I SA/Wa 1068/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 marca 2024 r. nr KOA/1455/Sr/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z 7 marca 2024 r nr WSS.8252.1.87.2023.ME-674/2024. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2024 r. nr KOA/1455/Sr/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 7 marca 2024 r. nr WSS.8252.1.87.2023.ME-674/2024 w sprawie odmowy przyznania M. R. (dalej: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad siostrą I. O.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uległy zmianie z dniem 1 stycznia 2024 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Stosownie do art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie tego przepisu, zdaniem Kolegium, budzi wątpliwości, albowiem ustawodawca nie użył formuły ,,w sprawach wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy dotychczasowe", a jednocześnie nie wyjaśnił, jak należy rozumieć sformułowanie "do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.". SKO wskazało, że z uwagi na to, że organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, to trudno uznać, aby w niniejszej sprawie prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Dalej organ przyznał rację skarżącej, że samo zawieszenie prawa do pobierania emerytury jest wystarczającą przesłanką do uznania, że nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej ustawa), jednakże SKO uznało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia uzasadniona była z innego powodu, a mianowicie, że świadczenie – w myśl art. 17 ust. 1 ustawy – przysługuje nie z tytułu samego sprawowania opieki, lecz z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Kolegium podkreśliło, że skoro skarżąca pozostawała w zatrudnieniu do dnia 17 grudnia 2023 r., a opiekę nad niepełnosprawną siostrą sprawowała od 2017 r., tj. po śmierci matki, to nie sposób uznać, że zakończenie zatrudnienia w grudniu 2023 r. było związane z podjęciem tej opieki. Organ uznał końcowo, że w tej sytuacji nie zachodzi wyraźny i bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z zatrudniania a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec powyższego organ uznał także, że do dnia 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał także, że w myśl aktualnie obowiązujących przepisów, tj. art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie przysługuje wyłącznie nad osobami w wieku do ukończenia 18 roku życia a ta przesłanka nie jest w niniejszej sprawie spełniona. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę, w której zarzuciła organowi naruszenie jej praw jako opiekuna, wyraziła niezadowolenie z podjętej decyzji i wniosła o uchylenie tej decyzji w całości. Uzasadniając skargę, skarżąca podniosła m.in., że w związku ze złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne zawiesiła pobieranie emerytury zgodnie z sugestią Wydziału Świadczeń Rodzinnych w [...], i wobec nieuzyskania wnioskowanego świadczenia i zawieszenia wypłaty emerytury skarżąca pozostawała bez środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie. Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo. Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą w dniu 21 grudnia 2023 r. Organ I instancji potwierdził, że wniosek ten został złożony prawidłowo i z kompletem dokumentów. W takiej sytuacji zastosowanie znajdą – co prawidłowo uznał organ I instancji – przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako ustawa) obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24, podobnie m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 83/24). Wobec powyższego, w ocenie Sądu Kolegium błędnie uznało, że odmowa wnioskowanego świadczenia powoduje, że nie powstało prawo skarżącej do tego świadczenia, a w konsekwencji, że nie mają zastosowania przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Odnosząc się do zawartych w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (które są odmienne) w pierwszej kolejności, w kwestii posiadania prawa do emerytury, zauważyć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zauważyć jednak należy, że skarżąca już na etapie prowadzonego postępowania wykazała, że ma zawieszone prawo do pobierania emerytury (decyzję o zawieszeniu dostarczyła do organu I instancji w dniu 5 lutego 2024 r.), zatem organ I instancji błędnie całkowicie uznał – co słusznie zauważyło SKO - że w takiej sytuacji nie zachodziła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że samo zawieszenie prawa do pobierania emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 563/21, z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 349/21, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Ponadto, odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że aby uzyskać wnioskowane świadczenie organ poinformował ją o konieczności zawieszenia emerytury - należy wskazać, że przy wyborze jednego z przysługujących skarżącej świadczeń strona nie może być zmuszona do rezygnacji z posiadanego uprawnienia i narażona na okres niepewności – do czasu gdy właściwy organ nie potwierdzi jej spełnienia przesłanek do otrzymywania świadczenia wyższego. W ocenie Sądu informacja o możliwości zawieszenia prawa do aktualnie pobieranej emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty tego świadczenia (jako realizacja obowiązków wynikających z art. 9 i 79a kpa) powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie inne pozytywne przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie fakt pobierania emerytury. Następnie, gdy strona dokona wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i doprowadzi do zawieszenia emerytury, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Jednocześnie, jak podkreśla się w orzecznictwie, konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19). Niedopuszczalnym jest – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – że ubiegająca się o sporne świadczenie skarżąca, przez błędne pouczenie organu, w okresie od grudnia 2023 r. do końca marca 2024 r. pozostawała bez środków do życia. Tak więc za w pełni zasadne należy uznać zarzuty skargi w tym zakresie. Za błędne należy także uznać stanowisko Kolegium, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy. Kolegium niezasadnie przyjęło, że skoro skarżąca opiekuje się niepełnosprawną siostrą już od ponad 3 lat (od śmierci matki) to zakończenie zatrudnienia w dniu 17 grudnia 2023 r., które zbiegło się także z nabyciem praw emerytalnych, nie było związane z koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą. Wbrew twierdzeniu SKO, w przedmiotowej sprawie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (przejściem na emeryturę), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą. Zaznaczyć trzeba, że skarżąca zakończyła zatrudnienie z dniem 17 grudnia 2023 r., zaś wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła w dniu 21 grudnia 2023 r. Ponadto, sam fakt, że skarżąca dotychczas łączyła obowiązki pracownicze z opiekowaniem się niepełnosprawną siostrą (przy pomocy dzieci, męża a jeszcze wcześniej przy zatrudnieniu opiekunki) nie powoduje, że w pewnym momencie z uwagi choćby na wiek i stan zdrowia siostry wymagającej stałej opieki, taki stan rzeczy nie mógł ulec zmianie. Istotnym w sprawie jest również to, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności siostry zostało wydane w dniu 27 listopada 2023 r. a więc skarżąca nie miała nawet formalnych możliwości aby pomimo sprawowanej opieki starać się wcześniej o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Skoro zatem skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej siostra legitymowała się już orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem na konieczność stałej opieki, a przy tym skarżąca sprawuje nad siostrą opiekę (co wynika z akt sprawy i zostało wręcz potwierdzone w decyzji organu I instancji), to w sprawie została spełniona przesłanka przyznania ww. świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, jaką jest rezygnacja zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską. Wobec powyższego zasadne okazały się zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy) jak i przepisów kpa (art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 77 § 1 i art. 7 oraz art. 80 kpa). Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt. 4 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy (w zw. z art. 135 ppsa). Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa). Jednocześnie organ weźmie pod uwagę, że od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), które w zasadniczy sposób zmieniły dotychczasowe warunki przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Niemniej jednak na podstawie art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przy czym art. 63 ust. 1 tej ustawy uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku. W konsekwencji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.