub 145b k.p.a. i jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wznowienia postępowania określonych w art. 146 k.p.a., a więc nie upłynął termin dopuszczalności wznowienia postępowania, ani w wyniku wznowienia postępowania nie zapadnie wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Z powyżej przytoczonych wyjaśnień należy wywieść dalsze zasady określające rozpoznawanie sprawy w oparciu o art. 145 § 1 k.p.a., a mianowicie - wykładnia przepisów określających warunki wznowienia musi być ścisła. Skoro tak, to okoliczności, o których stanowi przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. muszą dotyczyć przedmiotu sprawy i mieć znaczenie prawne, a w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Omawiany przepis wymaga bowiem aby okoliczności i dowody, o których w nim mowa były istotne, a za istotne okoliczności czy dowody uznać można jedynie takie, które spełniają ww cechy i tym samym mogą mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Skuteczne powołanie się na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. będzie miało więc miejsce wówczas, gdy nowe okoliczności lub dowody mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tym sensie, że wraz z innymi okolicznościami lub dowodami powinny stać się podstawą wydania odmiennej decyzji niż ta, która zapadła poprzednio. Nadto, trzeba też podkreślić, iż w świetle treści ww art. 145 § 1 pkt 5 nowe okoliczności i dowody muszą ujawnić się po wydaniu decyzji ostatecznej. Nowe okoliczności i dowody w rozumieniu ww przepisu to takie, które istniały w dacie orzekania w postępowaniu zwykłym, ale organ orzekający nimi nie dysponował (obojętnie z jakich przyczyn). Zaznaczyć także należy, iż wydanie postanowienia o wznowieniu w oparciu o art. 149 § 1 k.p.a. nie przesądza wystąpienia w sprawie przesłanki wznowieniowej. Postanowienie to stanowi natomiast podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia (po pierwsze) oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (o ile przyczyna wznowienia w sprawie będzie miała miejsce), stosownie do treści art. 149 § 2 k.p.a. Wskazać też należy, iż przepis art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. - stanowiący podstawę prawną decyzji wznowieniowych wydanych w niniejszej sprawie - ma zastosowanie w przypadku, gdy w toku postępowania (po wznowieniu) ustalono, że żadna przesłanka z art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b nie miała miejsca, a tym samym nie było podstaw do ponownej merytorycznej oceny sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Wskazać trzeba, iż wnosząc o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012r. potwierdzającą prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej m.in. na rzecz skarżącej, przywołała ona art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i powołała się na "nowe dowody", o których mowa w tym przepisie. Tymi nowymi dowodami istniejącymi w chwili wydania decyzji a nieznanymi organowi, który wydał decyzję zdaniem skarżącej są uwierzytelnione kopie protokołów przesłuchania świadków S. M. i A. M. z dnia [..] sierpnia 2012r., dokonanego przed pracownikiem Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w [...]. Świadkowie ci wskazali jakich zabudowań znajdujących się w majątku K. oraz folwarkach P., O. i K. właścicielem był J. P. Sąd podziela stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że dowód zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. powinien istnieć w chwili wydawania decyzji. W rozpoznawanej sprawie dowodem, na który powołuje się skarżąca są oświadczenia dwóch świadków złożone zgodnie z wymogami art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem w przypadku braku dokumentów urzędowych świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dowodami na wskazaną okoliczność mogą być oświadczenia świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka (...). W świetle powyższego oraz wobec treści art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy uznać, że podstawa wznowienia wynikająca z tegoż artykułu dotyczy dowodu, a więc zeznań (oświadczeń) świadka o posiadanych przez niego wiadomościach na temat faktów badanych w toku postępowania. Istotne jest więc ustalenie, kiedy strona dowiedziała się o nowym dowodzie, a więc zeznaniu świadka, a nie o świadku w znaczeniu faktycznym tj. konkretnej osobie fizycznej. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2011r. sygn. akt II OSK 1113/10, który Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela. W niniejszej sprawie dowód w postaci zeznań dwóch świadków złożonych w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej powstał w dniu 3 sierpnia 2012r.tj. w dacie złożenia zeznań przed pracownikiem Ambasady, a więc już po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2012r., co oznacza, ze jak słusznie uznały organy, nie może on być uznany za nowy dowód w myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tej sytuacji Sąd uznał, ze zarzuty skargi są całkowicie chybione. Jednocześnie należy zaznaczyć, że Sąd w niniejszym postępowaniu nie dokonuje oceny prawidłowości decyzji w postępowaniu zwykłym, dlatego nie może odnieść się do zarzutów skargi dotyczących postępowania zakończonego zakwestionowanym w trybie nadzwyczajnym rozstrzygnięciem. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.