I SA/Wa 1068/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania S. P. bezterminowo od 1 stycznia 2018 r. świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. S. P. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M. P., który to stopień niepełnosprawności, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2009 r. datuje się od [...] maja 2009 r. Z dostępnych organowi pierwszej instancji akt wynikało przy tym, że przed ww. datą M. P. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku ze sprawowaną opieką i niepodejmowaniem zatrudnienia, wyżej wymienionemu, decyzją Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2018 r. nr [...], przyznano przewidziany w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r. poz. 567) bezterminowo od 1 stycznia 2018. zasiłek dla opiekuna w wymiarze [...] złotych miesięcznie. Decyzję tę zmieniono w zakresie kwoty od [...] listopada 2018 r. na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2018 r. Podaniem z [...] grudnia 2018 r. S. P. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie na stałe, w związku z opieką nad matką, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od 1 lipca 2013 r. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z [...] lutego 2019 r., utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2019 r., odmówił przyznania wyżej wymienionej świadczenia pielęgnacyjnego bezterminowo od 1 stycznia 2018 r., wskazując na zaistnienie negatywnej przesłanki jego przyznania przewidzianej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), w postaci ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna. Organ pierwszej instancji dodatkowo wskazywał na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (związanej z datą powstania niepełnosprawności) podnosząc, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, stwierdzający niezgodność tego przepisu z wzorcami konstytucyjnymi, nie uchylił go i konieczna jest w tym względzie aktywność ustawodawcy. W zakresie żądania ustalenia prawa od 1 lipca 2013 r. organy wskazywały na właściwość GOPS w [...], który wydawał decyzje dotyczące zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 grudnia 2017 r. Jednocześnie Kolegium, powołując się na realizację obowiązku informacyjnego z art. 9 k.p.a., zwracało uwagę na możliwość uchylenia lub zmiany w trybie art. 155 k.p.a. ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Odnosząc się zaś do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. zauważało, że sprawa nie była rozstrzygana na podstawie art. 17 ust. 1 b, ale na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b powołanej ustawy. Aczkolwiek przyznawało rację skarżącemu, że po wejściu w życie owego wyroku (23 października 2014 r.) wydawanie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b nie znajduje już uzasadnienia. Na powyższą decyzję S. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie poprzez błędną wykładnię art.17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Odwołując się do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13, wywodził, że w związku z rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawna matką należne mu jest świadczenie pielęgnacyjne w wysokości otrzymywanej przez osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnymi dzieci. Ponieważ jakikolwiek różnicowanie sytuacji osób sprawujących opiekę jest niezgodne z Konstytucją. Przeszkodą do wyrównania świadczenia nie jest również brak wykonania obowiązku wynikającego z powyższego wyroku przez ustawodawcę i niewprowadzenie regulacji dotyczących wyrównania świadczeń pielęgnacyjnych. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. – o świadczeniach rodzinnych, który to przepis w ust. 5 pkt 1 lit. b stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne (przyznawane stosownie do ust. 1 tego artykułu, wymienionym w tym przepisie osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się określonym w ustawie orzeczeniem) nie przysługuje, jeżeli osobo sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten nie budzie większych wątpliwości interpretacyjnych i wynika z niego wprost, że możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidziana została jedynie dla tych osób, którym nie przysługuje żadne z wymienionych w nim świadczeń. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest zaś, że skarżący ma ustalone decyzją Wójta Gminy [...] z 16 lutego 2018 r. prawo do zasiłku dla opiekuna bezterminowo do 1 stycznia 2018 r. Nie kwestionowaną okolicznością jest przy tym, że owa decyzja nadal pozostaje w obrocie prawnym. Zachodzi zatem przewidziana przez ustawodawcę przeszkoda uniemożliwiająca uzyskanie przez niego świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad matką opieką. Działając zatem w zgodzie z ustawą, okoliczności tych organ nie mógł nie dostrzec, czy zignorować. Godzi się bowiem zwrócić uwagę, że w świetle ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP (potwierdzonej także w art. 6 k.p.a.) zasady legalizmu, organy władzy publicznej zobowiązane są do działania wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta oznacza, że w swoich działaniach nie mogą one wyjść poza ramy przyznanych im prawem kompetencji, ani orzekać w sposób, na który przepisy prawa im nie zezwalają. Nawet wówczas jeśli by w danych okolicznościach faktycznych takie działania uznawały za pożądane czy wręcz społecznie oczekiwane lub akceptowalne. Sąd ma świadomość, że okoliczności jakie towarzyszyły ustaleniu na rzecz skarżącego prawa do zasiłku dla opiekuna (będącego przeszkodą uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego) są w istocie wypadkową wadliwej działalności prawodawcy, skutkującą niekonstytucyjnym wygaszeniem z mocy prawa decyzji pierwotnie przyznającej mu świadczenie pielęgnacyjne (vide wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r. K 27/13), jak też sprzecznym z aksjologią konstytucyjną zróżnicowaniem prawa do owego świadczenia w zależności od momentu, w którym powstała niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (co z kolei stwierdzone zostało w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13). W wyniku tej wadliwej ustawodawczej działalności państwa i wywołanego tym "przymusu" sytuacyjnego osoby takie jak skarżący niewątpliwie musiały skorzystać ze świadczenia mniej korzystnego. Nie oznacza to jednak, że z tego powodu decyzje odmawiające przyznania jednostce świadczenia pielęgnacyjnego, motywowane zaistnieniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, są prawnie wadliwe. Tym bardziej, że jak zasadnie informowało Kolegium skarżącego, ma on nadal możliwość ubiegania się o ww. świadczenie o ile wcześniej doprowadzi do wyeliminowania decyzji przyznającej mu w związku ze sprawowaną opieką nad matką zasiłek dla opiekuna. Konkludując zatem stwierdzić należy, że przepisy prawa materialnego zostały w sprawie przez organ zinterpretowane i zastosowane w sposób prawidłowy. Czynienie zaś organowi zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest w tym wypadku o tyle nietrafne, że powodem odmowy świadczenia nie było stwierdzenia, że skarżący nie mieści się grupie podmiotów wymienionych w tej jednostce redakcyjnej przepisu, którym co do zasady świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane, ale zaistnienie wskazanej wyżej przeszkody (ujętej w ust. 5 art. 17) w postaci pobierania ustalonego decyzją z [...] lutego 2018 r. zasiłku dla opiekuna. Z tych względów skarga, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302).